الەم ەلدەرىن ابىگەرگە سالىپ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تىعىرىققا تىرەگەن پاندەميانىڭ بەتى قايتىپ, ەلىمىزدەگى ەپيدەميالىق جاعداي تۇراقتانا باستادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان بەرىلگەن اقپاراتتان كەيىن جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىل-كۇيى ورنىنا ءتۇسىپ, قالىپتى جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك اشىلعانداي.
دەگەنمەن الماتى قالاسىنداعى ەمحانالار كەڭەسىنە جۇگىنگەن ناۋقاستار سانى دا سيرەپ, قالىپتى رەجىمدە جۇمىس ىستەۋگە كوشكەنىنە قاراماستان, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ساقتىق شارالارىن باسەڭدەتپەۋدىڭ مىندەتتى ەكەنىن ايتادى. وسى ورايدا ءۇش-ءتورت اي وتباسىن كورمەي, ءوز ومىرلەرىن قاۋىپكە تىگە ءجۇرىپ ادام جانىنىڭ اراشاشىسى بولا بىلگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى زور.
بۇگىندە الماتى قالاسى اۋەزوۆ اۋدانىنا قاراستى №18 ەمحانا 30 مىڭعا تارتا تۇرعىنعا قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ءبىرى. ەمحانانىڭ باس دارىگەرى مايا بولشانوۆا پاندەميا كەزىندە ماماندار كەڭەسىنە كۇنىنە 20-25 ناۋقاس جۇگىنگەن بولسا, قازىر احۋالدىڭ تۇراقتانۋىنا بايلانىستى بۇل كورسەتكىش 4-5-كە دەيىن تومەندەگەنىن ايتادى. «الەم تۇرعىندارىنىڭ دەگبىرىن قاشىرىپ, ومىرىنە قاۋىپ توندىرگەن ۆيرۋسپەن كۇرەس, ارينە وڭاي بولعان جوق. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ, سونىمەن قاتار دەر كەزىندە جەتكەن كومەك ارقىلى ناۋقاستار ۋاقىتىلى ەم قابىلدادى. ەمحاناعا تىركەلگەن تۇرعىندار قاشىقتان دارىگەر كەڭەسىن الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. العاشقى كۇندەردە ناۋقاستار قاشىقتان ەم قابىلداۋدى دۇرىس قابىلداي المادى. بىراق دارىگەرلەرگە تۇسكەن سالماقتى ءتۇسىنىپ, كوروناۆيرۋستىڭ جەڭىل تۇرىنە شالدىققاندار ۇيدەن كەڭەس الىپ, ەم قابىلداي باستادى», دەيدى مايا وتەگەنقىزى. باس دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, ۆيرۋستان قورعانۋدا ساقتىق شارالارى كەرەك. ءالى كۇنگە ونىڭ ناقتى ەمى دە جوق. ەلىمىزدە كوروناۆيرۋستى ەمدەۋ كلينيكالىق پروتوكول اياسىندا جۇزەگە اسىپ كەلەدى. قازىر سوزىلمالى اۋرۋى بار ناۋقاستار مەن جاسى الپىستان اسقانداردىڭ دەنساۋلىعى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءجىتى باقىلاۋىنا الىنعان. ءموبيلدى توپ ءۇي جاعدايىنداعى ناۋقاستاردى شۇعىل تۇردە ەمدىك شارالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسۋدا. ال دەنە قىزۋىنىڭ كوتەرىلۋى قالىپتى جاعدايدان اسىپ كەتسە, وندا امبۋلاتورلىق كەزەڭدە دەرەۋ پروۆيزورلىق ورتالىقتارعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ەمحانا قازىرگى جاعدايدا دا ناۋقاستارعا جوسپارلى جانە شۇعىل ەمدىك شارالاردى جالعاستىرىپ كەلەدى.
