ءبىر ءبۇتىننىڭ ەكى جارتىسى

جالپى, دارىگەر قۋان اكەسى سوۆەت قابىلدا ۇلىن ءوزىنىڭ ومى­رىن­دەگى ۇلى ۇستازى سانايدى. سوۆەت قابىلدا ۇلى – قاراعاندى وبلىسىنا تانىمال تۇلعا. زامانىندا قارقارالى اۋدانى باسشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ, ەلگە قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. زايىبى وركەن سەركەنقىزى ەكەۋى ءۇش بالانى تاربيەلەپ وسىرگەن ۇلگىلى وتباسى بولدى. قازىرگى ۋاقىت­تا بۇل كىسىلەر ەلىمىزدىڭ استاناسىندا تۇرىپ جاتىر.

سودان, ماسكەۋگە بارار جول جا­بىلعان سوڭ, قۋاندى قۋانتىپ تاعى ءبىر مۇمكىندىك تۋىنداي قالعان-تىن: سول جىلى قاراعاندىداعى مەديتسينالىق ينستيتۋتقا تەحنيكۋمدى ۇزدىك بىتىرگەن تۇلەكتەردى ءبىر عانا ەمتيحان ناتيجەسىمەن قابىل­دايتىن قاۋلى شىققان. تالاپ­تى جاس مۇنداي مۇمكىندىكتى قۇر جى­بەرمەدى دە, سول كەزدە اتاعى دۇرىل­دەپ تۇرعان وقۋ ورنىنىڭ ستۋ­دەنتى اتانىپ شىعا كەلگەن.

قۋان سوۆەت ۇلى مەديتسينا ينس­تيتۋتىن جالپى حيرۋرگيا بويىنشا 1997 جىلى ءتامامداپ شىقتى. سول جىلى تانىمال مامان, حيرۋرگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەرگەي ۆيكتوروۆيچ لوحۆيتسكيدىڭ اقىل-كەڭەسىمەن ۋرولوگيا سالاسىنا دەن قويىپ, باعىت الدى.

ەڭبەك جولىن 1999 جىلى وبلىس­تىق كوپسالالى اۋرۋحانا­دا باس­تادى. قۋان سوۆەت ۇلى ءوزىن ومىر­دە جاقسى ۇستازدان جو­لى بول­عان ادام رەتىندە سانايدى. «ەڭبەك جولىمدى ەندى عانا باس­تاعان كە­زىمدە مەديتسينا سالاسىنىڭ ماي­تالماندارى, ءوزىم تۇلعا رە­تىن­دە قاتتى قادىرلەگەن جان­دار­­دىڭ قامقورلىعىن, ىستەگەن جاق­سىلىقتارىن كوپ كوردىم. بۇل رەتتە ءوزىمدى باقىتتى جانداردىڭ قاتارىنا ويلانباستان قوسامىن. قازىر ارامىزدا جوق مارقۇم بولات الدابەرگەن ۇلى نىلدىباەۆ اعامىزدىڭ شاپاعاتى كوپ ءتيدى. قۋاندىق تۇرلىعۇل ۇلى بەيسەنوۆ دەگەن ۇستازىم ماعان وتا جاساۋدىڭ قىر-سىرىن جالىقپاي ۇيرەتتى. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوك­­تورى سۇڭعات قۋاندىق ۇلى كۇدە­رينوۆ سىندى ۇلاعاتتى ۇستا­زىمنان دا ۇيرەنگەنىم كوپ بولدى», دەپ سىر اقتارادى قۋان سوۆەت ۇلى ۇس­تازدارى جايىندا اڭگىمە قوز­عالعاندا.

مىنە, وسىنداي ۇستازداردىڭ الدىن كورگەن قۋان سوۆەت ۇلى 2004 جىلى سول كەزدە قاراعاندى وبلىستىق كوپسالالى ەمدەۋ-دياگ­نوستيكالىق بىرلەستىگى دەپ اتال­عان مەكەمەدە ەڭبەك جولىن جال­عاستىردى. قازىر حافيز ماقاجانوۆ اتىنداعى كوپبەيىندى اۋرۋحانا بولىپ اتاۋى وزگەرتىلگەن مەكەمە جانىنان قۇرىلعان №5 ەمحانادا ۋرولوگ-اندرولوگ بولىپ ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.

