«نكۆد» ءمورى

تاريحي بەلگى بيىكتىگى ءبىر مەتردەي ءتورت بۇرىشتى تسەمەنتكە ورناتىلعان. تارباعاتاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ەكولوگيالىق اعارتۋ مامانى اسەم كوبەنوۆانىڭ ايتقان دەرەك­تەرىنە سۇيەنسەك, موردە «گۋگسك نكۆد سسسر 1938» دەگەن جازۋ بار. تار­قاتىپ ايتساق, «گلاۆنوە ۋپراۆلەنيە گەو­دەزيچەسكوي سەمكي ي كارتوگرافي». ياعني 1938 جىلدارى ىشكى ىستەر حا­لىق كوميسسارياتىنىڭ قۇرامىنا كىر­گەن گەودەزيالىق ءتۇسىرىلىم مەن كارتوگرافيانىڭ باسقارماسى ۇيىمىنىڭ بەلگىسى. دەمەك, وسى تۇس­تار­دى كارتاعا تۇسىرگەن سوڭ بەلگى قويعان.

ال اتاۋىنىڭ ءوزى ۇرەيىڭدى ۇشىراتىن نكۆد 1934-1943 جىلدارى كسرو-نىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەس جانە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ جونىندەگى, سونداي-اق مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا باسقارۋ ورگانى بولعان.

سول ۋاقىتتاعى گەودەزيالىق ءتۇسىرى­لىم مەن كارتوگرافيا باسقارماسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – 1937 جىلى الەمدەگى ۇلكەن كەڭەس اتلا­سىنىڭ ءبىرىنشى تومىنىڭ باسىلىپ شىققانى ەدى. كارتادا حح عاسىردىڭ باسىنداعى جەردىڭ توپوگرافيالىق زەرتتەلۋ دەڭگەيىن كورسەتىپ, الەمنىڭ فيزيكالىق, ەكونوميكالىق جانە ساياسي گەوگرافياسىن قامتىعان.

تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اتلاستىڭ انالوگتارى بولماپتى. باسىلىم وسى جۇمىس ءۇشىن پاريجدەگى حالىقارالىق كور­مەدە باس جۇلدەنى جەڭىپ العان. بۇل ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا دەيىنگى كسرو-نىڭ ەڭ ءىرى جانە عىلىمي كارتوگرافيالىق جۇمىسى ەدى. اراعا ءۇش جىل سالىپ, 1940 جىلى اتلاستىڭ ەكىنشى تومى جارىققا شىققان. ول كارتادا كسرو-نىڭ جەكەلەگەن رەسپۋب­ليكالارىنا, اۋماقتارى مەن وبلىس­تارىنا جالپى گەوگرافيالىق شولۋ جاسالعان. سونىمەن قاتار ازاماتتىق سوعىس تاريحى دا اتلاسقا كىرگەن. كەيىن جەر-جەردى اۋدانداستىرۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن ساياسي-اكىمشىلىك, فيزيكا-گەو­گرافيالىق جانە ەكونوميكالىق كارتالاردىڭ 52 ءتۇرى شىعارىلعان ەكەن.

تاۋ-تاسى تاريحقا تولى تارباعاتاي تاۋ­لارىنىڭ ايتىلماعان, قاعاز بەتىنە تۇسپەگەن قۇندى دەرەكتەرى كوپ سياقتى. كىشكەنتاي ءموردىڭ ءوزىن زەرتتەيمىن دەگەن تاريحشىلارعا ۇلكەن تاقىرىپ پا دەيمىز.

شىعىس قازاقستان وبلىسى,

ءۇرجار اۋدانى