جۋىردا ينتەرنەتتەگى «تيك-توك» جەلىسىندە بيىل 175 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ سۋرەتىنە جان بىتىرگەن بەينەتاسپاسى تارالىپ, ءاپ-ساتتە مىڭداعان كورىلىمگە يە بولدى.
ارينە, قازاقستاندىق جەلى قولدانۋشىلارى زاماناۋي مۋزىكامەن ارلەنگەن بەينەتاسپانى ءارتۇرلى قابىلدادى. ءبىرى بۇل جاستاردىڭ ەرمەگى عوي دەپ كوڭىل اۋدارماۋعا شاقىرسا, ەندى ءبىرى جاستاردىڭ بۇل ىسىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا شاقىردى. ويتكەنى الەمنىڭ تانىمال تۇلعالارىنىڭ كەز كەلگەنىنە وسى ىسپەتتى ءازىل روليكتەرى قولدانىلا بەرەتىن كورىنەدى. دەسە دە, باسىم بولىگى مۇنىڭ وتە ورەسكەل ارەكەت ەكەنىن ايتىپ, مۇنداي تۇرپايىلىققا تىيىم سالۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. الايدا قوعامدىق تالقىعا وزەك بولعان بەينەتاسپا شابىتتاندىردى ما, وسى وسپادارلىققا بارعان «ويىنقۇمار» جاس ونىمەن توقتاعان جوق. ىلە-شالا ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا, الاش قوزعالىسىنىڭ كوسەمى ءاليحان بوكەيحانعا جانە تاعى باسقا ۇلت زيالىلارىنا ارنالعان بەينەتاسپالارمەن تولىقتى. ءتىپتى الەكەڭنىڭ ماسكەۋدەگى بۋتىركا اباقتىسىندا ارىپ-اشقان, ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتتەرىندە, ياعني اتۋ جازاسىنىڭ الدىندا تۇسىرىلگەن ايگىلى فوتوسۋرەتى ءاپ-ساتتە مازاققا اينالىپ شىعا كەلدى. سوندىقتان دا بولار, كەي قولدانۋشىلار قازاقستاندا «تيك-توكقا» توقتام سالىپ, بۇعاتتاۋ قاجەت ەكەنىن دە ايتتى. راسىندا, «تيك-توكقا» توقتام قاجەت پە؟
جالپى, بۇل الەمدە تەز تارالعان جاڭا جەلىلەردىڭ ءبىرى. قىسقا بەينەتاسپالاردى ءتۇسىرۋ مەن كورۋگە ارنالعان سەرۆيس بەيجىڭدىك ByteDance كومپانياسىنا تيەسىلى. 2018 جىلدىڭ جازىندا ىسكە قوسىلعان ءموبيلدى قوسىمشا قازىر قىتاي مەن الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە تانىمال ۆيدەوپلاتفورماعا اينالدى. ەلىمىزدە دە بۇل جەلىنى قولدانۋشىلار قاتارى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. اتالعان جۇيە ارقىلى تانىمال بولعان بلوگەرلەر دە جەتەرلىك. بۇل سەرۆيستىڭ, اسىرەسە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ەرەكشە قارقىنمەن تارالعانىن ايتۋعا بولادى. جەكەلەگەن جوبالارى دا جەتكىلىكتى.
دەگەنمەن ءۇندىستان بيلىگى تىيىم سالعان 59 قوسىمشانىڭ ىشىندە وسى قىتايلىق سەرۆيس تە بار. بۇل ەلدە «تيك-توك» ءۇندىستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن تۇتاستىعىنا, قورعانىس قابىلەتىنە, مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قوعامدىق تارتىبىنە زيان كەلتىرەتىن جەلى رەتىندە سيپاتتالادى. ونىڭ ۇستىنە قىتاي مەن ءۇندىستان ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى قىرعيقاباق قارىم-قاتىناس جاستاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى ورىنسىز قاعىتۋىنا, ونىڭ سوڭى جاڭا جانجالدىڭ شوعىن ۇرلەۋگە الىپ كەلۋى دە ىقتيمال دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس.
