ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا 2020 جىلدىڭ 8 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بانك جۇيەسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
ە. دوساەۆ اتاپ وتكەندەي, الەمدىك قارجى نارىقتارىنىڭ بيىلعى تامىزداعى ءوسۋى قىركۇيەكتىڭ باسىندا تەحنولوگيالىق سەكتور كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارىن جاپپاي ساتۋ مەن اقش-تىڭ ەڭبەك نارىعىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ باياۋلاۋىنا بايلانىستى تومەندەۋگە اۋىستى.
«بيىلعى تامىزدا دامىعان ەلدەردىڭ MSCI World جانە دامۋشى ەلدەردىڭ MSCI EM قور يندەكستەرى COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينانىڭ جەدەل ازىرلەنۋىن, فەدەرالدىق رەزەرۆتىك جۇيەنىڭ (فرج) يكەمدى ساياساتتى قولداۋ بويىنشا بەلگىلەرىن جانە جاھاندىق ەكونوميكانىڭ بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋىن كۇتۋ اياسىندا ناۋرىزداعى قۇلدىراۋدان كەيىن ورنىنا كەلدى. الايدا, قىركۇيەكتىڭ باسىندا تەحنولوگيالىق سەكتور اكتسيالارى نارىعىنىڭ جارىسى جاپپاي ساتۋعا اۋىستى, ول بۇكىل قور نارىعىنىڭ سپەكتورى بويىنشا اكتسيالاردى دا ساتۋعا اكەلدى», — دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
جالپى العاندا, كۇزدە ينۆەستورلار كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ سالدارىنا, سونداي-اق بيىلعى قاراشادا بولاتىن اقش پرەزيدەنتىن سايلاۋعا بايلانىستى تۇراقسىزدىقتىڭ وسۋىنە دايىندالۋدا. بيىلعى تامىزدا ستاۆكالار مەن ۆاليۋتا قورجىنىنا قاتىستى دوللار يندەكسىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا قورعانىس اكتيۆتەرىنە, ءبىرىنشى كەزەكتە باعاسى تاريحتا العاش رەت ءبىر ترويا ۋنتسياسى ءۇشىن $2000 دوللارعا جەتكەن التىنعا سۇرانىس ارتتى. وتكەن ايدا مۇناي باعاسى ءبىر باررەل ءۇشىن $45,3 دەيىن 4,6%-عا ءوستى. الايدا, وسى جىلعى قىركۇيەكتىڭ باسىندا ول نارىقتاعى مۇنايدىڭ شامادان تىس كوپ بولۋىنا بايلانىستى پوزيتسياسىن جوعالتۋدا. بۇگىنگى كۇننىڭ تاڭەرتەڭگى ۋاقىتىنا brent سۇرىپتى مۇناي باعاسى $40 تومەن ءتۇسىپ, $39,8 قۇرادى.
«مۇنايعا سۇرانىس بىرتىندەپ ارتۋدا, بۇعان الەمدەگى ونەركاسىپ سەكتورىنىڭ قالپىنا كەلۋىنىڭ جالعاسۋى دالەل بولا الادى. ماسەلەن, Global Manufacturing PMI يندەكسى بيىلعى شىلدەدە 50,3 تارماقتان 51,8 تارماققا دەيىن, قىتاي ونەركاسىبىندەگى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى (PMI) – 52,8 تارماقتان 53,1 تارماققا دەيىن ءوستى», — دەدى ە. دوساەۆ.
شەكتەۋ شارالارىن ەنگىزۋگە بايلانىستى وسى جىلعى شىلدەدەگى تومەندەۋدەن كەيىن قازاقستاندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى بيىلعى تامىزدا 44,7 تارماقتان 45,4 تارماققا دەيىن ازداپ ءوستى. قىزمەت كورسەتۋ جانە ونەركاسىپ سالاسىنداعى يندەكستىڭ جاقسارۋى قۇرىلىستاعى تومەندەۋگە جالعاستى. قازاقستاندا تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ باياۋلاۋى جانە الەمدىك نارىقتاردا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ كۇتىلەتىن تومەندەۋى دەزينفلياتسيالىق اسەر بەرەدى. بيىلعى تامىزدا جىلدىق ينفلياتسيا ازىق-ت ۇلىك زاتتارىنىڭ تومەندەۋى ەسەبىنەن 7,1%-دان 7%-عا دەيىن تومەندەدى.
