تولەگەن

جۇمابەك – وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ومىردەن وتكەن جۇمابەك كەنجالين – وزىمنەن كەيىنگى قارىنداسىم ءاليمانىڭ جۇبايى. ادامنىڭ اسىلى ەدى, اينالا­يىن. جۇمابەك ۋنيۆەرسيتەتتە جۇرگەنىندە لەنيندىك ستيپەنديامەن وقىدى, الماتى قالالىق كەڭەسىنە دەپۋتاتتىققا سايلاندى. ونىڭ الدىنداعى ستيپەنديات جۇنىسبەك بولاتىن. ەكەۋى كەزىندە وقۋعا بىرگە قۇجات تاپسىرعان, ابيتۋريەنت كۇندەرىندە بىرگە جۇرگەن, ەكەۋىنىڭ دە جولى بولماي قالعان ەكەن. كىم كورىنگەن قانجىعاسىنا بايلاپ, وقۋعا ءتۇسىپ جاتقان سول باللدارعا قولى جەتپەگەن وسى ەكى ازامات تا كەيىننەن ەلدىڭ باس ۋنيۆەرسيتەتىندە لەنيندىك ستيپەنديا العانىن ايتساق, ءوزىمىز كوكسەي بەرەتىن كەشەگى كۇندەردىڭ ادىلەتسىزدىگى از ەمەستىگىنە كوز جەتكىزە تۇسەمىز. ەكەۋىن جەرلەس دەۋگە دە بولادى – ءبىرى قوستانايدان, ءبىرى – ىرگەلەس تورعايدان. جۇمابەك اسكەردەن كەلگەننەن كەيىن بۇلار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە قايتا تابىسقان. ءار كۋرستاعى ستۋدەنتتەردىڭ دوستىعى قايتادان جالعاسقان. جۇمابەك جۇنىسبەكتىڭ ادالدىعىن, اقكوڭىلدىلىگىن, بىلىمگە قۇشتار­لى­عىن, ىزەتتىلىگىن ايتىپ جۇرەتىن. ايتپەسە, شاعىن فاكۋلتەت قوي دەگەنمەن, وزىڭنەن ءۇش كۋرس كەيىن وقيتىن, ارالاسىپ-قۇرالاسپاعان ستۋدەنتتىڭ نە ىستەپ, نە قويىپ جۇرگەنىن بىلە دە بەرمەيسىڭ. ونىڭ ۇستىنە بەسىنشى كۋرس باستالاردا مەملەكەتتىك كينو كوميتەتىنە جۇمىسقا ورنالاسىپ, ستۋدەنتتىك ومىردەن كادىمگىدەي قول ۇزىڭكىرەگەنىم تاعى بار.

جۇنىسبەكپەن ءبىز 1977 جىلدان, ول ۋنيۆەرسيتەت بىتىرەر-بىتىرمەستە «سوتسياليستىك قازاقستانعا» ورنالاسقان كەزدەن جاقىن ارالاسا باستادىق. بۇل ءبىر قىزىق داۋرەن بولاتىن. باۋىرجان ومار ۇلى «№1 ويىنشى» اتتى ەسسەسىندە سول كەزدەگى «سق-نى» بىلاي سۋرەتتەيدى: ء«بىزدىڭ «لەنينشىل جاسقا» جاڭا كەلگەن كەزىمىز ەدى. سىرەسكەن ساياسات ساحناسىندا سەڭ ءجۇرىپ جاتقان سەك­سەنىنشى جىلداردىڭ ورتا تۇسى. جاستار گازە­تىنىڭ رەداكتسياسى ورنالاسقان جەتىنشى قابات وتە كوڭىلدى. ەركىن سويلەيسىڭ, ءبىر-ءبىرىڭدى قالجىڭمەن ىرەپ سوياسىڭ. راقات! سوعان وراي رەداكتسياعا باس سۇققان ادامدار دا سەنىڭ وسى كوڭىل كۇي اۋانىڭا بەيىم­دەلەدى. جاسى دا, جاسامىسى دا شيىر­شىق اتىپ تۇراتىن «لەنينشىل جاس» ۇنەمى جىلىلىقتان ارىلمايدى. ال وسى تو­عىز قاباتتى عيمارات­تىڭ­ ىشىندە بارساڭ, كۇلكىڭدى ساپ تىيىپ,­ ەزۋىڭدى جيعىزا قوياتىن ءبىر قابات بار. ول – ءۇشىنشى قابات. ويتكەنى وندا «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» رەداكتسيا­سى قونىس تەپكەن.­ باسقا قاباتتاردىڭ ەدەنى­نە لينولەۋم, ال ول قاباتقا پاركەت توسەل­گەن. پارتيالىق باسىلىم سونىسىمەن دە ەرەك­شەلەنىپ تۇرادى. كادىمگى سىقيعان «سق». مۇندا وڭكەي ءبىر ءتۇسى سۋىق, مىنەزى اسا سالماقتى, ساليقالى كى­سىلەر قىزمەت ىستەيدى. ورىنسىز كۇلسەڭ, جالت قارايدى, جانارىمەن جاسقاپ, جەرگە تىعىپ جىبەرە جازدايدى. ال كابينەتتەرىنە كىرۋ دەگەندى اتاماڭىز. الدا-جالدا باس­تىق­تارىڭ بىردەڭەگە جۇمساپ جىبەرسە, كەل­گەن شارۋاڭدى كومەيىڭە توبىق تىرەلىپ تۇرعانداي ازەر ايتاسىڭ».