«بۇگىندە قاراعاندى بويىنشا ۋرولوگيا سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. جاڭا تەحنولوگيالار كەلىپ, جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەر ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ۇدەرىسىنە جىلدام ەنۋدە. قازىر ءبىز پىشاقپەن وتا جاسامايتىن بولدىق. قۋىق ىشىندەگى, نەسەپ جولدارىنداعى, بۇيرەكتەگى تاس­تاردى لازەر ساۋلەسىمەن ۇگىتەمىز. بۇرىن وتادان كەيىن ناۋقاستار اۋرۋحانادا 10-15 كۇندەي جاتۋشى ەدى, قازىر ءارى كەتسە ءبىر اپتانىڭ ىشىن­دە ساۋىعىپ كەتەتىن بولدى», دەيدى قۋان سوۆەت ۇلى.

بىلىكتى ماماننىڭ ايتۋىنشا, تاستىڭ جينالۋى كوبىنە دۇرىس تاماقتانباۋدان, بۇرىن العان جاراقاتتاردىڭ سالدارىنان, تۇز اينالۋ ۇدەرىسىنىڭ بۇزىلۋىنان بولادى ەكەن. جالپى, سۇزبەدەن وتكىزىلگەن كادىمگى سۋدى كوبىرەك ىشۋگە كەڭەس بەرەدى دارىگەر.

«ارحەولوگيالىق قازبا كە­زىندە جەرلەنگەن ادامدارمەن قوسا كومىلگەن بۇيىمدارعا عانا ەمەس, مۇردەنىڭ سۇيەكتەرىنە دە ۇلكەن ءمان بەرىلەدى. سونداي زەرت­تەۋ­لەردىڭ ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ بۇ­رىنعى بابالارىمىز – ساقتاردا ادەنوما, ياعني قۋىق ءتۇبى بەزىنىڭ ۇلعايۋى اۋرۋىنىڭ وتە سيرەك بول­عانى انىقتالعان. نەگە دەسەڭىز, ولار ۇنەمى ات ۇستىندە جۇرگەن عوي. جالپى, ەر ادامداردا كوپ كەزدە­سەتىن بۇل اۋرۋدى دەر كەزىندە ەم­دە­مەسە, ول اسقىنىپ, قاتەرلى ىسىك­­كە اينالىپ كەتۋى ابدەن مۇم­كىن», دەيدى مامان. ال بۇل كەسەلگە ۇرىن­باۋدىڭ بىردەن-ءبىر جو­لى سۋىق تيگىزبەي, تازالىقتى ۇنەمى ساقتاۋ كەرەك ەكەن. كەيبىر جاس­تارىمىزدىڭ جىنىستىق قاتى­ناستى تىم ەرتە باستايتىنى ءوز الدىنا, بۇل باعىتتا بەي-بەرە­كەت­سىزدىككە ۇرىنىپ, سوڭىنان وسىنداي قاۋىپتى دەرتكە ۇرىنىپ جاتاتىنى قىنجىلتادى دەگەندى ايتادى دارىگەر. «ەر ادامدار ءۇشىن اتقا ءجيى مىنگەننىڭ پايداسى وتە زور. ونداي جاعداي بولماسا, ۆەلوسيپەدپەن دوس بولعان ابزال. سودان كەيىن, كوبىرەك جاياۋ جۇرگەن اسا پايدالى. مۇنىڭ ءبارى جامباس قۋىسىنداعى قان اينالىمىنىڭ جاقسارۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەدى», دەپ كەڭەس بەرەدى مامان.

قۋان سوۆەت ۇلىنىڭ ءسۇيىپ العان جارى دا دارىگەر. نايليا امىر­بەكقىزىنىڭ جۇبايىنان ءبىر ايىرماشىلىعى, دارىگەر بولۋدى جاسىنان ارمان ەتىپتى. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. سونىڭ ەڭ ۇلكەنى – نايليانىڭ اكەسى مەن اناسى دا دارىگەرلەر.

