تابيعاتى تامىلجىعان بۇلاندى وڭىرىندە ەرىنبەگەن ادامعا نەسىبە كوپ. ماكينكا قالاسىنىڭ ماڭىنداعى كۇرە جولدىڭ بويىندا ساڭىراۋقۇلاق, بال اراسى, توساپ, كارتوپ ساتىپ وتىرعاندار جەتەرلىك. ەن بايلىقتى ەڭسەرىپ, ناپاقا تاۋىپ وتىرعانداردىڭ اراسىنان جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىن كورە المايسىز.
ماكينكا قالاسىنىڭ تۇرعىنى, تالانتتى جاس اقىن جايناربەك زاندىباي بيىل ءبىرىنشى رەت ومارتامەن اينالىستى. كوكىرەگىنە تۇيگەن ءتالىمدى ويىن, كاسىپ باستاعانداعى اڭگىمەسى ارانىڭ بالىنداي ءتاتتى. بۇل ءبىر قۇپيا الەم, تەرەڭدەپ ۇڭىلگەن سايىن قاتپار-قاتپار سىرى بار دۇنيە كورىنەدى. اۋەلى ۇياسىن سايلاپتى, كەيىن بال ارالارىن ساتىپ العان. سىرت قاراعان ادام سىرىنا بويلاماعان سوڭ بىلە بەرمەيدى عوي, ايتپەسە, ونىڭ ءوزى بىرنەشە توپقا بولىنەدى ەكەن. قارامى مول, قاۋقارى ايتا قالارلىقتاي جۇمىسشى ارالار توبى. ولاردىڭ مىندەتى – شىرىنى مەلدەكتەپ تۇرعان گۇلدەن تىرنەكتەپ بال جيناۋ. تاڭ سارىدەن كوز بايلانعانعا دەيىن ءبىر تىنباي جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشى ارالاردىڭ قيمىل-قارەكەتىنە قاراپ, ادامزات بالاسى دا ءدال وسىنداي ناتيجەگە قۇشتارلىقپەن جۇمىس ىستەسە عوي دەپ قيالدايتىنى بار. ەڭبەككە دەگەن ىنتىزارلىقتى ءتول تابيعاتتىڭ توسىنەن, اسىرەسە ەڭبەكقور ارالاردىڭ بەينەتتى شارۋاسىنان ۇعۋعا بولادى ەكەن.
ەگەر جاشىك تەسىك بولىپ, جان-جاعىنان ۇرى جەل ۇيىتقىپ تۇرسا, ارا بىتكەننىڭ تەرىسى تارىلىپ, كادىمگىدەي اشۋعا بۋلىعادى. تۇرعان جەرلەرى قولايسىز بولسا دا ءدال وسىنداي كەيىپتە. ەگەر بارلىعى وزدەرىنىڭ ويلاعانىنداي جايلى بولسا, ومارتاشىدا شارۋاسى جوق, كۇن ۇزاق قىبىرلاپ شىرىن تاسي بەرەدى. ايتپاقشى, ەڭ ماڭىزدى توپ – بارلاۋشى ارالار ەكەن. جايناربەكتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بارلاۋشى توپ تاۋلىگىنە جۇزدەگەن شاقىرىم القاپتى ۇشىپ ءوتىپ, گۇل ىزدەيدى. ولاردىڭ مىندەتى دە وسى. جۇمىسشى ارالار ءتارىزدى ومارتاعا شىرىن تاسىماعانىمەن, ورتاق ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋى الدىمەن بارلاۋشى ارالارعا بايلانىستى.
– بيىل گۇل شىرىنى از بولدى. جاز شىعا كۇن قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىنداي ىستىق بولدى دا, شالعىن كوتەرىلمەي, گۇل قاۋىزى ءبۇرىسىپ, دەندەپ وسپەي قالدى, – دەيدى ومارتاشى, – بارلاۋشى ارالاردىڭ دا ابدەن سىلىكپەسى شىقتى. اعاش قويناۋىن, القاپتاردى قانشا سۇزگەنىمەن, شىرىنى مول گۇل وسكەن جەر تابا الماي ابىگەر بولدى.