سوڭعى 2 جىلدا العاش رەت ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ توبىندا 0,2% ايلىق دەفلياتسيا ورىن الدى. جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىنە باعانىڭ ماۋسىمدىق تومەندەۋىمەن قاتار ەت ونىمدەرى, نان-توقاش ونىمدەرى مەن جارمالار, جۇمىرتقا باعاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ ايتارلىقتاي باياۋلاۋى بايقالدى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ جىلدىق ءوسۋى 2020 جىلعى شىلدەدەگى 11,3%-پەن سالىستىرعاندا 10,9%-عا دەيىن باياۋلادى. ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋار باعاسىنىڭ جىلدىق ءوسۋى جانار-جاعار ماي (ججم) باعاسىنىڭ (بەنزين مەن ديزەل وتىنى تامىزدا 0,1%) تومەندەي بەرۋى كەزىندە 5,5% بولدى, ال اقىلى قىزمەتتەر جىلدىق كورسەتۋدە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن كولىك قىزمەتى تاريفتەرىنىڭ ءوسۋى اياسىندا شىلدەدەگى 3,2%-دان وسى جىلعى تامىزداعى 3,4%-عا دەيىن جىلدامدادى.
ينفلياتسيالىق پروتسەستەردىڭ سەرپىنىن باقىلاۋدى ساقتاۋ جانە جىلدىق ينفلياتسيانىڭ ورتا مەرزىمدى كەزەڭدە بىرقالىپتى باياۋلاۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيىلعى 8 قىركۇيەكتەن باستاپ بازالىق ستاۆكا +/-1,5 پروتسەنتتىك تارماق پروتسەنتتىك دالىزىمەن 9% دەڭگەيىندە ساقتالدى. تامىزدا قىمباتتاعان مۇناي, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپىلدى ترانسفەرت ءبولۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن كونۆەرتاتسيالاۋ جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كومپانيالارىنىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ ءبىر بولىگىن مىندەتتى ساتۋى بويىنشا ۇزارتىلعان شارالار ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قولداۋ كورسەتتى. بۇل رەتتە دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا السىرەۋدى جالعاستىرۋدا. ءبىر ايدا يندونەزيا رۋپياسى 1%-عا, رەسەي ءرۋبلى 1,6%-عا, برازيليا رەالى 2,3%-عا, تۇرىك ليراسى 6%-عا السىرەدى. جالپى, دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتا يندەكسى تامىز ايىندا نەبارى 0,2%-عا ءوستى, ال دامىعان ەلدەردىڭ ۆاليۋتا يندەكسى 2,9%-دى قوستى. قازاقستان تەڭگەسى دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى اراسىندا ءبىر ايدا ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 418 تەڭگەدەن 420,11 تەڭگەگە دەيىن 0,5%-عا تەڭ ەڭ از السىرەۋ كورسەتتى. ينۆەستورلاردىڭ تاۋەكەلدى اكتيۆتەرگە قىزىعۋشىلىعىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ ودان ءارى السىرەۋى, مۇنايعا سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋى جونىندەگى سەنىمنىڭ السىرەۋىنە بايلانىستى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا تەڭگەنىڭ باعامى بيىلعى قىركۇيەكتىڭ باسىنان بەرى وسى جىلعى 8 قىركۇيەكتەگى ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 423,54 تەڭگەگە دەيىن 0,8%-عا السىرەدى.
«اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا داۋىنىڭ شيەلەنىسۋىنەن, كوروناۆيرۋستىڭ ەكىنشى رەت قايتالانۋ ىقتيمالدىعىنان دامۋشى نارىقتاردىڭ ۆاليۋتالارى ءۇشىن تاۋەكەلدەر ساقتالادى. سونىمەن قاتار رەسەيگە قاتىستى سانكتسيالار ريتوريكاسىنىڭ كۇشەيۋى بيۋدجەت قاعيدالارى شەڭبەرىندە شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋدى تومەندەتۋ ساياساتىمەن بىرگە ءرۋبلدىڭ السىرەۋ تاۋەكەلىن ارتتىرادى, بۇل ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا دا تەرىس اسەر ەتەدى», — دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
ءبىر ايدا وتىمدىلىك ءپروفيتسيتى 3,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن 11,3%-عا تومەندەگەن كەزدە اقشا نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى بولىپ قالۋدا. TONIA اقشا نارىعىنىڭ تارگەتتەلەتىن ستاۆكاسى وسى جىلعى تامىزدا 9,2% دەڭگەيىندە بولىپ, پروتسەنتتىك ءدالىز شەڭبەرىندە قالىپتاسۋدا. تامىزدا مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق (Clearstream) باعالى قاعازدار دەپوزيتاريى اراسىنداعى Delivery versus Payment (تولەمگە قارسى جەتكىزۋ) تۇرىنە دەيىنگى حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋ جەلىسى جەتىلدىرىلدى.
«بۇل قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك باعالى قاعازدارىنا (مبق) “كىرۋ” كەزىندە جاھاندىق ينۆەستورلاردىڭ تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ىشكى قارجى نارىعى ءۇشىن جاڭا دەڭگەيگە كوشۋدى بىلدىرەدى. كاپيتال اعىنى ءۇشىن باسەكەلەستىك جاعدايىندا بۇل جەرگىلىكتى قور نارىعىنا ۇقساس نارىقتارمەن سالىستىرعاندا ارتىقشىلىق بەرەدى», — دەدى ە. دوساەۆ.
جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەر 2020 جىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا 0,5%-عا ۇلعايىپ, $94,1 ملرد قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرى $35,4 ملرد قۇراپ, تامىزدا وزگەرگەن جوق. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ (ەدب) ۆاليۋتالىق شوتتارىنا قاراجاتتىڭ ءتۇسۋى ايتارلىقتاي دارەجەدە مەملەكەتتىك بورىشتى تولەۋمەن تەڭەستىرىلدى. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى بيىلعى تامىزدا $1 ملرد سوماسىندا الىنعان ينۆەستيتسيالىق كىرىس ەسەبىنەن ءبىر ايدا $0,5 ملرد (+0,8%) ۇلعايىپ, $58,7 ملرد قۇرادى. بيىلعى شىلدەنىڭ سوڭىندا بانك جۇيەسىندەگى دەپوزيتتەر جىل باسىنان بەرى تەڭگەلىك سالىمداردىڭ 12,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن 15,6%-عا ءوسۋى ەسەبىنەن 8,7%-عا ۇلعايىپ, 20,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ۆاليۋتالىق سالىمدار 8,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 0,2%-عا تومەندەدى.
