ەرتەڭ «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ XV سەزى وتپەك. مەملەكەتتىڭ ۇستانعان ساياساتىن قولدايتىن پارتيانىڭ القالى جيىنىندا ەكى سەزد ارالىعىندا اتقارىلعان جۇمىستارمەن قاتار, حالىقتىق پارتيا ۇسىنىپ وتىرعان ساياسي قۇجات – دوكترينا جوباسى دا قابىلدانادى. وسى ورايدا «نۇر وتان» حدپ ۇسىنىپ وتىرعان دوكترينا بىزگە نە بەرەدى دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى مۇرات جۇرىنوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
دوكترينا – ەلىمىزدەگى زاڭداردىڭ ورىندالۋىنا كەپىل
– مۇرات جۇرىن ۇلى, قابىلدانعالى وتىرعان ساياسي قۇجاتتا قانداي قۇندىلىقتار قامتىلعان؟
– «نۇر وتان» پارتياسى الداعى بولار سەزىنىڭ الدىندا ەل بولىپ, كۇللى قوعام بولىپ تالقىعا سالىپ وتىرعان ساياسي دوكترينا «نۇر وتان. نۇرلى بولاشاق جولىندا» دەپ اتالاتىندىعى بەلگىلى. اتالعان ساياسي قۇجات دايىندالىپ جاتقان تۇستا مەن وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعان ازاماتتاردىڭ ءبىرىمىن.
ەرتەڭ «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ XV سەزى وتپەك. مەملەكەتتىڭ ۇستانعان ساياساتىن قولدايتىن پارتيانىڭ القالى جيىنىندا ەكى سەزد ارالىعىندا اتقارىلعان جۇمىستارمەن قاتار, حالىقتىق پارتيا ۇسىنىپ وتىرعان ساياسي قۇجات – دوكترينا جوباسى دا قابىلدانادى. وسى ورايدا «نۇر وتان» حدپ ۇسىنىپ وتىرعان دوكترينا بىزگە نە بەرەدى دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى مۇرات جۇرىنوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
دوكترينا – ەلىمىزدەگى زاڭداردىڭ ورىندالۋىنا كەپىل
– مۇرات جۇرىن ۇلى, قابىلدانعالى وتىرعان ساياسي قۇجاتتا قانداي قۇندىلىقتار قامتىلعان؟
– «نۇر وتان» پارتياسى الداعى بولار سەزىنىڭ الدىندا ەل بولىپ, كۇللى قوعام بولىپ تالقىعا سالىپ وتىرعان ساياسي دوكترينا «نۇر وتان. نۇرلى بولاشاق جولىندا» دەپ اتالاتىندىعى بەلگىلى. اتالعان ساياسي قۇجات دايىندالىپ جاتقان تۇستا مەن وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعان ازاماتتاردىڭ ءبىرىمىن. ارنايى كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە بىزدەر بىرنەشە رەت جينالدىق, ارنايى كواليتسيا قۇرىلدى. مۇندا تەك «نۇر وتاننىڭ» عانا ەمەس, ەلدەگى بارشا پارتيالاردىڭ وكىلدەرى توقايلاسقان كواليتسيا قۇرىلدى. ويتكەنى, بۇل – تەك ءبىر پارتيانىڭ اتقارار جۇمىسى ەمەس, بارشا قازاق ەلىن مەكەن ەتكەن قوعام مۇشەلەرىنىڭ الدىندا تۇرعان زور جاۋاپكەرشىلىك. بۇل دوكترينانىڭ ارعى جاعىندا جاتقان تۇپكى ماقسات – بۇكىل قازاقستاننىڭ بولاشاعى.
وسى دوكترينانىڭ جوباسى جاسالاردىڭ الدىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالاعان ەدى. ولاي بولاتىنى, «قازاقستان-2030» باعدارلاماسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى, ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى ءارى الەمدەگى دامىعان الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدىڭ قۇرامىنا كىردىك. ەندىگى ماقساتىمىز باسەكەگە قابىلەتتى, اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنان كورىنۋىمىز كەرەك. سول مەجەگە اپارار باعدارىمىز «قازاقستان-2050» دەگەن ماقساتتى جوسپارمەن ناقتىلانىپ وتىر. ارينە, بۇل جەردە ماقسات ەتكەن مەجەنى ناقتىلاۋ ءبىر جۇمىس تا, ەندى سوعان جەتۋ جولىندا دۇرىس قادام جاساۋ باسقا شارۋا ەكەنى بەلگىلى. مىنە, «نۇر وتاننىڭ» ۇسىنىپ وتىرعان دوكتريناسى الگىندە ايتىلعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ جوسپارىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق دامۋ جولىن, ياعني بىرتە-بىرتە ءوسۋ جولىن ۇستانعان ساياسي قۇجات بولىپ تابىلادى. بۇل «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قازاقستاندى تەك قانا دامىعان ەل ەتىپ قويماي, ەلىمىزدى دامىعان الپاۋىت ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ مەملەكەتكە اينالدىرۋ ميسسياسىن كوزدەيتىن جوباسى دەر ەدىم.