نايليا امىربەكقىزى قاراعان­دىدا تۋىپ, بالالىق شاعىن سات­باەۆ قالاسىندا وتكىزگەن. 1991 جىلى اتا-اناسى باتىل شەشىم قا­بىلداپ, سول كەزدەگى كومسومولدىق ەكپىندى قۇرىلىس – بايكال-امۋر ماگيسترالى (بام) دەپ اتالعان الىپ قۇرىلىسقا اتتانعان ەكەن. تابيعاتى قاتال, جات وڭىردەگى سەۆەرو-بايكالسكي اۋدانىنىڭ نوۆىي-ۋويان دەپ اتالاتىن اۋىلىنا قونىستانىپتى. سول جەردە اكەسى امىربەك تولەۋباي ۇلى عابدىبەكوۆ باس دارىگەر, ال اناسى دانا سەكەجەنقىزى عابدىبەكوۆا رەنتگەنولوگ دارىگەر بولىپ قىزمەت ەتكەن. اتا-اناسىنىڭ مۇنداي نار­تاۋەكەل قادامعا نە ءۇشىن بارعان­دارىن سۇراعانىمىزدا, نايليا ك ۇلىپ جاۋاپ بەردى. «الدىمەن, ول كەزدە بام سياقتى الىس جاقتار­داعى قۇرىلىسقا بارۋ رومانتيكا سانالدى. ەكىنشىدەن, ارينە ول جاقتا ەڭبەكاقى دا جوعارى بولدى», دەيدى ول.

بايكال وڭىرىندە ورتا مەكتەپتى 1995 جىلى بىتىرگەن نايليا اتامەكەنگە ورالىپ, ءوزىنىڭ بالا كۇنگى ارمانىن جۇزەگە اسىرىپ, قاراعاندى مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن وبلىستىق ونكولوگيالىق اۋرۋحانادا ينتەرناتۋرادان ءوتتى دە, ءوزىن جاقسى قىرىنان كور­سەتە بىلگەندىكتەن سول مەكەمەدە جۇ­مىسقا قالدىرىلدى.

جۇمىس بارىسىندا نايليا امىربەكقىزى عىلىمعا بەيىمدى ەكەنىن تانىتا ءبىلدى. جەتەكشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى ۆالەنتينا برونيسلاۆوۆنا سيروتا تالانتتى شاكىرتىنە كوپ ءۇمىت ارتتى. جاس عالىمنىڭ ءسۇت بەزدەرىن ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ تاقىرىبىنداعى عىلىمي جۇمىسى بىلىكتى ماماندار تاراپىنان جوعارى باعاسىن الدى. عىلىممەن اينالىسا ءجۇرىپ نايليا امىربەكقىزى 2004-2008 جىل­دار ارالىعىندا دارىگەر-راديو­لوگ بولىپ ەڭبەك ەتتى. وسى كەزەڭ­دە ول قاني جۇمكەن ۇلى مۇسىل­مان­بەكوۆ, مەيرام بايزراحمان ۇلى تۇرعىنوۆ, ۆلاديمير الەكسەەۆيچ كۋلەشوۆ, ونكولوگيالىق اۋرۋحا­نانىڭ قازىرگى ديرەكتورى مۇراتبەك داۋلەتحان ۇلى جۇماقاەۆ سىندى ۇستازدارىنان مامان رەتىندە, ادام رەتىندە دە ومىرىنە ازىق بولار ءتالىم-تاربيە الدى. ەڭبەك پەن عىلىمدى قاتار الىپ جۇرگەن ول 2008 جىلى كانديداتتىق ديسسەر­تاتسياسىن ءساتتى قورعاپ, 2013 جى­لى دوتسەنت عىلىمي اتاعىنا قول جەت­كىزدى. ال 2018 جىلى نايليا امىربەكقىزى سىندى امبەباپ مامان­عا ونكولوگيا جانە ساۋلەلىك دياگ­نوس­تيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگە­رۋشىسى قىزمەتى سەنىپ تاپسىرىلدى.

نايليا امىربەكقىزى ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرگەن عالىم-دارى­گەر. ول شەت مەملەكەتتەردە, ەلىمىزدە وتەتىن بىلىكتىلىكتى جەتىل­دىرۋ جونىندەگى سەمينارلار مەن ترەنينگتەرگە ءجيى قاتىسادى. عى­لىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا­لاردا مازمۇنىن ازۋىن ايعا بى­لەگەن ماماندار ماقۇلداعان باياندامالار جاساپ تۇرادى.

«مەن ءوزىمنىڭ ماماندىعىمدى, اينالىسىپ جۇرگەن ءىسىمدى بارلىق ىنتا-شىنتاممەن جاقسى كورەمىن», دەپ جالعىز اۋىز سوزبەن جەتكىزەدى نايليا امىربەكقىزى ءوزىنىڭ مەديتسينا سالاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن. بۇگىندە ول بولاشاق دارىگەرلەردى مەديتسينالىق ءبىلىمنىڭ نارىمەن سۋسىنداتقان ۇلاعاتتى ۇستاز.

