ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسى تۋرالى اڭگىمە قوزعالا قالسا ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ەجەلگى شاھار – شىمكەنتكە ءبىر سوقپاي وتپەيمىز. ەرتە زامانداردا ازيا مەن ەۋروپانى جالعاعان كەرۋەن-كەرۋەن كوشتەردە اتتىڭ تىزگىنىن تارتىپ, تەرىن قۇرعاتاتىن قۇت مەكەن وسى شىرايلى شىمقالا بولعان دەسەدى كونەكوز تاريح پاراقتارى.
بۇگىندە سول تاريحي سۇرلەۋمەن ەسكى شاھاردىڭ ىرگەسىنەن ازيا–ەۋروپانى جالعايتىن ەكىنشى ۇلى قۇرلىقتىق كوپىر – باتىس ەۋروپا–باتىس قىتاي كولىك ءدالىزى ءوتىپ جاتىر.
انىعىندا, الەمدىك ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى تۋريزم سالاسىنا اۋىسقان ەدى. توقىمداي جەردەن قازىناسىن قامپايتىپ وتىرعان ەلدەر مەن قالالار قانشاما؟ ەندەشە, ءبىزدىڭ تاريحي قالالارىمىزعا تۋريست تارتاتىن كەز كەلدى.
بۇل باعىتتا ەلدىڭ تۇستىك قاقپاسىنداعى شىمكەنتتە بىرقاتار اۋقىمدى جوبا قولعا الىنا باستاعان-تۇعىن. الايدا الەمدى جايلاعان پاندەميا قاۋاشاعى اشىلىپ كەلە جاتقان كاسىپتىڭ توزاڭىن قاعىپ كەتكەندەي بولدى. ايتپەسە, وسى جىلى «شىمكەنت – تمد ەلدەرىنىڭ مادەني استاناسى» مەرەكەلىك شاراسى اياسىندا الەم تۋريستەرى بىزگە اعىلار ەدى. ينۆەستورلار قالادا جوق, وزىندە بارىن ورتاعا سالار ەدى.
ازىرگە تەك قالانىڭ تۋريزم سالاسى بويىنشا اڭگىمەنى وتكەن شاقپەن ايتۋعا ءماجىبۇرمىز. قۇتپان جىلى شىمكەنت قالاسىنىڭ ءتۋريزمىن دامىتۋدا بىرقاتار جۇمىستار جۇرگىزىلدى. جىل سايىن شىمكەنت قالاسىنا كەلەتىن تۋريستەر سانى وسۋدە. مىسالى 2018 جىلى تۋريستەر سانى 178 000 ادامدى قۇراپ, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 30 پايىز, ال 2019 جىلدىڭ 9 ايىندا كورسەتكىش 185 370 ادامدى قۇرادى, ءوسۋ قارقىنى 47,4 پايىزعا جەتتى. تارقاتىپ ايتار بولساق, ىشكى تۋريزم بويىنشا تۋريستەر سانى 159 348 ادامدى قۇراسا, شەتەلدەن كەلگەن تۋريستەر سانى 26 022 ادامعا جەتكەن. دەگەنمەن بۇل اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىك ەمەس. سەبەبى كورشىلەس وزبەكستان قالالارىنداعى كورسەتكىش بىزدەن وق بويى وزىپ كەتكەندىگىن, كوزبەن كورىپ ءجۇرمىز. ماسەلەن, شىمقالاعا توعىز ايدا كەلگەن تۋريستەردىڭ كورسەتكىشىن بۇحارا مەن سامارقان بار-جوعى ءبىر ايدىڭ ىشىندە ورىنداپ جاتادى.
«الا تاقيالى اعايىننان قاي جەرىمىز كەم؟», دەگەن سۇراق ءجيى تۋادى. كەيدە ونىڭ جاۋابىن تاپپاي جاتامىز. نەگىزىندە, سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ولاردىڭ توپىراق قالالارىنىڭ ءوزىن التىنمەن اپتاعانداي كورسەتىپ وتىر.
تۋريزم تۇلەۋ ءۇشىن اۋەلى نە قاجەت؟ ارينە تۋريستىك ينفراقۇرىلىم دۇرىس بولۋى كەرەك. ءارى, تىلدىك كەدەرگىگە ۇشىراماۋى كەرەك-اق. سوندا عانا شەتەل اسىپ كەلگەن ساياحاتشى دىتتەگەن جەرىنە قينالماي جەتىپ, سول تۋرالى اقپاراتقا تولىققاندى يە بولا الادى.
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا سايكەس, ەلىمىزدە تۋريستىك, تاريحي ورىنداردىڭ ءتىزىمى جاسالعان بولاتىن. سول تىزىمگە شىمكەنتتەن 20 شاقتى تۋريستىك كورىكتى ورىندار ەنگەن ەدى. بۇلاردىڭ دەنى شاھار ىرگەسىندە بولعاندىقتان ينفراقۇرىلىمنان ماسەلە جوق. ال اتالعان ورىنعا 3 تىلدە (قازاق, ورىس جانە اعىلشىن) اقپارات بەرەتىن QR-تاقتايشالار ورناتىلىپ, IZI travel حالىقارالىق تۋريستىك پلاتفورماسىندا ورنالاسقان 3 تىلدە 22 نىساننىڭ اۋديوگيدتەرى ازىرلەنىپ جۇكتەلىپتى.
قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا دا شاھاردا بىرقاتار جوبالار قولعا الىنا باستاعان. 2 GIS ەلەكتروندى ناۆيگاتسيالىق جۇيەسىنە ەنگىزىلەتىن «سايرامنىڭ ساكرالدى وبەكتىلەرى», «جاستارعا ارنالعان», «فوتوايماقتار», «Red Bus» شولۋ ەكسكۋرسياسى», «شىمكەنت ءبىر كۇن ىشىندە», «شىمكەنتتىڭ جارتى تاريحى» جانە «DendroPark» سەكىلدى بىرقاتار جاڭا دەربەس مارشرۋتتارى ازىرلەنگەن.
بۇدان بولەك, ء«وز ولكەڭدى تانى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2019 جىلعى 28 مامىر مەن 8 ماۋسىم ارالىعىندا بالالارعا گيد شەبەرلىگىن وقىتۋ ساباقتارى مەن تانىمدىق ەكسكۋرسيالار, 22 ماۋسىم جانە 14 قىركۇيەك كۇندەرى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە شىمكەنت قالاسى مەن وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ساكرالدى ايماقتارىنا اقپاراتتىق-تانىمدىق ەكسكۋرسياسى ۇيىمداستىرىلدى.
ەتكەن ەڭبەكتى جارنامالاۋ دا ءبىر ونەر. ال تۋريستىك ءونىمدى جارنامالاۋدىڭ ءجونى بولەك, جوسىعى ەرەك. ءتۋريزمنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – وقيعالى ءتۋريزمدى دامىتۋ بولىپ تابىلادى.
«2019 جىلدىڭ 27 ساۋىرىندە «اربات» جاياۋ جۇرگىنشىلەر ايماعىندا العاش رەت «قىزعالداق جولى» مەرەكەلىك فەستيۆالى ءوتتى. اتالعان شاراعا 10 000-نان استام قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى قاتىستى. شارا 30 رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى باق-تا جارىققا شىقتى. سونىمەن قاتار مامىر ايىنىڭ 15-نەن 31-ءى ارالىعىندا National Geographic Kazakhstan كومپانياسى شىمكەنت قالاسىندا حالىقارالىق ەكسپەديتسيا وتكىزدى», دەيدى قالالىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ولجاس شىنتاەۆ.
ەكسپەديتسيا ناتيجەسى بويىنشا قالا كۇنىنە وراي نۇر-سۇلتان قالاسىندا 1 اي كولەمىندە «شىرايلى شىمكەنت» فوتوكورمەسىن ۇيىمداستىرىپ, «National Geographic Russia», «National Geographic Kazاkhstan» جۋرنالدارى مەن رەسمي سايتتارىندا قالا تۋرالى ماقالالارى جاريالاندى. اتالعان فوتوكورمەنى 22 كۇندە 500 مىڭنان استام ادام تاماشالادى.
اعىمداعى جىلدىڭ 22 مامىرىندا باتىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ تۋروپەراتورلارى ءۇشىن اقپاراتتىق تۋر وتكىزىلىپ, شىمكەنت قالاسىنىڭ تۋريستىك بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ۆ2ۆ كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى.
قالاعا كەلەتىن وزگە دە قوناقتارعا, ونىڭ ىشىندە باق وكىلدەرى, بلوگەرلەر, تۋروپەراتورلارعا ءوڭىردىڭ كورىكتى جەرلەرىن تانىستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماۋسىم ايىندا رۋمىنيا, پولشا مەملەكەتتەرىنەن تانىمال تەلەارنالار كەلسە, تامىزدا ەۋروپا جانە ازيانىڭ 14 مەملەكەتىنەن 20 باق وكىلى جانە 7 ەلدىڭ بلوگەرلەرى تانىمدىق تۋرعا قاتىستى.
قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن ءوڭىردىڭ تۋريستىك نىساندارىمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە Visit_shymkent_kz رەسمي تۋريستىك پاراقشاسى ىسكە قوسىلدى. اتالعان پاراقشا قالامىزدىڭ تۋريستىك كورىكتى جەرلەرى, تاريحي ورىندارى مەن قالادا وتكىزىلەتىن مەرەكەلىك ءىس-شارالار جونىندە تۇراقتى تۇردە حاباردار ەتىپ وتىرادى. تۋريستەرگە اقپاراتتىق قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار جارنامالىق اقپاراتتىق ماتەريالدار شىعارىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, «شىمكەنت 24 ساعاتتا», «شىمكەنت. تاريح ىزىمەن», «بالالارعا ارنالعان شىمكەنت» تاقىرىبىندا 60 مىڭ بۇكتەمە, 77 مىڭنان استام تۋريستىك كارتالار, «شىمكەنتتەگى ۇلكەن ەكسكۋرسيا» اتتى 350 كىتاپشا شىعارىلدى.
