قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الدىمەن اتباسىن تىرەگەن قوستاناي قالاسىندا وسىنداعى بالمۇزداق جانە اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن «ميلح» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ وندىرىسىمەن تانىستى.
قوستاناي – ەلدىڭ قامباسى
كاسىپورىن تاۋلىگىنە 130-150 توننا ءسۇت وندىرەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ 120-دان استام ءتۇرىن شىعارادى. سەرىكتەستىك ءونىمىنىڭ 30%-ى رەسەيدىڭ شەكارالاس ايماقتارىنا دا ەكسپورتتالادى. بۇگىندە ءسۇت زاۋىتىندا 710 ادام تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىن شيكىزاتتى وبلىس اۋماعىنداعى 12 مىڭنان استام جەكە شارۋا قوجالىقتارىنان ساتىپ الىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا, ساۋىن سيىر ۇستاپ وتىرعان 40 مىڭنان استام وتباسى تۇراقتى تۇردە وسى زاۋىتقا ءسۇت وتكىزىپ كەلەدى. زاۋىت 1 ليتر ءسۇتتى 90 تەڭگەدەن قابىلدايدى.
پرەزيدەنت كاسىپورىنداعى پاستەرلەنگەن ءسۇت ءوندىرىسى مەن قايتا وڭدەۋ تسەحىنداعى ءوندىرىس بارىسىمەن تانىستى.
– اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرى مەن بالمۇزداق شىعاراتىن بۇل تسەح وسىدان 3 جىل بۇرىن ىسكە قوسىلعان. جوبانىڭ قۇنى 1,3 ملرد تەڭگە. قازىر زاۋىت ونىمدەرى قازاقستاندا عانا ەمەس, رەسەيدىڭ بىرنەشە وبلىستارىندا جوعارى سۇرانىسقا يە, – دەدى سەرىكتەستىك باسشىسى سەرگەي بلوك.
سونداي-اق ءسۇت زاۋىتىندا شۆەيتساريالىق تەحنولوگيا بويىنشا ەكولوگيالىق تازا, ەشبىر حيميالىق قوسپاسى جوق يوگۋرت شىعاراتىن ءوندىرىس قولعا الىنعان. زاماناۋي تەحنولوگيا يوگۋرت قۇتىسىنىڭ سىرت كوزگە تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. وتاندىق كاسىپورىن شىعاراتىن ءسۇت ونىمدەرى چەليابى, سۆەردلوۆ وبلىستارىنان تىس, رەسەيدىڭ بىرنەشە ورتالىق ايماقتارىنا دا ساۋدالانادى. مىسالى, ماسكەۋدە «ميلحتىڭ» ەكى بىردەي فيرمالىق دۇكەنى جۇمىس ىستەپ تۇر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كومپانيانىڭ ءوندىرىس قارقىنىن ارتتىرۋ جوسپارىمەن تانىسىپ, ساپالى ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار مىندەت قويعانى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى بۇل جونىندە دە اڭگىمە قوزعاپ, كاسىپكەرلەردى جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋعا شاقىردى.
– جولداۋدىڭ ءار ءسوزىن تەرەڭ وي ەلەگىنەن وتكىزىپ وتىرىپ, جۇمىس ىستەدىم. بۇل قۇجات باستان-اياق مەنىڭ ءوز قالامىمنان شىقتى. ارتىق ايتىلعان ەشتەڭە جوق, ءبارىن ىسكە اسىرۋعا بولادى. بارلىق باسشىلاردى, كاسىپكەرلەردى جولداۋدى تولىق جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى اتسالىسۋعا شاقىرامىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن» ىسكە اسىرۋدىڭ دا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى مەملەكەت پەن ۇكىمەتكە قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى. بەلگىلى سەبەپتەرگە بايلانىستى كوپتەن شەشىمىن تاپپاعان ءبىرتالاي مىندەتتەر, قازىرگى ۋاقىتتا, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» ارقىلى ورىندالۋدا. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى دا, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرى دە شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى كاسىپورىن باسشىلىعىنا ءبىرتالاي الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە اسىرىپ, قايىرىمدىلىق شارالارىنا اتسالىسقانى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار پرەزيدەنت باستاماسى بويىنشا وتكىزىلىپ وتىرعان رەفورمالارعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, جولداۋدا ايتىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە بەلسەندى اتسالىسۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى ودان كەيىن «زارەچنىي اۋىلشارۋاشىلىق تاجىريبەلىك ستانساسى» جشس-نا تيەسىلى استىق القابىندا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرەتىن شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن كەزدەستى.