كوروناۆيرۋستى جۇقتىرعان ناۋقاستاردىڭ بىرقاتارى رەسپيراتورلى ۆيرۋستى ينفەكتسيا تۇرىندە اۋىرسا, ەندى ءبىرىن تاماق, قۇلاق اۋرۋلارى مازالادى, ال كوپشىلىگىنىڭ وكپەلەرى قابىنىپ, سالدارى اۋىر جاعدايلارعا دا سوقتىرعانى بەلگىلى. №18 ەمحانا «دۋبوك» فيليالىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مادينا جاناباەۆا ء«بىزدىڭ فيليالدا دارىگەرلەر 8 ۋچاسكەنى باقىلاۋعا الدى. ەكەۋى پەدياترلىق باعىتتا جۇمىس ىستەگەن بولسا, قالعانى جالپى تاجىريبەلى دارىگەرلەر رەتىندە مەديتسينالىق كومەك كورسەتتى. ەمحانا تاراپىنان جۇرگىزىلگەن كەشەندى باقىلاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ساقتىق شارالارى كۇشەيتىلىپ, ەكى ءموبيلدى توپ ۇيىمداستىرىلدى. ۆيرۋستىڭ كەڭ تارالىپ كەتۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەمحانا جانىندا اشىلعان فيلتردە كوروناۆيرۋسقا كۇماندى بولعان ناۋقاستار تەكسەرۋدەن ءوتتى. ەمحانا تازا جانە ۆيرۋس جۇقتىرعان ناۋقاستار ءۇشىن قىزىل اۋماق بولىپ ءبولىندى. قاشىقتان ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى كەڭەس بەرىلدى. تىپتەن, قيىن جاعدايلاردا ناۋقاسپەن بايلانىسقا ەمحانا مەڭگەرۋشىسىنىڭ ءوزى شىعىپ, ەمدەۋ شارالارىنىڭ بارىسىن قاداعالاپ وتىردى. مىنە, وسىنداي جاعدايدا قاۋىپپەن بەتپە-بەت كەلگەن دارىگەرلەر تاۋەكەلدەرگە بارا ءجۇرىپ, ۆيرۋسپەن كۇرەسكە ۇيىمداسقان تۇردە جۇمىلدى. اسىرەسە, پسيحولوگ گالينا دولجەنكو مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەر گۇلسايا قارجاۋباەۆانىڭ داعدارىستى كەزەڭدە ناۋقاستارعا پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرىپ, قولداۋ كورسەتۋىنىڭ ناتيجەسىنىڭ جوعارى بولعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. ارينە ۆيرۋستىڭ سالدارى ناۋقاستىڭ تانىنە عانا ەمەس, جانىنا دا باتقانى بەلگىلى. كوپشىلىگىنىڭ جۇيكەسىنە سالماق ءتۇسىپ, كۇيزەلىستى جاعدايلاردى وتكەردى. وسى ورايدا مامانداردىڭ كاسىبي كەڭەسى ارقىلى كوپتەگەن ناۋقاستار اياعىنان تۇرىپ, تاعايىندالعان ەم-دوم وڭ ناتيجەسىن بەردى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدە كارانتيندىك شارالار ەنگىزىلگەن كۇننەن بەرگى ارالىقتا ەمحانا جۇمىسىندا دامىل جوق. كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيا تۇماۋ تۇرىندە باستالىپ, قانت ديابەتى, گيپەرتەنزيا, جۇرەك قان تامىرلارى سياقتى سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ناۋقاستاردا اۋرۋدىڭ ءورشىپ كەتۋ جاعدايلارىنىڭ ورىن الۋى دارىگەرلەردى قاتتى الاڭداتتى. قالانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىلىعىنىڭ تىكەلەي قاداعالاۋىندا ءار ناۋقاستىڭ جاعدايى ءجىتى قاداعالانىپ, اۋىر جاعدايداعى الپىسقا جۋىق ناۋقاس پروۆيزورلىق ستاتسيونارلارعا جاتقىزىلدى. قاۋىپ-قاتەر توبىنا جاتاتىن ناۋقاستار دارىگەرلەردىڭ قاتاڭ باقىلاۋىنا الىندى. مادينا نيەتبايقىزى اتاپ وتكەندەي, اۋرۋ بەلگىلەرى ناۋقاستاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي ءارتۇرلى سيپاتتا ءوربىدى. ال 30-45 جاس ارالىعىنداعى ناۋقاستاردا اۋرۋ بەلگىلەرى نەعۇرلىم جەڭىل وتكەنىن بايقاۋعا بولادى.