بۇنىڭ بارلىعى وتكەن جىلدىڭ ەنشىسىندەگى شارۋالار. دەگەنمەن ىندەتتىڭ بەتى قايتىپ, قۇرساۋى بوساپ جاتسا, ەلدەگى ىشكى تۋريزم سالاسىنا كوڭىل ءبولۋ باستى نازاردا. ونىڭ ىشىندە شىمكەنتتىڭ ۇلەسى كوپ دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. الداعى ۋاقىتتا ەسكى قالاشىق پايدالانۋعا بەرىلىپ, ەتنواۋىل كاسىپكەرلىككە پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل بىرىنشىدەن, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ كاسىپتەنۋىنە, ەكىنشىدەن, قالاعا تۋريستەر تارتۋعا تاپتىرماس ءسات بولعالى تۇر.
قالادا تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن قولعا الىنعان جاقسى باستامانىڭ ءبىرى – تۋريستىك اقپاراتتىق دۇڭگىرشەك قىزمەتى دەپ ايتۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا شىمكەنتتە 6 تۋريستىك اقپاراتتىق دۇڭگىرشەك جۇمىس ىستەيدى.
تۋريستىك دۇڭگىرشەك قىزمەتكەرلەرى قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا مەگاپوليستىڭ تۋريستىك الەۋەتى تۋرالى كاسىبي كەڭەس بەرە وتىرىپ, قالانىڭ كورىكتى جەرلەرى, مادەني وقيعالارى مەن مەيرامحانالارى, جول كارتالارى مەن بۇكتەمەلەرى, تۋريستىك مارشرۋتتارى, مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالاردىڭ انونستارى تۋرالى تولىق اقپاراتتى ءبىر تەرەزە ءپرينتسيپى بويىنشا ۇسىنا الادى.
مۇنداي اقپاراتتىق دۇڭگىرشەكتەر ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالالارىندا بار. اتاپ ايتقاندا الماتى, نۇر-سۇلتان, تاراز, تۇركىستان قالالارىندا جولعا قويىلعان. ماقساتى – ايماق بويىنشا ءتۋريزمدى دامىتىپ, شەتەلدەن كەلگەن قوناقتارعا ءوڭىرىمىزدىڭ كورىكتى جەرلەرىن تانىستىرۋ, ولارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ, قالاعا قالاي جەتۋ نەمەسە كەلەسى نىسانعا قالاي بارۋعا بولاتىنى تۇسىندىرىلەدى. ايتا كەتەتىن جايت, ورتالىقتاعى بارلىق اقپاراتتىق قىزمەت تۇرلەرى تەگىن كورسەتىلەدى.
قازىرگى تاڭدا دۇڭگىرشەكتەر تاراپىنان تۇرعىندار مەن قوناقتارعا الدىن الا جازىلۋ بويىنشا (10 ادامنان ارتىق ەمەس) تەگىن ەكسكۋرسيالىق قىزمەت (18.00 مەن 20.00 ارالىعىندا) كورسەتىلەتىن بولادى. بىزدە قازىرگى تاڭدا تۋريستىك مارشرۋتتار تولىعىمەن دايىندالدى. بولاشاقتا ءارتۇرلى تۋريستىك باعىتتاعى مارشرۋتتار ازىرلەنىپ, جەتىلدىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى.
الداعى ۋاقىتتا وسى دۇڭگىرشەكتەردەن كەز كەلگەن ادام قالا اۋماعىنداعى بارلىق قوناقۇيلەر مەن مەيرامحانالار, قولجەتىمدى ەمدەۋ ورتالىقتارى, ونداعى باعالار مەن قىزمەت تۇرلەرى جايىندا تولىق مالىمەت الا الادى.
ەلوردادا وتكەن ەكسپو حالىقارالىق ءىس-شاراسىندا شەتەلدەن كەلگەن ءتۋريستىڭ قالتاسىن قاعىپ كەتكەن كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ ارەكەتىنەن كەيىن ەلىمىزدە تۋريستىك پوليتسيا قىزمەتىن جانداندىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانداي. وسى باعىتتا شىمكەنتتە ارنايى بولىمشە – تۋريستىك پوليتسيا جۇمىس ىستەي باستادى. جاڭا بولىمشەنىڭ جەكە قۇرامىندا 25 ادام قىزمەت ەتۋدە.
تۋريستىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تاڭعى ساعات 9:00-دەن 1:00-گە دەيىن اربات, ورتالىق ساياباق, ناۋرىز الاڭى, قوشقار اتا وزەنىنىڭ جاعالاۋى سياقتى قالامىزداعى ءتورت ءىرى نىسانىندا قىزمەت اتقارادى.
بولىمشەدەگى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى قالا تۋريستەرى مەن قوناقتارىنا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان. ەگەر تۋريست ءوز قۇجاتتارىن جوعالتسا نەمەسە قانداي دا ءبىر وقيعاعا تاپ بولسا, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قوناقتارعا كومەك كورسەتپەك.
شىمكەنت