سونىڭ ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى 2020 جىلعى 7 ايدا 39,5%-عا دەيىن تومەندەدى. ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەردىڭ 11,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن 0,8%-عا نەمەسە 98,5 ملرد تەڭگەگە ءوسۋى ناتيجەسىندە ەكونوميكاعا بەرىلەتىن كرەديتتەر جىل باسىنان بەرى وسى جىلعى شىلدەنىڭ سوڭىنا قاراي 13,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن 0,5%-عا ۇلعايدى. قىسقا مەرزىمدى كرەديتتەر 2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,5%-عا نەمەسە 31,3 ملرد تەڭگەگە ازايدى. بيزنەستىڭ كرەديتتىك پورتفەلى جىل باسىنان بەرى 7,1 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1%-عا ازايدى, حالىقتىڭ كرەديتتىك پورتفەلى 6,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن 2,1%-عا ۇلعايدى. حالىقتىڭ كرەديتتىك پورتفەلىنىڭ قۇرىلىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى 4,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,4%-عا تومەندەدى, يپوتەكالىق قارىزدار 2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 11,1%-عا ۇلعايدى. بيزنەسكە بەرىلگەن تەڭگەدەگى كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا وسى جىلعى شىلدەدە 11,9%, ونىڭ ىشىندە قىسقا مەرزىمدى كرەديتتەر بويىنشا – 11,7% (11,8%), ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەر بويىنشا – 13,6% (12,8%) بولدى. قازاقستان ەكونوميكاسىن قولداۋ شەڭبەرىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 4 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 538,8 ملرد تەڭگەگە 731 ءوتىنىم ماقۇلدادى, 315,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا 604 قارىز بەردى. توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋىنەن زارداپ شەككەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتىلەرىن جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 4 قىركۇيەكتە كاسىپكەرلەر 562,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 263 ءوتىنىم بەردى, 353,1 ملرد تەڭگەگە 2 549 قارىز بەرىلدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسى بويىنشا داعدارىس سالدارىنان بارىنشا زارداپ شەككەن سەكتورلارداعى كاسىپورىنداردى قولداۋ ءۇشىن قوسىمشا 200 ملرد تەڭگە بولىنەدى. وسىلايشا, باعدارلامانىڭ بيۋدجەتى 800 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلەدى, ال ونى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتىلدى», — دەدى ە. دوساەۆ.
ۇلتتىق بانكتەن قارجىلاندىرۋ ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولداۋ جالعاسۋدا. 1«7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 3 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 257,7 ملرد تەڭگەگە 22 046 ءوتىنىم ماقۇلداندى, ونىڭ ىشىندە 206,2 ملرد تەڭگە سوماسىنا 17 780 قارىز بەرىلدى. 2«باسپانا حيت» نارىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 3 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 330,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 38 384 ءوتىنىم ماقۇلداندى, 259,7 ملرد تەڭگەگە 30 934 قارىز بەرىلدى.
بيىل قاڭتار-شىلدەدە ونلاين-ساۋدانىڭ ءوسۋى اياسىندا قازاقستاندىق ەميتەنتتەردىڭ تولەم كارتوچكالارىن پايدالانا وتىرىپ جاسالعان ترانزاكتسيالار كولەمى وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 24,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن 58,9%-عا ۇلعايدى. بۇل رەتتە قولما-قول اقشاسىز ترانزاكتسيالار سانى 2,2 ەسە, ال سوماسى 2,5 ەسە ءوستى. بۇل وپەراتسيالاردىڭ نەگىزگى ۇلەسى ونلاين تاسىلمەن جۇرگىزىلدى. ۇلتتىق بانك قولما-قول اقشاسىز جاسالاتىن ەسەپ ايىرىسۋلاردى كەڭەيتۋ ءۇشىن بيىلعى تامىزدا جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن مامىلەلەردى قولما-قول اقشاسىز تولەۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋ ارقىلى ءىرى مامىلەلەردى قولما-قول اقشاسىز جاسالاتىن ەسەپ ايىرىسۋعا اۋىستىرۋدى باستادى. جاڭا تەتىك مامىلە جاساۋ پروتسەسىن تەز جانە قولايلى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, ەلدە كورسەتىلەتىن قىزمەتتى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى, الاياقتىق تاۋەكەلىن تومەندەتە جانە كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋگە جاردەمدەسە وتىرىپ, ءىرى وپەراتسيالار بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ەداۋىر ارتتىرادى.
«الەمدىك جانە ۇلتتىق ەكونوميكا قالپىنا كەلۋىنە قاراماستان جوعارى قۇبىلمالىلىق جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋدى جالعاستىرۋدا. بيىلعى قىركۇيەكتىڭ باسىندا باستالعان سىرتقى قارجى جانە تاۋار نارىقتارىنداعى تۋربۋلەنتتىلىكتىڭ ءوسۋى ىشكى نارىققا اسەر ەتەتىن بولادى. بۇل جاعدايلاردا ۇلتتىق بانك احۋالدى ءجىتى قاداعالاپ, باعا مەن قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلدايدى», — دەپ تۇيىندەدى ە. دوساەۆ.