وبلىستا بەكەم بىرلىكتىڭ ارقاسىندا بەرەكەلى كۇن كەشىپ جاتقان بارشا ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن ورىستەتۋگە, ءوڭىن جاقسارتىپ, وزەگىن نىقتاۋعا جاناشىرلىق جاسالۋدا. وسى ورايدا جەرگىلىكتى ۇلت تىلىنە, ونىڭ قولدانىلۋ اياسىنىڭ كەڭەيۋىنە قامقورلىق جاسالىپ وتىر. بۇل تۋرالى تاياۋدا ءتىل اپتالىعىنا بايلانىستى وتكىزىلگەن بريفينگ بارىسىندا وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى التىناي امىرەنوۆا بايانداپ بەردى.
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك. سونداي-اق ءتىل ۇلكەن ساياساتتىڭ قۇرالى ەكەنىن دە ۇمىتپاعانىمىز ءجون» دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. وبلىستا تىلدەردى دامىتۋ ءىسى تىڭعىلىقتى جانە ناتيجەلى جۇرگىزىلۋدە.
الدىمەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ءبىر كەزدە تىڭنىڭ ەپيتسەنترى اتانعان ولكەدە قازاق ءتىلىنىڭ ءورىسىن جايدىرماي تۇرعان دا وسى جاي بولاتىن. ۇلت ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا كۇماندى اتا-انالار پەرزەنتتەرىن ورىس تىلىندە وقىتۋعا قۇمار ەدى. قازىر بەتى بەرى قاراعان ءتارىزدى. ايتالىق وڭىردەگى 610 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەدە 333 418 بالا بولسا, ولاردىڭ 63,3 پايىزى مەملەكەتتىك تىلدە ءتالىم-تاربيە الۋدا. بۇل وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا, ءتاپ-ءتاۋىر جاقسى كورسەتكىش. بيىلعى وقۋ جىلىندا 132 000-داي وقۋشى ءبىلىم وشاعىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. قاق جارتىسىنا جۋىعى قازاق سىنىپتارىندا وقىماق. ءبىزدىڭ ءوڭىر ءۇشىن بۇل دا جەتىستىك ساناتىندا.
جاس قايىڭداي جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان بالالاردىڭ جەرگىلىكتى ۇلت تىلىندە ءتالىم-تاربيە الۋى وسى ورايداعى سەنىمدى نىعايتا تۇسەدى. سونداي-اق ەرەسەكتەر دە ءتىل سىندىرىپ, ءتىل قاجەتتىلىگىن سەزىنۋدە. ولارعا ءتىل ۇيرەنۋ ءۇشىن اۋقىمدى كومەك كورسەتىلۋدە. ماسەلەن, وبلىستا 19 ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. وتكەن وقۋ جىلىندا 4435 تىڭداۋشى ارنايى كۋرستى اياقتادى. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى 227 توپتا 3005 تىڭداۋشى وقىپ, 1075-ءى سەرتيفيكات يەلەندى. وزگە تىلدەردىڭ ءورىسىن جايۋ دا ۇمىت قالعان جوق. ايتالىق, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتەتىن 87 توپتى 514 تىڭداۋشى اياقتاپ, ونىڭ 471-ءى سەرتيفيكات الدى. وڭىردە لاتىن گرافيكاسىن ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتا زور. ارنايى ۇيرەتۋ كۋرستارىندا وقىعان 916 تىڭداۋشىعا سەرتيفيكات بەرىلدى. وبلىس حالقىنىڭ ەرەسەك تۇرعىندارىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعى لاتىن گرافيكاسى جايىندا باي ماعلۇمات الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. اتقارىلىپ جاتقان بۇل ءىس-شارالار الەۋمەتتىك جەلىدە جان-جاقتى ناسيحاتتالدى.
– ۇلت ۇلىلارىنىڭ ۇلاعاتىن ۇقتىرۋ پارىز, – دەيدى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى التىناي امىرەنوۆا, – ء«بىز اباي جولىندامىز» جوباسى ەل نازارىن اۋدارعان يگىلىكتى شارا بولدى. رومان ەپوپەيانىڭ ءبىرىنشى تومى بويىنشا ەسسەلەردىڭ تاقىرىبىن انىقتاۋ جۇمىسىن جاسادىق. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قايتا ازىرلەنگەن «قالامگەر قازىناسى» جوباسىنىڭ 20 كىتابىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىنىڭ قايتا تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. فەيسبۋك, ينستراگرام ارقىلى وقىتۋشىلاردىڭ جۇزدەن استام شىعارماشىلىق, اقپاراتتىق-تانىمدىق بەينەباياندارى جاريالاندى.