ءدال باۋىرجان جاندىرتىپ جازعانداي بولا قويماعانمەن, سىرتتاعى جۇرت «تسك-نىڭ «سق»-سى» دەيتىن گازەتتىڭ سوزىندە سىرەسپە ستيل, وزىندە سىقيعان احۋال قالىپتاسقانى راس تا ەدى. جۇنىسبەك سول ورتاعا توسىننان توپ ەتە تۇسسە دە, اراعا اي ارالاتپاي-اق اعا-اپالارىنىڭ اراسىنا بالداي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ جۇرە بەردى. سارباس, ماماديار, مىڭباي, ۋاقاپ, ءتاجىباي, بەكبولات, اقسەلەۋ, قويشىعارا, كەڭەس, كەڭشىلىك سياقتى اعالارى دا, ەرجۇمان, قادىر, ءابدىمۇتال, اعايدار, گۇلزەينەپ سياقتى تۇستاستارى دا جاڭا كەلگەن بالاۋسا جىگىتتى بىردەن ورتاعا تارتىپ, ۇلكەندەرى اقىلىن ايتىپ, كىشىلەرى بىلگەنىن ۇيرەتىپ, ءوزى دە ۇرشىقتاي ۇيىرىلگەن جۇنىسبەكتى جۋرناليستىك جولعا جەتەلەپ الا جونەلدى. كوپ ۇزاماي جاس قىزمەتكەر ۋنيۆەرسيتەتتى قىزىل ديپلوممەن ءبىتىرىپ شىقتى. ەندى رەداكتسيانىڭ قارا قازانىنا ءتىپتى ءتۇستى دە كەتتى. وتە كوپشىل, سىپايى, جۇرتتىڭ ءبارىن اعالاپ, اپالاپ, كوڭىلىن تاۋىپ جاتادى, قيمىلى شالت, شيراق, قولدى-اياققا تۇرمايتىن قۋناق. ءوزى ۇزىن بويلى, سىمعا تارتقانداي سىمباتتى. كەيىن عوي شەنەۋنىكتىڭ شاپانىن كيىپ, كەڭسەدە وتىرا-وتىرا ءسال تولىسىڭقىراپ, ء«جۇز كيلولىق جۇنىسبەك» اتانىپ جۇرگەنى. جىگىتتىك جارقىلىنا كىسىلىك كەلبەتى كەلى­سە كەتكەن جاستىڭ جۋرناليستيكاداعى قا­دامى دا قارىمدى شىقتى. اسىرەسە, 1980 جىلعى ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ قار­ساڭىندا سول ءدۇبىرلى دوداعا باراتىن قازاق­ستاندىق سپورتشىلاردى تانىستىرعان سەريالى وچەركتەرى, الەمدىك جارىستىڭ جاي-جاپ­سارىن كۇندەگىسىن كۇندە تۇتاس بەت ەتىپ جەت­كىزىپ تۇرعان ماقالالارى, رەپورتاجدارى, سۇحباتتارى ءالى ەسىمىزدە. ەستىگەنىڭدى ديك­توفونعا تۇسىرە قوياتىن, جازعانىڭدى كەز كەلگەن جەردە وتىرا قالىپ نوۋتبۋككە تەرە بەرەتىن, تەرگەنىڭدى ەلەكتروندى