2030 جىلى قازاقستاندا سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن سالۋ جانە قايتا قۇرۋ ەسەبىنەن 3 ملن گەكتار سۋارمالى جەردى سۋمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى توراعاسى ورىنباسارىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى مارات يماناليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇل ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارۋى ونىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى مەن ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ءمانىن كورسەتەدى.
«ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ مىندەتى – سۋارمالى جەرلەردى, ياعني گيدرومەليوراتيۆتىك جەلىنى سۋمەن قامتۋ, ياعني بۇل سۋ كوزى, سۋ قويمالارى. ءبىرىنشى كەزەكتە, جاڭا, سۋارۋعا ارنالعان سۋ قويمالارىن سالۋ جوسپارلانعان, – دەدى م.يماناليەۆ. – سونىمەن قاتار جوسپاردا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن دە, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى ارقىلى دا جاڭا كانالدار سالۋ مەن بۇرىنعىلارىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى بار».
2026 جىلعا قاراي 38 سۋ قويماسىن سالۋ جوسپارلانۋدا. مينيسترلىكتىڭ جوسپارىنشا, اۋەلگى مىندەت – سۋ شارۋاشىلىعى جەلىلەرىن قايتا سالۋ كەزىندە ەگىسكە سۋ جەتكىزۋ كەزىندە ورىن الاتىن سۋ جوعالتۋدى بولدىرماۋ. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى فەرمەرلەرگە سۋارۋ كەزىندە سۋ ۇنەمدەۋ ادىسىنە, ونىڭ ىشىندە تامشىلاتىپ سۋارۋعا كوشۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە اتالعان ۆەدومستۆو ءوز تاراپىنان سۋ جەتكىزۋ كەزىندەگى سۋارۋ كەزىندە سۋ ۇنەمدەۋ ءادىسى ەسەبىنەن ليميت بەلگىلەۋدى, جاڭا سارالانعان ءتاريفتى ۇسىنادى, ياعني كوپ الساڭىز, كوپ تولەيسىز. مۇنداي تاريفتەر يزرايلدە قولدانىلادى. سۋارۋ كەزىندە سۋ ۇنەمدەۋ جۇيەسىن قارقىندى قولدانۋ, سۋ جوعالتۋدى بولدىرماۋ ەسەبىنەن سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعىن ۇلعايتۋ كوپ سۋ الۋعا اكەلمەيدى دەيدى ولار.
«قازاقستاننىڭ سۋ شارۋاشىلىعى قاۋىمداستىعىنىڭ» پرەزيدەنتى نۇرلان اتشاباروۆ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. بۇل مەملەكەتتىك باعدارلاما الداعى 10 جىلعا ارنالعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردى انىقتايدى. بۇل ءتيىستى قارجىلاندىرۋدى, ونىڭ ىشىندە, مىسالى, سۋ نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋدى, سۋارۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن قامتاماسىز ەتەدى.
جۋىردا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى كەزىندە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا سۋدى باسقارۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەسەپ بەرگەن بولاتىن. ۆەدومستۆو باسشىسى بۇل باعدارلامانى عالىمداردى, سالا ارداگەرلەرىن كەڭىنەن قاتىستىرا وتىرىپ ازىرلەگەنىن جەتكىزگەن ەدى.
– وسى مەملەكەتتىك باعدارلاما توڭىرەگىندەگى نەگىزگى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى – جولداۋدا كورسەتىلگەن سۋارمالى جەر كولەمىن 2030 جىلعا دەيىن 1,5 ملن-نان 3 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى. بۇل وڭاي مىندەت ەمەس, بىراق قول جەتكىزۋگە بولادى. ءبىزدىڭ ءار وبلىستاعى اكىمدىكتەرمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن جوسپارىمىز بار. ەگەر بىلتىر 66 مىڭ گەكتار جەر ەنگىزىلگەن بولسا, بيىل 500 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەردە جۇمىس جالعاسۋدا, – دەدى مينيستر.
مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ باسقا ماڭىزدى ينديكاتورلارى – سۋ شىعىنىن شامامەن 3 ەسە ازايتۋعا, سونداي-اق سۋ قويمالارىن سالۋعا باعىتتالعان. بۇل رەسپۋبليكادا قوسىمشا 400 مىڭ گا سۋارمالى جەردى ەنگىزۋگە, شامامەن 130 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جانە 70-تەن استام ەلدى مەكەندە سۋ تاسقىنى قاۋپىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق بۇل سۋ قويمالارىن سالۋ قازاقستانعا كورشى ەلدەرگە تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, قىرعىزستاننان – 30%, وزبەكستان مەن رەسەي فەدەراتسياسىنان – 15%.
نۇرلان اتشاباروۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان اۋماعىنداعى 8 وزەن باسسەينىنىڭ 7-ەۋى – ترانسشەكارالىق.
– ءبىز سۋدى ءىشىنارا سىرتتان الامىز. 50% رەسپۋبليكا ىشىندە قالىپتاسادى, شامامەن 50%-ى سىرتتان كەلەدى. ترانسشەكارالىق وزەندەر تۋرالى, سۋدى ءبولۋ تۋرالى, ونى جەتكىزۋ كولەمى تۋرالى كەلىسىمگە كەلۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار قازاقستان وسى باسسەيندەردىڭ اياعىندا ورنالاسقاندىقتان, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن ايىرماشىلىقتار تۋىندايدى. سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋعا ەل باسشىلىعىنىڭ مۇقيات نازار اۋدارۋى سۋدى, ونىڭ ىشىندە كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەزىندە ارنايى سۋ قويمالارىندا ۇنەمدەۋ قاجەتتىلىگىمەن تۇسىندىرىلەدى. بۇل ەكونوميكا, ەكولوگيا جانە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن سۋ قورىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەلەردى ۇنەمى شەشىپ وتىرۋ قاجەت, ونىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلەدى. بىزدە رەسەيمەن, قىتايمەن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى كوميسسيالار بار, – دەدى ن.اتشاباروۆ.
ەلىمىزدىڭ سۋ شارۋاشىلىعى ارداگەرى امانجول قوجاعۇلوۆ مەملەكەت ۋاقتىلى قابىلداعان شارالار كەلەشەكتە سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى. ياعني پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلىمىزدەگى سۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا نازار اۋدارۋى بولاشاقتاعى سۋ پروبلەمالارىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان. وسىنداي شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ول ەلدەگى سۋ قورىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن سۋ قويمالارىن سالۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى.
– مۇنى قازىر جاساۋ كەرەك. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, قازاقستان ءىشىنارا باسقا ەلدەردىڭ سۋ رەسۋرستارىنا تاۋەلدى. سوندىقتان سۋ ماسەلەلەرىن ۋاقتىلى شەشۋ – رەسپۋبليكامىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, – دەدى ا.قوجاعۇلوۆ.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ بۇعان دەيىن اتاپ وتكەندەي, قازاقستانداعى جەرۇستى سۋلارىنىڭ ورتاشا مولشەرى شامامەن 101 تەكشە شاقىرىمدى قۇرايدى. بۇل كولەمنىڭ 54%-ى ىشكى, 46%-ى كورشى ەلدەردەن كەلەدى. ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋدى تۇتىنۋداعى نەگىزگى پروبلەما كانالدار مەن سۋارۋ جۇيەلەرىنىڭ ابدەن توزۋىندا بولعاندىقتان سۋ تاسىمالداۋ كەزىندەگى جوعارى شىعىنعا اكەلەدى. تيىسىنشە, جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن كانالداردى جوندەۋ جانە سۋدى باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىكتىڭ الدىندا 2030 جىلى قوسىمشا سۋ رەسۋرستارىن ۇلعايتۋ, سۋارمالى جەرلەردى 1,4 ملن-نان 3 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ ءۇشىن جاڭا سۋارۋ جۇيەلەرىن سالۋ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدى جاڭارتۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى 100 تەكشە شاقىرىم سۋ تەڭگەرىمىن ساقتاۋ, سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋ, جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ, سۋ شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ, سۋدى ۇنەمدەۋ جانە ت.ب. مىندەتتەر تۇر. وسى ورايدا مينيستر بارلىق قازاقستاندىقتاردى سۋ رەسۋرستارىنا كوبىرەك كوڭىل بولۋگە شاقىرىپ وتىر.