قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سەرىك احمەتوۆ ارقالىق قالاسىنا جاساعان ساپارىن الدىمەن «ارقالىق-شۇباركول» تەمىرجول ۋچاسكەسى قۇرىلىسىنان باستادى. «ارقالىق-شۇباركول» تەمىرجول تارماعى بولاشاقتا تەك جەزقازعان-ارقالىق وڭىرىنە عانا ەمەس, تۇتاس ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەتىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قۇرىلىس بولىپ تابىلادى. تەمىرجول تۇسكەن ايماققا ونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك قۇرىلىستار دا سالىنادى, ادامدارعا جۇمىس ورنى اشىلادى. ۇزىندىعى 214 شاقىرىم بولاتىن بۇل تەمىرجول قۇرىلىسىندا قازىر كوتەرمە جول سالىنىپ, كوپىر مەن جول وتپەلەرىنىڭ, سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردىڭ مونتاجى اياقتالىپ قالدى. پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن سالىنىپ جاتقان جول قۇرىلىسى جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. جاقسى باعا بەردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سەرىك احمەتوۆ ارقالىق قالاسىنا جاساعان ساپارىن الدىمەن «ارقالىق-شۇباركول» تەمىرجول ۋچاسكەسى قۇرىلىسىنان باستادى. «ارقالىق-شۇباركول» تەمىرجول تارماعى بولاشاقتا تەك جەزقازعان-ارقالىق وڭىرىنە عانا ەمەس, تۇتاس ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەتىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قۇرىلىس بولىپ تابىلادى. تەمىرجول تۇسكەن ايماققا ونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك قۇرىلىستار دا سالىنادى, ادامدارعا جۇمىس ورنى اشىلادى. ۇزىندىعى 214 شاقىرىم بولاتىن بۇل تەمىرجول قۇرىلىسىندا قازىر كوتەرمە جول سالىنىپ, كوپىر مەن جول وتپەلەرىنىڭ, سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردىڭ مونتاجى اياقتالىپ قالدى. پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن سالىنىپ جاتقان جول قۇرىلىسى جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. جاقسى باعا بەردى.
– بۇل تەمىرجول تارماعى وسى وڭىرگە جاڭا تىرشىلىك بەرەدى. جول بويىندا كوپتەگەن كاسىپورىندار اشىلىپ, جۇمىس ورىندارىن ۇسىناتىن بولادى. قازىر قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان مەرزىمنىڭ وزىندە بۇل جەردە ءۇش مىڭنان اسا جۇمىسشى ەڭبەك ەتەدى. كەيىن تەمىرجول ىسكە قوسىلعاندا وندا ءبىر مىڭ ادام ءوزىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن تابادى. قازىر تەمىرجول قۇرىلىسىنا ءوزىمىزدىڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر شىعارعان ماتەريالدار پايدالانىلۋدا. پرەزيدەنتتىڭ نۇسقاۋى بويىنشا ارقالىق-شۇباركول تەمىرجولى كەلەسى جىلى جەلتوقسان ايىندا پايدالانىلۋعا بەرىلەدى. ول ىسكە قوسىلعاندا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شىعىس, باتىس جانە ورتالىق ايماقتارىنا شىعاتىن جولدار تۇيىسەتىن بولادى, – دەدى سەرىك نىعمەت ۇلى. جاڭا تەمىرجول تارماعى مونوقالا ارقالىقتى ترانزيتتىك قالاعا اينالدىرادى. ال بۇل قالا دامۋىنىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشادى دەگەن ءسوز.