ۇلى حاكىمنىڭ شىعارماشىلىعىمەن قاتار, ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىنا ارنالعان بىرقاتار مازمۇندى ءىس-شارالار قولعا الىنعان. سونىڭ ىشىندە «رۋحاني مادەنيەت مايەگى» ايدارىمەن 27 بەينەماتەريال جاريالانىپ, ونى مىڭداعان ادامدار كورىپ شىققان. وعان قوسا, «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى – ءال-فارابي», «شىعىس ويشىلى – ءابۋ ناسىر ءال-فارابي» تاقىرىپتارىندا قاشىقتان وقىتۋ ساباقتارى دا جاريالاندى.
وزگە دە بىرقاتار ۇلت مۇراتىن قاۋزايتىن تاعىلىمدى تاقىرىپ اياسىندا بەينەماتەريالدار دايىندالعانىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولمايدى.
ونوماستيكا ماسەلەسى – كۇيىپ تۇرعان تاقىرىپتىڭ ءبىرى. وبلىستا اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەرگە مۇقيات مونيتورينگ جۇرگىزىلىپتى. تالداۋ بارىسىندا 77 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ, 228 ەلدى مەكەن مەن 491 كوشەنىڭ اتاۋلارى يدەولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەندىگى انىقتالعان. قازىرگى كۇنى وبلىستىڭ توپونيميكاسىن زەرتتەۋ ماسەلەلەرى ارنايى جوبا ارقىلى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جوبا اياسىندا ەلدى مەكەندەردىڭ ەجەلگى تاريحي اتاۋلارى ەكشەلۋدە.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتىل تۋرالى» زاڭنامالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا العاشقى جارتىجىلدىقتا 43 مەملەكەتتىك مەكەمەدە پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا 15 مەكەمەدە وسىنداي جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, زاڭنىڭ 8, 9, 10 باپتارى بۇزىلعانى انىقتالىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءىس جالعاسىن تاباتىن بولادى.
وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى جىل باسىنان بەرى ءتۇرلى تاقىرىپتاردا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ماسەلەن, وبلىستىق سوت ۇجىمىمەن بىرلەسە وتىرىپ, «مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ وبلىسىمىزداعى سوت تورەلىگى سالاسىنداعى كەڭىستىكتەرى مەن كەدەرگىلەرى» تاقىرىبىندا مازمۇندى كونفەرەنتسيا وتكىزدى. اقكول اۋدانىندا «جاڭا نۇسقا – جاڭاشا كوزقاراس» دەپ اتالاتىن وڭىرلىك سەمينار ۇيىمداستىرىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا «ساۋاتتى جارناما», «مەملەكەتتىك ءتىل – تاۋەلسىزدىك سيمۆولى», «قازاق ءتىلى – بابامنىڭ ءتىلى, بالامنىڭ ءتىلى», ء«تىل – ۇلتتىڭ تۇعىرى» وبلىستىق ونلاين كونكۋرستارىن وتكىزۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ۇلتتىق دومبىرا جانە ەلوردا كۇنىنە وراي ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءتىل تۋرالى ايتقان قاناتتى سوزدەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالاندى.
وبلىستا «شاڭىراق» انا ءتىلىن وقىتۋ مەكتەبى جۇمىس ىستەيدى. وتكەن وقۋ جىلىندا مەكتەپكە اتا-انالاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا 6-18 جاس ارالىعىنداعى 224 وقۋشى قابىلداندى. 9 ءتىلدى وقىتۋ بويىنشا 18 توپ قۇرىلدى. وقىتۋ ەكى توپتا, باستاۋىش جانە جالعاستىرۋشى بولىپ تەگىن جۇرگىزىلەدى. ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە 9 وقىتۋشى قاتىسادى. ولاردىڭ بارلىعى جوعارى ءبىلىمدى.
ونداعان ۇلت وكىلدەرى تۇرىپ جاتقان وبلىس وڭىرىندە سۇرانىس تا ارقيلى. ماسەلەن, بۋراباي اۋدانىندا تىلەك بىلدىرۋشىلەردىڭ كوپتىگىنە وراي نەمىس ءتىلى كۋرستارى جۇرگىزىلسە, ساندىقتاۋ اۋدانىندا نەمىس جانە چەشەن ءتىلىن وقىتاتىن كۋرستار بار. ال ستەپنوگور قالاسى مەن جارقايىڭ اۋداندارىندا وزگە ەتنوس وكىلدەرىنە قازاق ءتىلى كۋرستارى ۇيىمداستىرىلعان.
سان ۇلتتىڭ وكىلى ىرىستى ىنتىماقپەن, باۋىرمالدىلىقپەن كۇن كەشىپ جاتقان وڭىردەگى ءار ۇلتتىڭ ءتىلى مەن داستۇرىنە, ۇلتتىق مادەنيەتىنە ايرىقشا قامقورلىق جاسالىپ, جاناشىرلىق كورسەتىلۋدە. ويتكەنى ءتىل – دوستىقتىڭ دانەكەرى.
اقمولا وبلىسى