راۋشان قابىكەنوۆا: ادامنىڭ دەنساۋلىعى ءوز قولىندا

ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ادامنىڭ دەنساۋلىعى كوپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىستى, ادامنىڭ ءوزى دە دەنساۋلىعىنا اسەر ەتەدى. ءار ادام ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاي الادى. فرانتسۋز جازۋشىسى جان دە لابريۋيەر: "ادامدار بارىنەن بۇرىن دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا تىرىسادى, بىراق ونى ساقتامايدى", دەگەن ەكەن.

"سوندىقتان, ءبىز, دارىگەرلەر, پاتسيەنتتەرگە ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى, دارىگەرلەردىڭ بارلىق ۇسىنىستارىن ورىنداۋدى, دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرمەيتىن ءومىر سالتىن ۇستانىپ دەنساۋلىعىن كۇتۋگە ۇيرەتكىمىز كەلەدى", دەيدى راۋشان قاسىمقىزى.

قازاقستاندا 2013 جىلدان باستاپ سوزىلمالى اۋرۋلاردى باسقارۋدى جاقسارتۋعا, اسقىنۋلار سانىن ازايتۋعا, جالپى, ادام ءومىرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلاماسى (ابب) جۇزەگە اسىرىلۋدا. باعدارلاماعا ارتەريالىق گيپەرتەنزيا, سوزىلمالى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگى, 2-ءتيپتى قانت ديابەتى كىرەدى. بىلتىر جەلتوقسان ايىندا وكپەنىڭ سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتىك اۋرۋى ەڭگىزىلدى, سەبەبى قازىرگى ۋاقىتتا الەمدە بويىنشا سوڭى اجال قۇشتىراتىن دەرتتەردىڭ قاتارىندا بۇل اۋرۋ ءتورتىنشى ورىندا تۇر. جوبا پيلوتتىق رەجيمدە ەڭ ۇزدىك تاجىريبە ورتالىقتارى رەتىندە الماتىداعى №4 جانە 5 ەمحانالارىندا, نۇر-سۇلتانداعى №9 ەمحاناسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى كومپونەنتتەرى سوزىلمالى اۋرۋلارى بار اقپاراتتاندىرىلعان, بەلسەندى پاتسيەنتتەر مەن ەمحانا ماماندارىنىڭ, ياعني مۋلتيتارتىپتىك كوماندا مۇشەلەرىنىڭ – ءتۇرلى ماماندىق دارىگەرلەرىنىڭ, مەيىربيكەلەر, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر, سالاۋاتتى ءومىر سالتى ورتالىعىنىڭ ماماندارى جانە پسيحولوگتاردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋى. ولار پاتسيەنتتەرگە وزىنە ءوزى كومەك كورسەتە ءبىلۋدى, دەنساۋلىققا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردى باقىلاۋ داعدىلارىنا ۇيرەتەدى. باعدارلامانى ەنگىزۋ اۋرۋدىڭ اسقىنۋىن, جەدەل جاردەمدى جانە دارىگەرلەردى ۇيگە شاقىرۋ سانىن ازايتۋعا, پاتسيەنتتىڭ ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى باعدارلامانى ەنگىزۋدە ۇيىمداستىرۋ-ادىستەمەلىك باسشىلىقتى, وڭىرلەردە ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى, ينستيتۋت ازىرلەگەن ينديكاتورلارىنىڭ ەلەكتروندىق بازاسىندا باعدارلاما ينديكاتورلارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋدى ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا جۇكتەگەن بولاتىن.

جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ 2020 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا باعدارلاماعا قاتىساتىن ارتەريالىق گيپەرتەنزيامەن, سوزىلمالى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگىمەن جانە قانت ديابەتىمەن ناۋقاستاردى قامتۋ 39,1% قۇراعانىن كورسەتتى. ابب ەلەكتروندىق تىزىلىمىنە سايكەس باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ ەڭ كوپ پايىزى اتىراۋ, قاراعاندى, تۇركىستان, پاۆلودار وبلىستارى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىندا بايقالادى.