پوش­تامەن لاقتىرىپ جىبەرەتىن, ونى مۇندا­عىلار قاعىپ الىپ, قالىپتاي سالاتىن مىنا زاماننىڭ جۋرناليستەرى ءۇشىن دە كۇندە ءبىر بەت جاساپ تۇرۋ وڭاي ەمەس, ال سو­نىڭ ءبارىن اق قاعازعا قولدان جازاتىن, جازعانىڭدى كەش بويى قوناقۇيدەگى تەلەفوننان رەداكتسياداعى ستەنوگرافيستكاعا داۋىس­تاپ وقىپ بەرەتىن, ادام اتتارىن, جارىس­ كور­سەتكىشتەرىن ەجىكتەپ تۇرىپ ايتاتىن (اقىر اياعى فاكس تە جوق) سول كەز ءۇشىن ءتىپتى قيامەت-قايىم شارۋا بولاتىن. جاس جۋرناليست سونىڭ ءبارىنىڭ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلدى. سويتە ءجۇرىپ, وليمپيادا كەزىن­دەگى ءتاستۇيىن تىرلىگى, جاستارمەن تەز ءتىل تا­بىسقان جايلى مىنەزى رەسپۋبليكا كوم­سومولى باسشىلارىنىڭ دا كوزىنە ىلىگىپ­تى. ماسكەۋدەن كەلگەننەن كەيىن كوپ ۇزا­ماي-اق ونى اتتاي قالاپ, كومسومولدىڭ ورتا­لىق كوميتەتى ءباسپاسوز سەكتورىنىڭ مەڭ­گەرۋشىلىگى قىزمەتىنە الدى دا كەتتى. جۇنىسبەك سول كەتكەننەن مول كەتتى, تازا جۋر­ناليستىك قىزمەتكە قايتىپ ورالعان جوق. «تازا جۋرناليستىك قىزمەت» دەگەندە ءبىز ءداستۇرلى رەداكتسياداعى جۇمىستى ايتىپ وتىرمىز, ايتپەسە ونىڭ ءومىر بويى يلەپ كەلگەن باستى تەرىسى – جۋرناليستيكا.

جۇنىسبەكپەن اۋەلدە رەداكتسيادا ەكى-ءۇش جىل عانا بىرگە ىستەگەنىمىزبەن, كەيىننەن الدىمەن پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىندە, ودان سوڭ پرەزيدەنت اپپاراتىندا باس-اياعى ونشاقتى جىل قاتارلاسا, قاناتتاسا قىزمەت ەتتىك. اسىرەسە, ورتالىق كوميتەتتىڭ ۇگىت جانە ناسيحات ءبولىمىنىڭ ءباسپاسوز سەكتورىنداعى جۇمىس كەزىندە ونى ابدەن تاني الدىم, جانىما جاقىن تۇتىپ كەتتىم. ول قىزمەتكە ەكەۋىمىز ءبىر كۇندە – 1987 جىلدىڭ 5 قاڭتارىندا الىنعان ەدىك. ءسوزدىڭ ورايىن پايدالانىپ, جۇنىسبەكتىڭ سول كۇنگى ءبىر ءازىلىن ايتا كەتەيىن. ويتكەنى ول ازىلدە سول كەر كەزەڭنىڭ ءزىلى دە جاتىر.