بۇگىندە بۇل ەمحانادا ءار دارىگەر ءوز تاجىريبەسىمەن بولىسە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋى قالىپتى جاعدايعا اينالعان. وزىنە بەكىتىلگەن اۋماقتاعى تۇرعىندار دەنساۋلىعىن قاداعالاي وتىرىپ, ۋچاسكەدەگى ءاربىر ناۋقاستىڭ جايىن جەتە ءبىلىپ وتىرۋعا تىرىساتىن دارىگەرلەر ءىسى ماقتان ەتۋگە تۇرادى. وسى ورايدا دارىگەرلەر ءمولدىر قوجاحمەتوۆا, الينا راحماتۋللاەۆا, گۇلجان ەسىمبەكوۆا, گۇلجان شالدىباەۆا, سونىمەن قاتار باس مەيىربيكە مايرا جانعاباەۆا, مەيىربيكەلەر ايدانا سارىباەۆا, ماعيزا ارعىنبەك, گۇلميا بدانوۆا, عاليا بايساقالوۆا, لايلا سەڭگىرباەۆا, ال جوعارى وقۋ ورنىن ەندى عانا ءبىتىرىپ كەلگەن ينتەرن-دارىگەرلەر اراي مۇحتاروۆا, فاريدا ءپىرمانوۆا جانە دە ءموبيلدى توپتا قىزمەت ەتكەن ينكار حۋسايىنوۆانىڭ ەسىمىن ەرەكشە اتاپ كەتۋگە بولادى.
ەمحانا تىرشىلىگىنە قاتىستى ازدى-كەم مالىمەتتەرمەن بولىسكەن مادينا نيەتبايقىزى مەديتسينانى جوعارى دەڭگەيگە الىپ شىعاتىن دارىگەرلەر ەكەنىن ايتادى. ىندەت ءورشىپ, كەڭ تاراعان تۇستا اۋىر سالماق دارىگەرلەردىڭ يىعىنا ءتۇستى. وسى كەزەڭدەردە دارىگەردىڭ اۋرۋدى دۇرىس انىقتاي ءبىلۋىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتىپ بەردى. جاقسى دارىگەر بولۋ ءوز كاسىبىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىنە, ءبىلىمى مەن بىلىگىنە بايلانىستى. تەوريالىق ءبىلىمدى تەرەڭ مەڭگەرگەن مامان عانا ونى تاجىريبەمەن ۇشتاستىرا الادى. بۇگىندە دارىگەرلەر ساپىنا قوسىلىپ جاتقان جاس مامانداردىڭ ءبىلىمى جوعارى. بىلمەگەنىن ۇيرەنۋگە تىرىسادى. سوندىقتان دا تاجىريبەلى مامانداردىڭ جاستارعا بىلگەنىن ۇيرەتىپ, باۋلۋداعى ورنى ەرەكشە.
الەمدىك مەديتسيناداعى ۇردىستە جالپى تاجىريبە دارىگەرلەرىنىڭ سۇرانىسقا يە ەكەنىن ايتقان مادينا نيەتبايقىزى ءوزىنىڭ بەس ماماندىقتى يگەرۋى ءوز كاسىبىندە زور ناتيجە بەرگەنىن ايتادى. جوعارى دارەجەلى اكۋشەر-گينەكولوگ جالپى تاجىريبەلى دارىگەر عانا ەمەس, ءوز سالاسىنىڭ مەنەدجەرى دە. «تاجىريبەلى دارىگەر ناۋقاس جاعدايىن ىشكى تۇيسىگى ارقىلى سەزىنىپ, دەرتىنە داۋا ىزدەپ سارساڭعا تۇسۋىنە جول بەرمەيدى. كوپتەگەن تاجىريبەلى دارىگەرلەر بىردەن دۇرىس دياگنوز قويۋدا جان-جاقتى تەكسەرۋمەن قاتار ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەردى دە قولدانۋ تاجىريبەسىن مەڭگەرگەن. بۇگىندە مەديتسينادا باسەكە قالىپتاسقان. جاقسى دارىگەرگە قاشان دا سۇرانىس جوعارى», دەيدى مادينا نيەتبايقىزى. دارىگەر اۋرۋ اعزانىڭ عانا ەمەس, ادام جانىنىڭ ەمشىسى. حالقىمىزدىڭ «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەگەن دانالىق ءسوزى وسىعان قاراتا ايتىلسا كەرەك. كەز كەلگەن اۋرۋ ادامنىڭ ىشكى كۇيزەلىسىنەن تۋىندايدى. بۇل ءۇشىن ءار ناۋقاسقا كەشەندى كەڭەس بەرە وتىرىپ, وعان ءوز جاقىنىڭ رەتىندە قاراۋدىڭ ماڭىزى زور. ال مەيىرىم – كاسىبي دارىگەردىڭ باستى قۇرالى.
الماتى