ءۇندى ەلىنىڭ قاۋىپتەنەتىن ءجونى بار. ويتكەنى اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ تا وسى جەلىنىڭ كەسىرىنەن پاندەميا الدىندا سايلاۋالدى ميتينگىلەرىنە ەلەكتورات جيناي الماي پۇشايمان بولعان ەدى. ءتىپتى جوسپارلانعان ءبىر جيىنى وتپەي دە قالعان بولاتىن. ويتكەنى وسى تۇعىرناما ارقىلى ميتينگ بيلەتتەرى جيىنعا قاتىسپاۋ ءۇشىن فەيك اككاۋنتتارمەن الدىن الا بروندالدى. اقش بيلىگى قازىر سەرۆيس قوجايىنىن ايىپتاپ, قولدانۋشىلاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر.
ال اۋعانستاندا سەناتوردىڭ بالالارى مەملەكەت مۇلكىنە جاتاتىن قىمبات كولىككە وتىرىپ, اۆتوماتتان وق جاۋدىرتقان ۆيدەونى جۇكتەگەنى ءۇشىن باستارى داۋعا قالدى. قوعام نارازىلىعىن تۋعىزعان بەينەتاسپانى ەركەتوتاي بالالار ءازىل ءۇشىن تۇسىرگەن ەكەن. سەناتور حالىق الدىندا قانشا جەردەن اقتالعانىمەن ۆيدەو توڭىرەگىندە ايتارلىقتاي شۋ شىققان كورىنەدى.
وسى ىسپەتتى قازىر «تيك-توكتىڭ» ساياسي مىنبەرگە دە اينالىپ جاتقان ءتۇرى بار.
ونداعى جاريالانعان تاسپالار باق نازارىنان تىس قالمايتىن بولدى. وسى اۋديتوريانى ورىندى پايدالانسا, ونى پايدالى كونتەنتكە دە اينالدىرۋعا دا بولادى. مىسالى, كارانتين كەزىندە ماسكەۋدىڭ تۋريزم كوميتەتى اتالعان پلاتفورمامەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ ناتيجەسىندە مادەني نىساندار جابىق بولسا دا قالاداعى بارلىق مۋزەيلەرگە, گالارەيالارعا قىسقا بەينەروليكتەر ارقىلى ساياحات جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. ۇيىمداستىرۋشىلار مۇنىڭ وقشاۋلانعان جانعا سىرتقى الەمگە قولىنداعى سمارتفوننان ۇڭىلۋگە جاعداي جاساعانىن ايتادى. سول سياقتى ىندەت تارالۋى كۇشەيگەن كەزدە رەسەيدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ساراپشىلارى «تيك-توكتىڭ» ەفيرىنە شىعىپ, جاعدايدى جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ وتىردى. بۇل ادەتتە مەرزىمدى ءباسپاسوز وقىمايتىن, تەلەديدار قارامايتىن جاسوسپىرىمدەر مەن جاستاردىڭ اراسىندا قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ شارتتارىن جەتكىزۋگە وڭتايلى بولعانى انىق.
سوندىقتان ەلىمىزدە «تيك-توكتىڭ» اياسىندا دا ءار جاستىڭ, ءار سالانىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي پايدالى كونتەنتتەردى قالىپتاستىرۋعا ءمان بەرگەن ءجون سەكىلدى. بۇل جوعارىدا ايتقانداي بەيباستاق ءىس-قيمىلعا باراتىن جاستاردى ويلانۋعا, ءوز ءىس-ارەكەتىنەن قىسىلۋعا, كەمشىلىگىن تۇزەۋگە باعىتتار ەدى. «عىلىم-ءبىلىمدى اۋەلى باستان بالا ءوزى ىزدەنىپ تاپپايدى. باسىندا زورلىقپەنەن ياكي الداۋمەنەن ءۇيىر قىلۋ كەرەك, ۇيرەنە كەلە ءوزى ىزدەگەندەي بولعانشا», دەيدى اباي وتىز سەگىزىنشى سوزىندە. حاكىم ءسوزىن باسشىلىققا الاتىن ءبىر باعىت وسى.