رەسمي سايتتارعا قاشان كوڭىل تولادى؟

ءۇش جىل بۇرىن ۇكىمەت قۇرا­مىن­داعى 16 مينيسترلىكتىڭ تورتەۋى ءوز سايتتارىن ورىسشا اتاعانىن حابارلاعان ەدىك. سول ماقالادا ءسوز بولعان دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سايتتارىنىڭ دو­مەندىك اتاۋىن وزگەرتكەن ەكەن. بۇگىن­دە العاشقى ەكەۋى قازاق تىلىندەگى نۇس­قانى تاڭداسا (dsm, qriim) كەيىنگىلەرى اعىلشىن تىلىندەگى اتاۋدى قولدانۋدى دۇرىس كورگەن (moa, mcs).

دومەندىك اتاۋىن قازاق تىلىندە جازعان مينيسترلىكتەر قاتارىندا ادىلەت مينيسترلىگى – adilet.gov.kz, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى  – enbek.gov.kz, سونداي-اق اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى – qogam.gov.kz. قالعانى تۇگەلدەي اعىلشىن تىلىندە. 

وسى ورايدا, مىنا ماسەلەنى ايتا كەتكەن ءجون. ۇكىمەت قۇرامىنداعى مينيسترلىكتەر مەن وبلىس اكىم­دىك­تەرىنىڭ سايتتارى قازىرگى تاڭدا ءبىر دومەندىك اتاۋعا (gov.kz) بىرىك­تىرىلگەن. ياعني بۇكىل ۆەب-رەسۋرس ءبىر شاڭىراق استىنا جينالعاندىقتان, مينيسترلىكتەردىڭ سايتتارىندا بىرىز­دىلىك بار.

ءۇش جىل بۇرىنعى ماقالادا اي­تىل­­عان وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ ينتەر­نەت-رەسۋرستارىنىڭ دومەندىك اتاۋى وزگەرمەگەن, سول قالپى. ماسە­لەن, شىعىس قازاقستان وبلىسى – akimvko, قاراعاندى وبلىسى – karaganda دومەندىك اتاۋىن قولدانعان.

سونداي-اق جوعارىدا ايتىلعان ماقالادا جوعارعى سوتتىڭ (sud.gov.kz), ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ (knb.kz), قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقار­ماسىنىڭ (udp-rk.kz – ۋپراۆلەنيە دەلامي پرەزيدەنتا رك), قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدە­را­تسياسىنىڭ (fprk.kz – فەدەراتسيا پروفسويۋزوۆ رك) مەن بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ (enpf.kz – ەدينىي ناكوپيتەلنىي پەنسيوننىي فوند) دومەندىك اتاۋ­لارى ورىس تىلىندە جازىلعانىن حا­بار­لاعان ەدىك. سودان بەرى ءۇش جىل وتسە دە, «باياعى جارتاس ءبىر جارتاس­تىڭ» كەرى كەلىپ تۇر.

مينيسترلىكتىڭ دومەندىك اتاۋ­لار­ىنداعى جاعداي ءبىرشاما تۇزەلگە­نىمەن, ولارعا قاراستى كوميتەتتەر ءالى كۇنگە ورىس ءتىلدى دومەنگە شەڭ­گەلدەپ جابىسىپ العان سىڭايلى. ماسە­لەن, قارجى مينيسترلىگىنىڭ قار­جى مونيتورينگى كوميتەتى (kfm.gov.kz – كوميتەت پو فينانسوۆومۋ موني­تورينگۋ), تاۋارلار مەن كورسەتى­لەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپ­سىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى (kkkbtu – كوميتەت كونتروليا كاچەستۆا ي بەزو­پاسنوستي توۆاروۆ ي ۋسلۋگ), ين­دۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى (comprom – كوميتەت يندۋستريالنوگو رازۆيتيا ي پرومىشلەننوي بەزوپاسنوستي), قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى (kds – كوميتەت پو دەلام سترويتەلستۆا ي جيليششنو-كوممۋنالنوگو حوزيايستۆا) سەكىلدى بىرقاتار كوميتەت بار. تەرروريزمگە قارسى ورتالىقتىڭ سايتى دا ورىسشا اتاۋدى تاڭداۋدى ءجون كورگەن ەكەن (antiterrosticheskiy-centr).