ادەتتە ورتالىق كوميتەت اپپاراتىنىڭ نۇسقاۋشىلارىن قىزمەتكە قابىلدارداعى اڭگىمەلەسۋدى ەكىنشى حاتشى جۇرگىزەتىن. جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن يدەولوگياعا قاتتى كوڭىل بولىنگەنى مە, كادرلاردى ءوزىم ىرىكتەيمىن دەگەندى كورسەتكىسى كەل­گە­نى مە, ايتەۋىر, ءبىزدى – ۇگىت جانە ناسيحات ءبولىمىنىڭ نۇسقاۋشىلىعىنا ۇسىنىل­عانداردى ءبىرىنشى حاتشىنىڭ ءوزى قابىل­دا­دى. كولبيننىڭ الدىنا ءتورت جىگىت قاتار باردىق: پاۆلودار وبلىستىق پارتيا كومي­تەتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى قامالباي مار­دانوۆ, «لەنينسكايا سمەنا» گازەتىنىڭ رە­داكتورلىعىنان اۋىسقالى جاتقان سەرگەي پودگوربۋنسكي, كومسومولدىڭ ورتا­لىق كوميتەتىنىڭ ۇگىت جانە ناسيحات ءبو­لىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىز­مەتىندەگى جۇنىسبەك سۇلتانمۇراتوۆ جانە «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» رەداكتسيالىق القا مۇشەسى, پارتيا تۇرمىسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇرگەن جەرىنەن كەلگەلى جاتقان مەن. بۇيىرتسا. ءبىزدى ءبىرىنشى حاتشىنىڭ كابينەتىنە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى البەرت ۋستينوۆ الىپ كىردى. كولبين, باۋىر­جاننىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ءتۇسى سۋىق كىسى ەكەن. قوس قاباعى سالبىراڭقى, ادام­عا ءبىرتۇرلى, تۇكسيىڭكىرەپ قارايدى. اۋەلى الىستان سەرمەپ, جەلتوقسان وقيعاسى يدەو­لوگيالىق جۇمىستىڭ ابدەن اقساۋىنان بولعانىن ايتتى, ودان كەيىن اپپاراتقا جۇكتەلەتىن, بولىمگە ارتىلاتىن مىندەتتەردى سارالاپ ءبىراز سويلەدى, ودان كەيىن مىنا وتىرعان بىزدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىزگە كوپ نارسە قاتىستى ەكەنىن ءتۇسىندىردى, ودان كەيىن بارىپ ءار ادامعا جەكە-جەكە توقتالدى. بولاشاق قىزمەتكەردىڭ «وبەكتيۆ­كاسىن» (عۇمىرباياندىق پاراقشانى اپپاراتتا سولاي اتايدى) الىپ وتىرادى دا, سوعان تىركەلگەن ءبىر جاپىراق قاعازعا قاراپ قويىپ, الداعى جۇمىستىڭ جايىن, قويىلاتىن تالاپتى تۇسىندىرەدى. ءار ادامعا بىرەر اۋىز جىلى ءسوزىن ايتادى, وسى قىزمەتكە ۇسىنىلۋى ونىڭ بۇعان دەيىنگى جۇيەلى, جاۋاپتى جۇمىسىنىڭ زاڭدى ناتيجەسى ەكەنىن اتاپ كورسەتەدى, سودان سوڭ الداعى مىندەتتەرىن بەلگىلەيدى. مىسالى, قامالبايدىڭ قاعازىن قولعا العان كۇيى رەسپۋبليكادا ۇلتارالىق قاتىناستىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى, سەرگەيگە كوشكەندە قازاقستانداعى ءورىستىلدى ءباسپاسوزدىڭ مىندەتىنە اۋىستى, جۇنىسبەككە كەلگەندە كىتاپ شىعارۋعا اسا جاۋاپتى قاراۋ كەرەكتىگىن ۇعىندىردى. ءبىر كەزدە قايتادان جالپىلاما اڭگىمەگە اۋىسىپ سالا بەردى. مەنىڭ اتىم دا اتالمادى, قاعازىمدى قولعا ۇستاعان دا جوق, قازاق تىلىندەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ارقالار جۇگى دە اۋىزعا الىنبادى... اڭ-تاڭ كۇيدە وتىرمىن. بىرگە بارعاندار دا ماعان كوزىنىڭ استىمەن قاراپ قويادى. سويلەپ-سويلەپ كەلىپ, ءبىر توقتاعان تۇسىندا البەرت الەكساندروۆيچ: «گەننادي ۆاسيلەۆيچ, مەن ءسىزدى ءتۇسىندىم. ابدراحمانوۆتىڭ ماسەلەسىن ءبىز ءوزىمىز شەشەمىز», دەپ قالدى. ال كەرەك بولسا! بۇل نە دەگەن ءسوز؟ شەشىم وزگەرسە, مەن مىنا كابينەتكە قالاي كەلگەنمىن؟ وسىلاردى ويلاپ ۇلگەرگەنىمشە ءبىرىنشى حاتشىنىڭ «وح» دەگەن وقىس داۋىسى شىعىپ كەتكەنى. ءوڭى دە وزگەرىپ سالا بەردى. «يزۆينيتە, پوجا­لۋيستا, يزۆينيتە», دەدى ماعان قادالا قاراپ. سول-اق ەكەن, قولىنداعى قاعازداردىڭ اراسىنان مەنىڭ «وبەكتيۆكام» شىعا كەلدى. سويتسەك, الگىلەردىڭ بىرىنەن كەيىن بىرىنە اۋىسىپ وتىرعانىندا باربيعان ساۋساقتارى ەكى پاراقتى قاتار قامتىپ, سودان مەنى اتا­ماي ءوتىپ كەتكەن ەكەن... الدىنداعى اينال­دىرعان ءتورت ادامنىڭ بىرەۋى نازاردان تىس قالعانىن اڭعارماعان دا ءتىپتى. ەندى ماعان اۋىسسىن. ءبىر باسىما باسقالاردىڭ ءبارىن قوسقانداعىدان كەم ۋاقىت ارناعان جوق-اۋ. ايتەۋىر, وزىمە سولاي كورىندى. ماقتاۋىمدى دا جەتكىزدى. قازاق تىلىندەگى ءباسپاسوزدىڭ بولاشاقتاعى بار تاعدىرى تەك ماعان تىرەلىپ تۇرعانداي ەتىپ, ايتۋداي ايتتى. قىزىق مۇنىمەن دە بىتپەدى. اڭگىمەسىن تۇيىندەپ, ءبارىمىزدى الدىن الا قۇتتىقتاپ, تىلەك ءبىل­دىرىپ, ەرتەڭگى سەكرەتاريات وتىرىسىندا تاعايىندالاتىنىمىزدى قاداپ ايتقاننان كەيىن ءبىزدى ەسىككە دەيىن ۇزاتىپ سالدى. ءدال شىعاردا مەنىڭ عانا قولىمدى قىسىپ, تاعى دا: «ەششە راز يزۆينيتە, ەتو نەچاياننو. تاك پولۋچيلوس, ۆى جە سامي ۆيدەلي», دەپ قالدى. سودان شىقتىق كابينەتتەن. كوڭىل ورنىنا ءتۇستى. التىنشى قاباتتاعى ۇزىن ءدالىزدى بويلاپ كەلە جاتىرمىز. قامالباي مەن سەرگەي الدا كەتىپ بارادى. سوندا عوي جۇنىسبەكتىڭ مەنىڭ قولىمدى قىسىپ, سىبىرلايتىنى: «كولبيننىڭ العاش كەشىرىم سۇراعان قازاعى سەن بولدىڭ-اۋ», دەپ...

جۇمىسىمىزدى جۇمىلا اتقاراتىنبىز. ءبىر سەكتوردا بولعان سوڭ سەنىكى, مەنىكى دەگەن جوق. باسپالاردىڭ تاقىرىپتىق جوسپار­لارىن بەكىتەتىن كەزدە, شىعىپ جاتقان كىتاپ­تارعا پىكىر جازاردا ونىڭ قاعازدارىنا مەن ارالاسا بەرەمىن, وبلىستىق, اۋداندىق گازەتتەر تۋرالى الدەبىر مالىمەت اياق استىنان قاجەت ەتىلە قالسا, مەن ۇلگەرمەي جاتقان شارۋانىڭ ءبىر جاعىنا ول شىعىسا قالادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, ءوزىن ابدەن دالەلدەدى. اسىرەسە, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن ايقىن تانىتتى. كومسومولدا دا, پارتيادا دا ءباسپاسوز سەكتورىندا جۇمىس ىستەگەن جۇنىسبەك 1991 جىلى پرەزيدەنت اپپاراتى قۇرىلعاندا تاعى دا ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ رەفەرەنتى بولىپ اۋىستى, ودان ءارى سول جەردە كەڭەسشى, ءباسپاسوز قىزمەتى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى مىندەتتەرىن اتقاردى. كەيىننەن ۇكىمەت باسشىسى اپپاراتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىندە كوپ جىل جۇمىس ىستەدى.