بۇل ەكى ارادا كورشى ومارتالارداعى گۇل تاپپاي, گۇل تاپسا, ودان شىرىن تاپپاي دولىرىپ, اشۋلانعان ارالار جايناربەكتىڭ ومارتاسىنا قايتا-قايتا شابۋىل جاساپتى. ولاردىڭ ىشىندە دە جاتىپىشەرلەرى, وزگەنىڭ ىرىسىنا كوزىن الايتاتىندار بولادى ەكەن. بىرەۋدىڭ ەڭبەكپەن تاپقان بالىن جەپ قويماق, وپىرا قوپارىپ, تاسىپ اكەتپەك. ومارتاشىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, باسى جۋان, بەلى جىڭىشكە كۇزەتشى ارالار بال جينالعان جاشىكتى كۇزەتىپ تۇرادى. ولار گۇل دە ىزدەمەيدى, شىرىن دا جينامايدى, مىندەتى بوگدە ارالاردان ومارتانى كۇزەتۋ. قاراقشى توپقا قاۋقارى جەتپەسە, وزدەرى عانا تۇسىنەتىن, اۋا ارقىلى جولداناتىن ىزىڭ دىبىس, يشارامەن جۇمىسشى ارالاردى كومەككە شاقىرماق.
– ءبىر تاڭعالاتىنىم, بال قۇياتىن ۇيا تورلارى بەينە ءبىر سىزعىشپەن سىزىپ, اتقان وقتاي عىپ تۇسىرەتىن التى بۇرىش بولىپ بولىنەدى ەكەن, – دەيدى جايناربەك, – باجايلاپ قاراساڭىز, ۇيا تورلارىنىڭ اراسىندا بوس ورىن قالماۋى ءۇشىن التى بۇرىشتى بولىككە ەشتەڭە جەتپەيدى ەكەن. قاسيەتتى قۇراندا «ارالار» اتتى سۇرە بارىن ەسكەرسەك, مۇنىڭ سىرى تەرەڭدە جاتىر-اۋ.
وسى كاسىپتى يگەرەردە ەڭ الدىمەن تاجىريبە جيناۋ قاجەت بولعان. باسىندا بىلمەستىكپەن ۇيانى ورمانعا ورنالاستىرسا بولدى, بال ارالارى وزدەرى شىرىن جيناي بەرەدى دەپ ويلاسا كەرەك. كەيىن بەل بۋعان سوڭ بۇلاندى توڭىرەگىندە وسى شارۋامەن اينالىساتىن كانىگى ومارتاشىلاردىڭ بريگاداسىنا كىرىپ, جۇمىس ىستەمەك بولعان. بىراق ولار ات-تونىن الا قاشىپتى. بالكىم قىزعانىش, الدە باسى ارتىق ادامدى قوسىمشا جۇك كوردى مە ەكەن. اعىنان جارىلىپ, جاعدايىن ايتايىن دەسە, وسى كاسىپپەن اينالىساتىن جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى دە جوق بولىپ شىقتى. ايتەۋىر دەس بەرگەندە, ەل «دياديا ۆيتيا» دەپ اتايتىن ەگدە ومارتاشىنىڭ كەزىگە كەتكەنى. سىرىن بىلمەيتىن كاسىپتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن سول ۇيرەتكەن, ءوزى دە بىلمەككە ۇمتىلىپ تۇرعان سوڭ ۇستازى دا ايانىپ قالماسا كەرەك. كۇنى بويى قاسىنان ءبىر ەلى قالماي, تاجىريبەسى مول تارلاننىڭ ءتالىمىن ۇققان.
سودان تۇيگەنى, جاشىگىڭ مەن ارانىڭ بولۋى ازدىق ەتەدى ەكەن. ەڭ باستىسى, ارا جايىلىمىنا لايىقتى جەر تاڭداۋ. ونىڭ ۇستىنە گۇلدەردىڭ شىرىن توگەتىن ۋاقىتىن جىبەرىپ الماۋ كەرەك. ونى بىلمەسەڭ, سىرتتاي قۇلپىرىپ تۇرعان گۇلگە ارا جايعاننىڭ ەشبىر پايداسى جوق.
بيىل تىرناقتاپ تاجىريبە جيناعان كەيىپكەرىمىز الداعى جىلى ءوز بىلگەنىن وزگەگە ۇيرەتپەك. تابيعاتتىڭ ەن بايلىعىن وزگەلەر دە كورسىن دەيدى. قازىر ارالارىن قىستان امان الىپ شىعۋدىڭ قارەكەتىندە. انە-مىنە دەگەنشە كەشەگى گۇل جايناعان, اۋماعى ات شاپتىرىم كوكمايسالى القاپتار اق مامىق قاردىڭ استىندا قالماق. اقىن جايناربەكتىڭ كوڭىلىن جادىراتار ءسات ول كەزدە دە از بولمايدى. تىلسىم تابيعاتتىڭ تۇڭعيىعىنان سىر اۋلاعان سىرباز اقىن قۇماي تازىلارى مەن قىرانىن باپتاپ, قانسوناردى توسۋدا. بال اراسىن باققان اناۋ بارقىت بەلدەردە بۇرىنعى بابالارداي سال-سەرىلىك داۋرەندى باستان كەشپەك.
اقمولا وبلىسى,
بۇلاندى اۋدانى