بۇكىل مينيسترلىكتەر مەن اكىم­دىك­تەر سايتى ءبىر شاڭىراق استىنا جيىل­عانىمەن, ءالى كۇنگە كەي بولىمدەردە اقپارات تولىق ەمەس. ماسە­لەن, پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگى­نىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىنداعى «جالپى اقپا­رات» بولىمىندە اكىمدىك تۋرالى ورىسشا جازىلعان. ال «ونەركا­سىپ جانە بيزنەس» بولىمىندە مۇل­دەم اقپارات جوق. پاۆلودار ەل ەكونومي­كا­سىنداعى جەتەكشى وبلىستارىنىڭ ءبىرى سانالادى. وڭىردە ونەركاسىپ تە, بيزنەس تە قىزۋ ءجۇرىپ جاتقانى تۇسىنىكتى. بىراق وبلىس اكىمدىگىنىڭ سايتىندا بۇل جونىندە اقپارات بولماۋى تاڭعالدىرادى.

سونداي-اق بۇكىل مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ سايتتارىن اش­قاندا ينتەرنەت-رەسۋرستار نەگىزىنەن ورىسشاعا بەيىمدەلگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, «جالپى اق­پارات» ءبولىمىن اشقاندا شەكەسىندە «وبششايا ينفورماتسيا» دەپ تۇرۋى, ءتىلدى قازاقشاعا اۋىستىرعاندا «سكاچيۆانيە يازىكوۆ» دەپ شىعۋى بۇكىل سايتقا ءتان كەمشىلىك بار ەكەنىن انىق اڭعارتادى.

وبلىس سايتتارىنىڭ جايى تۇسى­نىك­تى بولعان سوڭ, اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ سايتىن شولىپ شىققان ەدىك. بىر­نەشە ۆەب-رەسۋرستى اقتارعاننان كەيىن قالعانىن اشۋعا جۇرەك داۋالا­مادى. ماسەلەن, جامبىل وبلىسى­نىڭ بايزاق جانە مويىنقۇم اۋدان­دارى سايتتارىنىڭ اتاۋى ورىسشا جازىلعان. «اكيمات بايزاكسكوگو رايونا» دەگەن جازۋ قازاق تىلىنە اۋىس­تىرساق تا, ورىس تىلىنە اۋىستىرساق تا وزگەرمەدى. ونىڭ ۇستىنە, ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ قالاي بولسا سولاي جاسالعانى كوزگە انىق كورىنىپ تۇر.

نەگىزى ءبىز ايتقان ماسەلەلەردى شەشۋ وڭاي شارۋا. دومەندىك اتاۋ مەن ونى ءبىر جىلعا سوزدىرتۋ قۇنى قىمبات ەمەس. قازاق تىلىندەگى بولىم­دەر­دەگى اقپاراتتى تولتىرۋ دا كوپ قاراجات پەن ۋاقىت تالاپ ەتپەيتىنى دە تۇسىنىكتى.

مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىز­مەتى ينتەرنەتتەگى ۆەب-رەسۋرس­تا­رىن­داعى كەمشىلىكتەرمەن باعالان­بايتىنى تۇسىنىكتى. ءتىلدىڭ ماسەلەسى دە دومەندىك اتاۋدى قازاقشالاۋمەن شەشىلمەيتىنى بەلگىلى. بىراق قا­زاق­ستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى قازاق ءتىلى ەكەنىن ەسكەرسەك, جو­عارىدا ايتىلعان مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەر انا تىلىمىزگە قۇرمەتپەن قاراسا, وڭ قادام بولار ەدى.