جۋرناليستيكاعا قىزمەت ەتۋ تەك جازۋ-سىزۋ­دان تانىلماۋعا ءتيىس. جۇنىسبەكتىڭ شىن قادىر-قاسيەتىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن بۇل جاي­دىڭ باسىن اشىپ ايتۋ شارت. ويتپەگەن كۇندە ءبىز ول تىندىرعان ءىستىڭ اۋقىمىن ءدال اڭ­عارتا المايمىز. جۇنىسبەكتى ۇلت باسپا­سوزىندەگى شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس جۇيرىك­تەر­دىڭ قاتارىنا قوسا سالۋ ارتىق, بىراق جۇنىسبەكتىڭ جۋرناليستيكاعا جاساعان قىزمەتى­نىڭ ارقاسىندا قالام ۇستاعان اعايىن­­نىڭ تالايى وسى كاسىپتىڭ ءناسىبىن تات­­قانى تاعى تالاسسىز. پارتيانىڭ ورتا­لىق كوميتەتىندە جۇرگەنىندە كىتاپ باسپا­لارى­نىڭ كۋراتورى رەتىندە تالاي تالانتتى تۋىن­دىنىڭ قامقورى بولعانىنا ءوزى­مىز كۋامىز. گازەتتەردىڭ, جۋرنالداردىڭ مەرەي­تويلارى تۇسىندا وزىنە بەرىلگەن مۇم­كىندىكتىڭ شەگىندە قانشاما جۋرناليس­كە جاقسىلىق جاساعانىن بىلەمىز. جۇنىسبەكتىڭ ەلورداداعى باس مەشىتتە قىرقى بەرىلەتىن استاعى قالامگەر ءىنىمىز شارحان قازىعۇلدىڭ اڭگىمەسى ەسكە ءتۇسىپ وتىر. ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىلىعىندا جۇرگەنىندە سوندا جۇمىس ىستەيتىن, كوپتەن باسپاناسىز شارحان ءۇيدى كۇتە-كۇتە ابدەن شارشاعانىن ايتىپ شاعىنادى, ەندى بولماسا الماتىعا قايتىپ كەتۋگە بەكىنگەنىن دە جاسىرمايدى. «جارايدى, سەن ماعان مۇرسات بەر. ءبىر اپتاعا الماتىعا بارىپ, دەمالىپ كەلشى», دەيدى جۇنىسبەك. ءبىر اپتادان كەيىن جۇمىسقا شىقسا, ۇستەلىنىڭ ۇستىندە پاتەردىڭ وردەرى جاتىر ەكەن... مۇنداي مىسالدار بارشىلىق.

جۇنىسبەكتىڭ جاقسى قاسيەتىنىڭ ءبىرى – ۇل­كەندى ۇلكەندەي, كىشىنى كىشىدەي سىيلاۋى. ادامعا قۇرمەت تانىتۋدان, ءىلتيپات بىل­دىرۋدەن, جاقسىلىق جاساۋدان جانى جاي تا­باتىنداي كورىنەتىن. ونىمەن, اسىرەسە, ورتا­لىق كوميتەتتە جۇرگەنىمىزدە وتە ەتەنە ارالاستىق. سەيىت قاسقاباسوۆ, تولەن ابدىك, قويشىعارا سالعارا, سابىرجان شۇكىروۆ اعالارىمىز, جاسىمىز شامالاس­ ەربول شايمەردەنوۆ, جۇنىسبەك, مەن ۇشەۋ­مىز ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ قۋانىشىمىزدان قالماي, تۋعان كۇندەرىمىزدى تۇگەندەپ, دۋمان­داتىپ, قىزىقشىلىقپەن جۇرەتىنبىز. سول وتى­رىستاردىڭ ءبارىن ويلاستىراتىن, ۇيلەس­تىرەتىن, باس قوساتىن كۇندى بەلگىلەۋدى, حابارلاۋدى, شاقىرۋدى, سىيلىق