قازاقستاننىڭ جەرى تابيعي بايلىققا, سونىڭ ىشىندە مۇناي مەن گاز قورىنا باي. بۇل مۇناي مەن گاز حيميا ونەركاسىبىن وركەندەتۋدىڭ شيكىزاتتىق كوزى ەكەنى داۋسىز. دەمەك, ەلىمىزدەگى دامۋى كەنجەلەپ قالعان حيميا ونەركاسىبىن وركەندەتۋگە شيكىزاتتىق نەگىز بار دەۋگە بولادى. وسى ورايدا اتىراۋدا ەرەكشە جوباعا بالانعان بىرىكتىرىلگەن گاز-حيميالىق كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىندى. بۇل كەشەن ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشى كەزەڭى – پوليپروپيلەن ءوندىرىسىن قۇرۋ. ەكىنشىسى – پوليەتيلەن ءوندىرىسى.
كەشەننىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ, ياعني پوليپروپيلەن ءوندىرىسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ 2017 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «ەلدى جاڭا يندۋستريالاندىرۋ: قازاقستان بارىسىنىڭ سەرپىنى» جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا جاريالاندى.
زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» جشس «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنداعى» كومپانيالار توبىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. 2018 جىلعى 28 ماۋسىمدا «سامۇرىق-قازىنا» قورى كومپانيانى «قازمۇنايگاز» ۇك» اق-نا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا تاپسىردى.
جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن ءوندىرۋ جوسپارلانعان. قۇرىلىس جۇمىستارىن 2021 جىلى اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر.
قازىر بۇل كەشەننىڭ قۇرىلىسىن «كرى» جشس جۇرگىزىپ جاتىر. سەرىكتەستىكتىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دەنيس كوزىرەۆتىڭ مالىمەتىنشە, كەشەنگە تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردى ورناتۋ ءۇشىن پوليمەر وندىرىسىنە ليتسەنزيا بەرەتىن «Lummus Technology Inc» كومپانياسىمەن (اقش) كەلىسىمشارتقا قول قويىلعان. بۇل – الەمدىك جەتەكشى كومپانيا. قازىر مۇندا ورناتىلىپ جاتقان «CATOFIN» تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن پروپاندى دەگيدراتسيالاۋ قوندىرعىسىمەن (PDH) جىلىنا 503 مىڭ توننا پروپيلەن شىعارۋعا بولادى. ال «Novolen» تەحنولوگياسىنىڭ پوليمەرلەۋ قوندىرعىسىمەن (PP) جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن الىنادى.
– ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك جىل سايىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە قوماقتى سالىق پەن مىندەتتى تولەمدەردى اۋدارىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر 515 ملن تەڭگە اۋدارىلدى. ال بيىلعى ءتورت ايدا مۇنداي تولەم 327 ملن تەڭگەنى قۇرادى, – دەيدى دەنيس كوزىرەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى كەشەننىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە قىتايلىق CNCEC (China National Chemical Engineering Co.) كومپانياسى تاڭدالىپتى. كەشەن جوباسىندا جۇمىس ىستەيتىن مامانداردىڭ ىشىندە الەمنىڭ ەڭ وزىق وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان, وتاندىق, شەتەلدىك كومپانيالاردا تاجىريبە جيناعان قازاقستاندىق جاستار جەتەرلىك. ولار قازىر جوبالاۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ورناتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونداي ماماننىڭ ءبىرى – جوبالاۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتور دامير ءاشىموۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى 2007 جىلعى جەلتوقساندا «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. مۇنداي ارنايى ەكونوميكالىق ايماق كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ باسىم بولىگى وندىرىلەتىن وڭىردە تەحنوپارك قۇرۋعا نەگىز قالادى. ال بۇل ەلىمىزدى شيكىزات تاۋەلدىلىگىنەن ارىلۋعا, سونداي-اق حيميا ونەركاسىبىن وركەندەتەتىن باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارۋدىڭ ماڭىزىن ايقىنداپ بەردى. مىنە, وسى ماقساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2008 جىلى «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» جشس قۇرىلدى.
– پوليپروپيلەن – حيميا ونەركاسىبى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى ءونىم. ودان پلەنكا (اسىرەسە بۋىپ-تيۋگە ارنالعان), قۇبىرلار, ءۇي تۇرمىسىنداعى زاتتار, توقىما ەمەس بۇيىمدار, اۆتوكولىككە قاجەتتى بولشەكتەر جانە باسقالارىن جاساۋعا بولادى. ونى ءتىپتى ءتۇرلى حيميالىق جانە قاۋىپتى زاتتاردى تاسىمالداۋعا, ساقتاۋعا پايدالانىلاتىن پاكەتتەردى, ۇرلەنگەن بوتەلكەلەردى, بوشكەلەر مەن كانيسترالاردى, سونداي-اق قۇبىرلار, قاقپاقتار, شامپۋن, كوسمەتيكا, تازالاعىش ونىمدەردىڭ لويا بوتەلكەلەرىن جاساپ شىعارۋعا, لاميناتتالعان, كوپقاباتتى پلەنكالاردى, ءتۇرلى قاپتاما ماتەريالدارىن, مۇزداتىلعان تاعام مەن ىستىق ازىق-ت ۇلىك ءۇشىن قولدانىلاتىن سومكەلەردى جاساۋعا بولادى, – دەيدى جوبالاۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتور دامير ءاشىموۆ.
ونىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, كەشەندە شىعارىلاتىن پوليپروپيلەن وتاندىق نارىقتا دا ساتىلعالى وتىر. بالكىم, بۇل ءونىمنىڭ وننان ءبىر بولىگىن قۇراۋى مۇمكىن. ەكسپورتقا دا شىعارىلادى. ءونىمنىڭ 90 پايىزدايى تۇركيا, قىتاي, شىعىس جانە ورتالىق ەۋروپا, تمد ەلدەرىنە حالىقارالىق ترەيدەرمەن offtake-ساتۋ كەستەسىمەن ەسپورتتالماق. وسى جوبا تولىق ىسكە اسىرىلعاندا مۇناي-حيمياسى ءونىمىن ساتۋ كولەمى جىلىنا 230 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ كۇتىلۋدە.
قازىر كەشەن قۇرىلىسى ءۇشىن سۋ جولىمەن وڭتۇستىك كورەيادان 17 تەحنولوگيالىق جابدىق اكەلىندى. ونىڭ ىشىندە ءتورت پروپان ساقتايتىن رەزەرۆۋار بار. ونىڭ ارقايسىسىنىڭ سالماعى – 532,7 توننا. ال ءۇش جوعارى قىسىمدى ىدىستىڭ بىرەۋىنىڭ سالماعى 115 تونناعا جەتەدى. سونداي-اق 177,5 توننالىق ەكى جىلۋ الماستىرعىش, پروپاندى دەگيدرلەۋگە ارنالعان سەگىز رەاكتور دا اكەلىنگەن. ونىڭ ارقايسىسىنىڭ سالماعى 145 توننادان كەم ەمەس. بۇعان قوسا جالپى سالماعى 80 توننا بولاتىن رەاكتورلارعا ارنالعان اكسەسسۋارلاردىڭ 8 جيىنتىعى (كاكتۋستار) دا ساپالى ءونىم شىعارۋ ءۇشىن ورناتىلادى. مىنە, وسىنداي گاباريتتى ەمەس, اۋىر سالماعى بار جۇكتەردىڭ بيىكتىگى شامامەن 12,5 مەتردى, ال جيىنتىق سالماعى 3 893,3 توننانى قۇرادى. وسىدان-اق اتالعان كەشەن اۋماعى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعانىن اڭعاراسىز. كەشەن قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە جالپى اۋدانى 193,55 گەكتار ۋچاسكە بولىنگەن. بۇعان قوسىمشا كولىك بايلانىسىنا ارنالعان تەمىر جول, ستانسا, سۇيىتىلعان پروپاننىڭ تەمىر جول قۇيۋ ەستاكاداسى, اۆتوموبيلدىك كىرمە جولى بار. ال 71,29 گەكتاردا سۋمەن قامتۋ, ەلەكترمەن قامتۋ جانە گازبەن قامتۋ جەلىلەرى ورنالاسقان.
«كرى» جشس-نىڭ قۇرىلىس جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى تالعات كۋكاتوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وسى كەزگە دەيىن گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا قاجەت جابدىقتىڭ 715-ءى جەتكىزىلدى. ونىڭ 87-ءسى مونتاجدالدى. جوبالاۋ 99 پايىزعا ورىندالىپ, جابدىقتاۋ ۇلەسى 85,5 پايىزدى قۇراپ وتىر. ال قۇرىلىس جۇمىستارىنا قاجەتتى 146 مىڭ تەكشە بەتون الىندى. كەشەندە 15 مىڭ توننا مەتالل قۇراستىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا 65 مىڭ ديۋيم قۇبىرلار قۇراستىرىلىپ تۇر. ال جوبالاۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتور دامير ءاشىموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق 43 كومپانيا مەردىگەرلىككە تارتىلىپتى.
– پوليپروپيلەن ءونىمىن شىعارۋعا قاجەتتى شيكىزات – پروپان. ونى «تەڭىزشەۆرويل» «تەڭىز» كەن ورنىنان جەتكىزىپ تۇرادى. كەشەن ىسكە قوسىلعاننان كەيىن مۇندا 586 وتاندىق مامان جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسقا شەتەل ماماندارى تارتىلمايدى, – دەيدى دامير ءاشىموۆ. – جوبا اياسىندا «تسيفرلى KPI» باعدارلاماسى جاسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە گاز-حيميا كەشەنىندەگى تەحنولوگيالىق جۇمىستار تسيفرلى جۇيەمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ماسەلەن, قويمادا ادام كۇشى پايدالانىلمايدى. وندا روبوت قولدانىلادى.
اتىراۋ وبلىسى