جوعارى رەپرودۋكتسيالى ءداندى داقىلدار تۇقىمىن وندىرۋمەن اينالىساتىن بۇل سەرىكتەستىك ءبىرتالاي جىلدان بەرى ءوڭىر شارۋاشىلىقتارىن جوعارى ساپالى رەپرودۋكتسيالى تۇقىمدارمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.
بيىل سەرىكتەستىك 17 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان سىڭىرگەن.
الدىمەن كۇزگى جيىن-تەرىن ناۋقانىنىڭ بارىسىمەن تانىسقان پرەزيدەنتكە جەرگىلىكتى ديقاندار اياقتالىپ كەلە جاتقان وراق ناۋقانى تۋرالى باياندادى. بۇگىندە ايماق شارۋاشىلىقتارى 3,1 ملن گەكتار ءداندى داقىلدى, ياعني القاپ استىعىنىڭ 76%-ىن قامباعا قۇيىپ العان. بيىلعى وراق ورتاشا ەسەپپەن ءار گەكتاردان 10 تسەنتنەر ءتۇسىم بەرۋدە. قازىر قىردا 9100 كومباين توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءداندى داقىلداردى ورۋ جۇمىستارى تاياۋ كۇندەرى اياقتالماق.
پرەزيدەنت, سونداي-اق, وڭىردەگى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالار مەن اگرووندىرىس كەشەنىن تسيفرلاندىرۋ بارىسىمەن جانە وبلىستاعى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ وندىرىسىمەن تانىستى.
اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇكىل رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ەڭ الدىمەن اگرارلىق سەكتوردىڭ تابىستى دامۋى انىقتايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسى جاقسى دامىپ كەلە جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. ايماقتىڭ الەۋەتى جوعارى. ءبىزدى الدا ماڭىزدى مىندەتتەر كۇتىپ تۇر. ەكونوميكامىز پاندەميا سىناعىنا توتەپ بەرە الدى. بيىل قوستاناي وبلىسىندا استىق مول. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا دا بارلىعى جاقسى بولادى سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
شارۋاشىلىق باسشىلارى پرەزيدەنتكە اۋىل تۇرمىسىنداعى وڭ وزگەرىستەر, جارقىن باستامالار مەن شەشىمىن تاپقان الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندە اڭگىمەلەدى.
– وسى جىلدىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا, يندۋستريادا دا ەداۋىر جەتىستىكتەرگە جەتۋىمىز كەرەك. اسىرەسە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ اسا ماڭىزدى. تۇرعىنداردىڭ ارقايسىسى بىزدەن ناقتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن كۇتۋدە. مەنىڭ تاپسىرماما سايكەس, ۇكىمەت قازىرگى ۋاقىتتا وسى ماسەلەلەرمەن اينالىسۋدا. ۇكىمەت جولداۋدى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق جوسپار قابىلدادى. تابىستى بولادى دەپ ەسەپتەيمىن, بىراق بىرلەسىپ جۇمىس اتقارۋ كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كەزدەسۋدە شارۋالار وندىرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وتكىزۋ جانە ەكسپورتتاۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى.
– ءونىمدى ءوندىرۋ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى ءارى نەگىزگىسى بولسا, ونى نارىققا شىعارۋ ودان دا ماڭىزدى شارۋا. ۇكىمەت وسى ماسەلەلەرمەن اينالىسۋى ءتيىس. قازىر ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. قاراشا ايىندا پرەزيدەنتتەردىڭ قاتىسۋىمەن شەكارالاس وڭىرلەردىڭ باسشىلارىنىڭ ايماقتىق كەزدەسۋى وتەدى. پاندەمياعا بايلانىستى قانداي فورماتتا وتەتىنى بەلگىسىز, بىراق ءوتۋى ءتيىس. جالپى, ەاەو اياسىنداعى ينتەگراتسيانى دامىتۋ بويىنشا ءبىزدىڭ باعىتىمىز ءوز كۇشىندە, – دەدى پرەزيدەنت.