ابب جۇزەگە اسىرۋ وڭ ناتيجە كورسەتتى: باعدارلاماعا ەنگىزىلگەن پاتسيەنتتەردىڭ توبىندا شۇعىل اۋىرعاندار سانى ازايدى, قاتىسۋشىلاردىڭ دەنساۋلىق كورسەتكىشتەرى جاقساردى. پاتسيەنتتەردىڭ سانى 756 مىڭعا دەيىن ءوستى, بۇل ەلەكتروندىق تىزىلىمگە سايكەس ديسپانسەرلىك ناۋقاستاردىڭ 39,1%-ىن قۇرادى. ارتەريالىق گيپەرتەنزيامەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ 83%-ىندا قان قىسىمى تۇراقتاندى, اۋرۋحاناعا تۇسكەندەردىڭ سانى ازايدى,سونىمەن قاتار ينسۋلت پەن ميوكارد ينفاركتىنا ۇشىراعانداردىڭ ۇلەسى تومەندەدى. ەمحانالاردا جۇكتەمە مەن كەزەكتىلىك, ستاتسيونارلىق جانە جەدەل مەديتسينالىق كومەككە قاجەتتىلىك, باعدارلاماعا قاتىسۋشى پاتسيەنتتەر اراسىندا شۇعىل ناۋقاستار ازايدى.

ابب-نىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى: دارىگەر مەن پاتسيەنت سەرىكتەس بولدى. پاتسيەنتتەر تارتىپتىلىك كورسەتىپ,  ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءتۇسىنىپ, دۇرىس تاماقتانىپ, دەنە قيمىلىمەن اينالىسا باستايدى, العاشقى كومەك كورسەتۋ داعدىلارىن مەڭگەرىپ, دەنساۋلىعى ناشارلاعان كەزدە وزىنە ءوزى قالاي كومەك بەرەتىندىگى جانە اسقىنۋلاردى قالاي بولدىرماۋعا بولاتىندىعى بويىنشا ءبىلىم الادى. وقۋعا, ەمدەلۋگە دەگەن ءپوزيتيۆتى ويلاۋ جاقسى ناتيجەلەرگە اكەلەدى.

پاتسيەنتتەردىڭ وزدەرى اتاپ وتكەندەي: ولاردىڭ وزىنە جانە اۋرۋىنا دەگەن كوزقاراسى وزگەردى, ولار ءومىر سالتىن تولىعىمەن وزگەرتتى, دۇرىس تاماقتانۋعا, سپورتقا كوڭىل ءبولىپ دەنساۋلىقتارى قالىپتى جاعدايعا كەلدى.

ەمدەۋدى تۇزەتۋ جانە ارتەريالىق گيپەرتەنزيامەن, سوزىلمالى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگىمەن جانە قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى تۇراقتى رەجيمدە قاشىقتىقتان باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءموبيلدى قوسىمشالار ازىرلەندى.

مامانداردى وقىتۋ – تابىس كەپىلى. سوندىقتان مامانداردى وقىتۋعا – ولاردىڭ ماقساتىنا جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كاسىبي ءبىلىمىن, قابىلەتتەرى مەن داعدىلارىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. پاندەمياعا قاراماستان, ءبىز ونلاين-وقىتۋعا كوشۋ ارقىلى ماماندار وقىتۋدى توقتاتقان جوقپىز.تەك 2020 جىلدىڭ وزىندە 5 وبلىستىڭ مۋلتيتارتىپتىك كومانداسىنىڭ 1200-دەن استام مامانى قاشىقتىقتان وقىتىلدى. دايىندالعان ماماندار ءوز ارىپتەستەرىن وقىتادى, دەيدى راۋشان قابىكەنوۆا.

قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەر پاتسيەنتپەن سەرىكتەستىك ارقىلى ودان دا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە ءۇمىت بەرەدى.