مۇنان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسىنىڭ كارەرىنە كەلدى. ENRG كورپوراتسياسى قۇرامىنا كىرەتىن «اليۋميني كازاحستانا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيليالى بولىپ تابىلاتىن تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسى نەگىزىنەن بوكسيت پەن وتقا ءتوزىمدى ساز بالشىق وندىرەدى. وندا بۇگىنگى كۇنى ءبىر مىڭعا جۋىق ادام ناپاقاسىن تاۋىپ وتىر. «ENRG كازاحستان اليۋميني كازاحستانا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى الماز يبراگيموۆ پرەمەر-مينيسترگە ءوندىرىس ورنىنىڭ بۇگىنگى تىنىسىن تانىستىردى. قازىر وندىرىستە 4 كارەر كەن ارشيدى, جىلىنا 0,4 ميلليون توننا كەن وندىرىلەدى. بىراق حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا مۇنداعى بوكسيت قورىنىڭ شەتى كورىنىپ قالدى, 3 ميلليون تونناداي عانا. بۇل كەن باسقارماسىنىڭ ءومىرى 7-8 جىلعا عانا جەتەدى دەگەن ءسوز. ال كەن ءوندىرۋ جونىندەگى كەلىسىمشارت 2017 جىلى اياقتالادى. №8 اشۋتاس كارەرىندە جىلىنا 150 مىڭ توننا وتقا ءتوزىمدى ساز بالشىق شىعارىلادى. ول ورال مەتاللۋرگيا زاۋىتىنا ارتىلادى. تورعاي كەن باسقارماسى قالانىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق وسۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. ونىڭ جىل باسىنان بەرى ارقالىقتىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنا بولگەن قارجىسى 69 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. كارەر باسىندا تۇرعاندا سەرىك احمەتوۆ كەن تاۋسىلعان كۇندە دە ارقالىق قالاسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جاسالاتىن جۇمىستاردى قاراستىرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
– ارقالىقتىڭ اينالاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن مىقتاپ كوتەرىپ, ۇقساتۋ كاسىپورىندارىن اشۋىمىز كەرەك. شاعىن قالانىڭ دامۋى ءۇشىن بارلىق تەتىكتەردى ىسكە قوسقان ءجون. سوندا ارقالىقتىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلادى. پرەزيدەنت ايماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ لايىقتى دەڭگەيدە اتقارىلماي وتىرعاندىعىن ەسكەرتتى. ەگەر مەملەكەتتىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن جەڭىلدىكتەرىن ۇتىمدى پايدالانا ءبىلسەڭىزدەر, ارقالىق قالاسى ءومىر سۇرە بەرەدى, گۇلدەنەدى, – دەدى پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ.
مۇنان كەيىن سەرىك نىعمەت ۇلى ارقالىق قالاسىنداعى جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق ورتالىعىنا كەلدى. مۇندا قىس ماۋسىمىنا دايىندىق تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلدى. الايدا قىستان ارقالىقتى الىپ شىعۋ جىل سايىن وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىرعانى انىق. سوندىقتان پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ اينالدىرعان 28 مىڭ عانا حالقى بار شاعىن قالانى مازۋتپەن جىلىتۋ وتە قىمباتقا تۇسەتىنىن ايتتى.
– مەملەكەت ارقالىق قالاسىنا مازۋت ءۇشىن جىلىنا 800 ميلليون تەڭگە قايتارىمسىز قارجى بولەدى. مازۋتتى كومىرگە اۋىستىرۋ قاجەت. مۇمكىندىكتى پايدالانعان دۇرىس, مىسالى قۇسمۇرىن كومىرى وعان مولىنان جەتەدى, – دەدى سەرىك نىعمەت ۇلى.
وبلىستاعى قۇسمۇرىن كارەرىنەن كومىر شىعادى. ول ارقالىق قالاسىنا الىس ەمەس, كوپ دەگەندە 200-300 شاقىرىم عانا. ونى ارقالىققا تاسىپ جەتكىزۋ مازۋتقا قاراعاندا الدەقايدا ارزانعا تۇسەدى. بۇل جونىندە پرەمەر-مينيستر وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆقا جانە ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەرىلەتىندىگىن جەتكىزدى.
پرەمەر-مينيستر ساپار سوڭىندا توقتاعان «اگروينتەرپتيتسا» قۇس فابريكاسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ارقالىقتاعى قالا قۇراۋشى كاسىپورىنعا اينالىپ ۇلگەرگەن. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان كاسىپورىن وزىق تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيدى. بيىل توعىز ايدا 74,5 ميلليون جۇمىرتقا ءوندىردى. الداعى جىلى كاسىپورىن تولىق قۋاتىنا ەنگەندە جۇمىرتقانىڭ سانى جىلىنا 300 ميلليون داناعا جەتكىزىلەدى. قازىر مۇندا 230 ارقالىقتىق ناپاقاسىن تابادى. ال كاسىپورىن تولىق قۋاتىنا ەنگەندە ارقالىق قالاسىنىڭ 480 تۇرعىنى مۇندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى.
ارقالىق قالاسىنىڭ دامۋىنا 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان مونوقالالاردىڭ كەشەندى دامۋ جوسپارى شەڭبەرىندە قولعا الىنعان جوبالار كەپىل بولماق. قازىر ۇن كومبيناتىنىڭ, قۇراما جەم زاۋىتىنىڭ, مال شارۋاشىلىعى كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ وتىر. دامۋدىڭ كەشەندى جۇمىسى ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 580 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. ارقالىقتىڭ تىنىسى كەڭەيىپ كەلەدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.