بيىل كوروناۆيرۋس ىندەتى سالدارىنان تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان, ديقاندار ءوندىرىستى ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ كولەمىن ارتتىرا الدى. پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قورىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار ءۇشىن اۋىل جۇمىسشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, جيىن-تەرىن ناۋقانىن ۋاقتىلى اياقتاپ, مول ءونىم الۋلارىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىردى.
سولتۇستىك قازاقستان ءونىمى جوعارى باعالانادى
قىزىلجارلىقتار پرەزيدەنت ساپارىن ەكى كۇن بويى اسىعا توسقان ەدى. اۋا رايى دا وسى كۇندەرى اشىق بولىپ, كۇن جارقىراپ تۇردى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ جۇمىس ساپارى بىردەن ەگىس القابىمەن تانىسۋدان باستالدى. مەملەكەت باسشىسى قالا ىرگەسىندەگى اسان سەلوسىندا ورنالاسقان ەگىستىك القابىن ارالاپ, «ابي جەر» جشس-نىڭ استىق جيناۋ ناۋقانىنىڭ بارىسىمەن تانىستى.
«ابي جەر» جشس وبلىستاعى ەڭ ۇلكەن اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ نەگىزگى شارۋاشىلىعى استىق جانە مايلى داقىلدار ەگۋ. كاسىپورىننىڭ باسشىسى يگور گريشانوۆ. جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك كوۆروۆ زاۋىتىمەن بىرلەسىپ جىلىتۋ جانە كەپتىرۋ قۇرىلعىلارىن جاساۋمەن دە اينالىسادى. ول اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ قالدىقتارىن وتىن رەتىندە قولدانادى.
پرەزيدەنت ديقاندارمەن اڭگىمە بارىسىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى استىقتى ولكەسى ەكەنىن, مۇندا الەمدىك نارىقتا سۇرانىسقا يە ەكولوگيالىق تازا, تابيعي ءونىم وندىرىلەتىنىن ايتتى.
– سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماڭىزدى استىقتى ولكەمىزدىڭ ءبىرى. قازىرگى باستى ماقسات – ەگىس القاپتارىنداعى استىقتى توكپەي-شاشپاي تۇگەلدەي جيناپ الۋ. داقىلداردى ءارتاراپتاندىرۋ وتە ماڭىزدى, اسىرەسە ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن قاجەت. ءبىزدىڭ نارىعىمىز وتە ۇلكەن. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءونىمى الەمدە, سونىڭ ىشىندە, قىتايدا جوعارى باعالانادى. ياعني, ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بار. ءوڭىردىڭ الەۋەتى زور دەپ ويلايمىن. جولداۋعا كەلەتىن بولساق, ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بارلىق تەتىكتەرى ۇكىمەتپەن, ءتيىستى ماماندارمەن كەلىسىلگەن. سوندىقتان ونى تەك قانا ورىنداۋ كەرەك. كەزىندە ۇلكەن, اۋقىمدى مەملەكەتتىك باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلدى, بىراق, قازىر شاعىن ءارى ەلگە تۇسىنىكتى ۇلتتىق جوبالار كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسىنا ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ كەلەشەگى تۋرالى مالىمەت بەرىلدى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە اگرارلىق سەكتوردى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. مايلى داقىلداردىڭ القابى 1 ميلليون گەكتارعا جۋىقتاعان. جىل باسىنان بەرى اگروسەكتورعا 61 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان.
ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋ جونىنەن ەلىمىز بويىنشا الدىڭعى ورىندا ەكەنىن جەتكىزدى. بيىل 2,3 ملن گەكتار اۋماققا 130 مىڭ توننا تىڭايتقىش پايدالانۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە ءونىم ءوندىرۋ كورسەتكىشى ارتقان. الداعى ۋاقىتتا «CLAAS» نەمىس كونتسەرنى پەتروپاۆلدا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن قۇراستىرماق.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستان مەن گەرمانيا تاراپتارى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگىندە نەمىستىڭ جوعارى ساپالى CLAAS كومباينىن شىعارۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزگەن. ونەركاسىپتىك ارىپتەستىك پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ گەرمانياعا بارعان رەسمي ساپارى بارىسىندا مۇمكىن بولدى. العاشقى كەزەڭدە قۇرىلعىلار مەن جابدىقتار ورناتىلىپ, تەحنيكالىق پەرسونالدار دايىن بولعاندا TUCANO كومباينى شىعارىلادى. سودان كەيىن عانا جوعارى ساپالى كومبايننىڭ وزىنە كەزەك كەلمەك. ونى نەمىس كومپانياسىمەن بىرگە ناقتى ىسكە اسىراتىن قازاقستاندىق «ست-اگرو» كومپانياسى بولماق. 3,4 ملرد ينۆەستيتسيانى دا نەمىس كومپانياسى سالاتىن بولىپ كەلىسىلگەن. زاۋىت العاشقى كەزەڭدە كەمىندە 200-دەي ادامعا جاڭا جۇمىس ورنىن اشادى دەپ كوزدەلگەن.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ديقانداردىڭ مول استىقتى دەر كەزىندە جيناپ الۋىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىرىپ, جۇمىستارىنا تابىس تىلەدى.
ساپار بارىسىندا پرەزيدەنت مەملەكەتتىك قولداۋمەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قونىس اۋدارعان ازاماتتارمەن كەزدەستى. ولارعا ارناپ قىزىلجار اۋدانىنىڭ چاپاەۆو اۋىلىندا باسپانا سالۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبا جۇزەگە اسىرىلعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى جاڭا تۇرعىن ۇيلەردى ارالاپ كوردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلەسى جىلدان باستاپ اۋىل اكىمدەرى تۇڭعىش رەت سايلاناتىنىن, بۇل باستاما دەموكراتيانىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەنىن ايتتى.
– اكىمدەر اۋىلداعى پروبلەمالاردى بارىنەن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ ماسەلەلەرىن ەڭ الدىمەن سىزدەرگە ايتادى. كوپتەگەن ارىز-شاعىمداردى جەرگىلىكتى جەردە شەشۋگە بولادى. اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋ وتە وزەكتى. سونىمەن قاتار «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ينفراقۇرىلىم داميدى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. وبلىستا بۇل ماسەلە ءتيىستى دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسى مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى.
– مەن قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىمدا مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسى جابىق بولماۋى كەرەك ەكەنىن ايتتىم. بىزگە ويى ۇشقىر, اقىلدى جاستار كەرەك. بىزدە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وتە جاقسى ءبىلىم العان جاستار كوپ. سوندىقتان ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەتكە جاستاردى شاقىرامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ پرەزيدەنتكە وزگە وڭىرلەردەن كوشىپ كەلگەن دارىگەر, مۇعالىم, مەحانيزاتور جانە باسقا دا ماماندىق يەلەرىنە گرانتتار بەرىلەتىنىن, سونداي-اق ولار جاڭا جالدامالى باسپانامەن جانە جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ايتتى.
اۋىلداردا باسپانا سالۋعا باعىتتالعان وبلىستاعى اتالعان پيلوتتىق جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا ەكى جىل بولدى. بىلتىر اتالعان جوبا اياسىندا ەلدى مەكەندەردە 428 ءۇي سالىنسا, بيىل 788 باسپانا تۇرعىزىلادى. بىلتىر وبلىسقا 736 وتباسى, بارلىعى 2,2 مىڭ ادام كوشىپ كەلگەن. بيىل 700 وتباسى نەمەسە 2,4 مىڭ ادام قونىس اۋدارماق.
كەزدەسۋ سوڭىندا اۋىل اكىمدەرى مەن وڭىرگە جاڭادان قونىس اۋدارىپ كەلگەن تۇرعىندارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ جاتقانى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىس ءبىلدىردى.
نۇرقانات قۇلاباي,
جاقسىباي سامرات,
«Egemen Qazaqstan»