نايليا امىربەكقىزى سىندى امبەباپ ماماننىڭ ايتقان اقىل-كەڭەسى مۇقيات قۇلاق ءتۇرۋدى قاجەت ەتەدى. «قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋدا دەر كەزىندە ديسپانسەريزاتسيادان ءوتىپ تۇرۋدىڭ ماڭىزى زور, دەيدى ول. – دۇرىس تاماقتانۋ, ساۋاتتى ۇستانعان ءومىر سالتى – وسىنىڭ ءبارى ادام دەنساۋلىعىنا اسەرىن تي­گىز­بەي قويمايدى. شىلىم شەگۋ, الكو­گولدى ىشىمدىكتەرگە اۋەستىك قا­­تەرلى ىسىككە باستايتىن قاۋىپتى جول».

ەرلى-زايىپتى دارىگەرلەردىڭ العاشقى تانىسۋى دا قىزعىلىقتى جاعدايدا وتكەن ەكەن. ول كەزدە, ياعني 1999 جىلى مەدينستيتۋتتا ءدارىس بەرىپ جۇرگەن جاس وقىتۋشى قۋان سوۆەت ۇلىنا اياق استىنان سىر­قاتتانىپ قالعان ارىپتەسىن الماس­تىرۋعا تۋرا كەلىپتى. مىنە, وسىنداي تاعدىرشەشتى وقيعاعا الىپ كەلگەن كەزدەيسوقتىق بولما­عاندا, جاس جىگىت سول كۇنى 4-ءشى كۋرس­تا وقىپ جۇرگەن نايليا ارۋمەن تانىسپاس پا ەدى؟ بىراق قۋان سوۆەت ۇلى مۇنى كەزدەيسوقتىق دەپ سانامايدى: تاعدىرىنىڭ سىيى, زاڭدىلىق دەپ ۇعىنادى.

قازىر قوس دارىگەردىڭ قۇتتى شاڭىراعىندا ءامينا ەسىمدى قىز بەن جانارىس اتتى ۇل بار. ءبىر قىزىعى, ەرلى-زايىپتى دارىگەر­لەر­دىڭ قىزى زاڭ سالاسىن تاڭداپتى. قازىر ول ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دا وقىپ ءجۇر. ال جانارىس بول­سا, اكە-شەشەنىڭ جولىن قۋىپ, دارىگەر بولۋعا بەلدى بەكەم بۋعان ەكەن. بيىل ءساتىن سالسا, قاراعان­دى مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ تابالدىرىعىن اتتايدى.

«ەكى قوشقاردىڭ باسى ءبىر قازانعا سىيمايدى» دەگەن ماتەل ءبىزدىڭ وتباسىنا كەلگەندە ءمانىن جوعالتادى,  دەپ كۇلەدى ەرلى-زا­يىپتى دارىگەرلەر. – ءبىزدىڭ ەكە­­ۋىمىزدىڭ دارىگەر بولعانىمىز, كەرىسىنشە, ارامىزداعى تۇسىنىك اتاۋلىنى ارتتىرا تۇسەدى. مى­سالى, ءبىز شاي ۇستىندە وتىرىپ تا ورتاق تاقىرىپتا اڭگىمە ءوربى­تىپ, جاڭالىقتارمەن ءبولىسىپ, اقپا­راتتارمەن الماسامىز. تۇسىنە بىلگەن ادامعا مۇنىڭ پايداسى وتە مول: ءبىز بىرىمىزدە جوقتى بىرىمىزدەن تاپقان ءبۇپ-ءبۇتىن دۇنيەنىڭ ەكى جارتىسىمىز».

كۇنى كەشە, ناقتى ايتقاندا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسى­بي مەرەكەسى قارساڭىندا ەرلى-زا­يىپتى دارىگەرلەر قۋان مەن نايليا قابىلديندەردىڭ قازاقستان مەديتسيناسى الدىنداعى ادال دا جانكەشتى ەڭبەكتەرى ەلەنىپ, ەكەۋى دە «كاسىبي جەتىستىكتەرى ءۇشىن» مە­دالىمەن ماراپاتتالدى.

قاراعاندى