الۋدى, كولىكپەن جەتۋدى, كولىكپەن قايتۋدى ۇيىمداستىراتىن جۇنىسبەك بولاتىن. ورتامىزداعى «ستاروس­تامىز» سول. ونىڭ بۇل قىزمەتكە سايلانۋى دا وزىنشە ءبىر حيكايا. ءبىر جولى ءبىزدىڭ ۇيدە وتىرعانىمىزدا ارامىزدان ستاروستا سايلايىق, بۇدان بىلاي سونىڭ ايتقانىمەن جۇرەيىك, بارلىق ءجۇرىس-تۇرىس, بارىس-كەلى­سىمىزدى سول ادام رەتتەسىن دەگەن اڭگىمە قوزعا­لىپ قالدى. «ىشىمىزدەگى جاسى كىشىمىز, وسىندايعا بەيىم مىنا وتىرعان جۇنىس­بەك قوي» دەگەن ءسوز ايتىلىپ ەدى, اياق استى­نان مەن تۇرىپ: «بۇلاي بولمايدى. قايتا قۇرۋ پرينتسيپتەرىنە, دەموكراتياعا قايشى كەلەتىن پروتسەدۋراعا مەن ءوز ۇيىمدە جول بەرە المايمىن. سايلاۋ وتكىزۋ كەرەك. جانە ول سايلاۋ مىندەتتى تۇردە بالامالى بولۋى كەرەك...», دەدىم... بۇل ۇسىنىستى قول­داۋشىلار كوبەيدى. ءبارى بالامالى سايلاۋ تالاپ ەتىپ جاتىر. ەر-ازاماتتار تۇگەلدەي ستاروس­تالىققا ۇمتىلاتىنىن مالىمدەدى. اركىم ءوزىنىڭ سايلاۋ تۇعىرناماسىن ايتۋعا, ستاروس­تالىققا سايلانسا, جۇرتقا قانداي جاق­سىلىق جاسايتىنىن جاريالاۋعا ءتيىس بولدى. شەتىنەن سويلەي باستادى. 1988-1989 جىلداردىڭ ءبىرى. قايتا قۇرۋدىڭ جەلىگى باسىلماعان كەز. سول تۇستاعى داڭ­عازالى دەموكراتيالاندىرۋعا كۇلگەن, اسىرە­ناۋقانشىلدىقتى كەلەمەج ەتكەن, ءجوندى-ءجونسىز بالامالى سايلاۋلارعا پاروديا جاساعان ءتۇرىمىز. جاڭاعى سايلاۋدا كىم جەڭدى دەيسىز عوي؟ جۇنىسبەك جەڭدى. قالاي جەڭدى دەيسىز عوي؟ «مەن ستاروستا بول­سام, جەڭگەلەرىمدى ۇنەمى شەتەلدىك سا­­پار­لارعا الىپ شىعىپ, دۇنيە ءجۇزىن كور­سەتىپ تۇرامىن» دەگەن ۋادەسىمەن جەڭدى... سول ءسوزدىڭ اۋزىنان شىعۋى مۇڭ ەكەن, نۇر­­زادا, تامارا, كۇلان, ليۋبا, كۇلاش, بوتا­گوز, ءماريا – ءبارى دۋىلداپ, قولداپ الا جونەلدى. ء«جۇ-ءنىس-بەك!», ء«جۇ-ءنىس-بەك!» دەپ وتىرىپ الدى. «ستاروستالىعىن» اتاپ وتكەن توست تۇسىندا «جەڭىسكە جەتۋىنىڭ سىرىن» سۇراعانىمىزدا جۇنىسبەكتىڭ سابىرلى قالپىن ساقتاپ تۇرىپ: «جولداس­تار, ايەلدەر ەلەكتوراتىمەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋ كەرەك» دەگەنىن كوپكە دەيىن ايتىپ, ك ۇلىسىپ جۇرگەنبىز. سونداي قايران كۇن­دەردىڭ, سونداي سايران كۇندەردىڭ تالايىن ۇيىمداستىرىپ, جانىمىزعا مەرەكە سىي­لاعان جايساڭ جىگىت ەدى جۇكەڭ! ونداي ازامات ۇمىتىلمايدى.

شاعىن ەستەلىكتىڭ ەتەك-جەڭىن قايىرار تۇستا ماقالانىڭ تاقىرىبىنا بايلانىس­تى تۇسىنىك بەرە كەتەلىك. جۇنىسبەك تۋرالى ما­قالاعا تولەگەن اتىنىڭ نە قاتىسى بار دەيسىز عوي. ايتايىق. دۇرىسىراعى – امان­تاي ءشارىپ ايتسىن. «جالقى جۇرەك جىلۋى» اتتى تاماشا ەستەلىگىندە امانتاي بىلاي جازادى: «جۇنىسبەك – اتا-اناسىنىڭ, كادىمگى باتىرلار جىرىنداعى توقتارباي مەن انالىق سەكىلدى, «اۋليەگە ات ايتىپ, قوراسانعا قوي ايتىپ» ءجۇرىپ پەشەنەسىنە بۇيىرعان جالعىز بالاسى. بالكىم, وقيعاسى ودان دا شىم-شىتىرىق. وتاسقان وتىز جىلدىڭ ىشىندە اكەسى قابىكەي مەن اناسى اقىجان دۇنيە ەسىگىن اشقان توعىز پەرزەنتى­نىڭ بارىنەن شاقالاق كۇيىندە ايىرى­لىپ قالا بەرىپتى. ونىنشى ءسابي ۇل بولىپ تۋعاندا, قوستاناي وبلىسىنىڭ ناۋىر­زىم اۋدانىنا قاراستى شولاقساي اۋىلىنىڭ اق سالدەلى مولداسى: «بۇرىنعى قايتقان بالالارىڭنىڭ ءبىرىنىڭ اتىن قويىڭدار, سوندا ءتىل-سۇقتان امان قالادى», دەيدى. دەرەۋ ازان شاقىرىلىپ, دۋالى اۋىز ايتقان ىرىمعا سايكەس, نارەستەگە «تولەگەن» دەپ ات قويىلادى. ول – ول ما, سونىڭ ىزىنشە قابىكەيدىڭ اسكەري بورىشىن وتەپ ورالعان تۋعان ءىنىسى جۇسىپبەك بۋى بويىنا, قۋانىشى قوينىنا سىيماي, اۋىل كەڭسەسىنە الشاڭ باسىپ بارىپ, ءاي-شايعا قاراتپاستان, تۋ تۋرالى كۋالىككە بالانىڭ اتىن «جۇنىسبەك» دەپ جازدىرادى. مۇنىسى – وزىنە ۇقساتىپ قويعانداعىسى. ونىڭ ۇستىنە نەمەرە باۋىرىنىڭ تۋعان كۇنى سول داۋىردەگى كەڭەس اسكەرىنىڭ مەيرامى – 23 اقپانعا سايكەس كەلىپ تۇرعان-دى. بىراق قۇجاتتاعى ەسىمىنەن بەيحابار شولاقسايلىقتار بالانى «تولەگەن», ال ەت جاقىندارى «توكەنتاي» دەپ اتاپ كەتەدى. كىم ءبىلسىن, «تولەگەن-جۇنىسبەك» قوس ەسىمى سول ساتتە كەساپات كۇشتەردى جاڭىلىستىرىپ, ءسابيدى اۋىرتپالىقتان ساقتاپ تا قالعان شىعار…». سولاي, تەگى. شەتىنەن جورگەگىندە شەتىنەي بەرگەن ون پەرزەنتتىڭ بىرەۋى عانا بولىپ امان قالعان, اكەدەن سەگىز جاسىندا ايىرىلعان بالانىڭ تاعدىردىڭ تەپەرىشىنە توزە ءجۇرىپ شىڭدالۋى, مەكتەپتى دە, ۋنيۆەرسيتەتتى دە ۇزدىك ءبىتىرۋى, ەلدىڭ باس گازەتىندە جۇمىس ىستەۋى, جاس مەملەكەتتىڭ قاز باسىپ, قالىپتاسۋىنا اتسالىسۋى, لاۋازىمدى قىزمەت بەرەتىن مۇمكىندىكتىڭ ءبارىن جۇرتقا جاقسىلىق جاساۋعا پايدالانۋى, تالايدىڭ ساۋابىن الۋى اتى ىرىمداپ قويىلعان نارەستەنىڭ قۇنى تولەنگەنىن, ونى ءوزىنىڭ ومىرىمەن, جۇزدەگەن جاندارعا جاساعان جاقسىلىعىمەن تولەگەنىن, ءسويتىپ ازان شاقىرىپ قويعان تولەگەن دەگەن اتىن اقتاعانىن كورسەتەدى.

ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