بۇل دوكترينانىڭ ىشىندە بارلىق سالا, بارشا ماسەلە قامتىلعان. ماسەلەن, «ءبىزدىڭ قۇندىلىعىمىز نە؟» دەيدى, ول – قازاقستاندى وركەندەتۋ يدەياسى. «باستى جەتىستىگىمىز نە؟» دەيدى, ول – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى. سول سياقتى ەلدىگىمىز بەن ءورلىگىمىزدى پاش ەتەتىن, حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتەتىن باستى ۇستانىمدار قاراستىرىلعان.
– وسى ۇستانىمداردى كىشكەنە تاراتىڭقىراپ وتسەڭىز.
– مەنىڭ عالىم رەتىندە ايتىپ وتكىم كەلەتىن جەكە پىكىرىم, قازاقستاننىڭ الدىندا ۇلكەن ەكى مىندەت تۇر. ءبىرىنشىسى – اللا تاعالا بەرگەن تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلماۋ, اتا-بابامىز اڭساپ وتكەن ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتۋ. ەكىنشىسى – مەملەكەتتىك اۋماعىمىز بويىنشا ءبىز الەمدە توعىزىنشى ورىندامىز, الايدا ادام سانى بويىنشا كورسەتكىشىمىز تىم تومەن. سوندىقتان وسىناۋ ۇلان-عايىر جەردى يگەرۋ ءۇشىن ءبىز ءوز ۇلتىمىزدى ءوسىرۋ جولىن قاراستىرۋىمىز كەرەك. وسى ەكى ماسەلەنىڭ استارىندا كوپتەگەن ۇلى ماقساتتار جاتقانى ارقايسىمىزعا ايتقىزباي-اق ۇعىنىقتى. اسىرەسە, اۋىلدى جەرلەردەگى كوپبالالى وتباسىلارىنا ەرەكشە قامقورلىق كەرەك.
ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز نە؟ ءبىز قالايشا ورىس تىلىندە سويلەپ ءجۇرىپ, تاۋەلسىز ەل بولامىز؟ قازاق بالاسىنىڭ 37 پايىزى ورىس مەكتەپتەرىندە وقيدى جانە باسقا ۇلتتىق مەكتەپتەردى بىتىرگەن جاستار 11 جىل بويى قازاق ءتىلىن وقىپ 11 ءسوز بىلمەي شىعادى. ال قازىر قازاق تىلىنە بولىنگەن ساعاتتار ازايتىلىپ جاتىر. بۇل نە ماسقارا؟ ياعني, انا ءتىلىمىزدى دامىتۋىمىز كەرەك! بۇكىل قازاقستان حالقى ءۇشىن دامىتۋىمىز كەرەك. ونىڭ سىرتىندا «ءدىنسىز مەملەكەت دەگەن جامان ات!», كوپ ادامدار كسرو-نى ءدىنسىز مەملەكەت بولعاندىقتان قۇلادى دەپ ايتادى. ءدىنسىز دەسەڭىز, ونىڭ ارعى جاعىنان پاراساتسىز, قاسيەتسىز ەل دەگەن تۇسىنىك وزىنەن ءوزى-اق شىعا كەلەدى. ياعني, بىزگە ءوزىمىزدىڭ اتا-بابامىز ۇستانعان ءداستۇرلى يسلام ءدىنىن دامىتۋىمىز كەرەك.
تۇرىك مەملەكەتىن ەۋروپانىڭ نەشە ءتۇرلى ميسسيونەرلەرى شابۋىلداسا دا, حاق ءدىننىڭ ارقاسىندا ولار وزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالا الدى, ءبىز ءوزىمىزدىڭ باۋىرلاس تۇرىك ەلىنىڭ جاقسى ۇلگىسىن سىڭىرە ءبىلۋىمىز قاجەت. ءبىز ەكى رەت ءوز حالقىمىزدىڭ ۇشتەن ەكىسىن جوعالتقان ەلمىز. ءبىرى – جوڭعار شاپقىنشىلىعىندا, ەكىنشىسى – قولدان جاسالعان قۋعىن-سۇرگىن, اشارشىلىق جىلدارىندا (1920, 1931-33 ج.ج.). تاريحي ۇدەرىس بويىنشا ءوزىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن جوعالتقان ەل وزىنەن-ءوزى باسقا ۇلتتارمەن اسسيميلياتسياعا ۇشىراپ, جۇتىلىپ كەتۋى كەرەك ەدى, ءبىزدى قۇداي ساقتاپ قالدى. سوندىقتان دا بىزگە قازىر ۇلتتىڭ سانىن ارتتىرۋ اسا قاجەت.
– ءدىندى, ەتنوستاردى ايتقاندا, ەلىمىزگە ۇلەس قوسۋدان گورى, ۇلەس العىسى كەلىپ تۇراتىن كەيبىر پەيىلى بولەك توپتاردىڭ دا بار ەكەندىگىن, ەلىشىلىك تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق قاتىناستى رەتتەيتىن زاڭىمىزدىڭ كەمشىن تۇسى مەن ورىندالۋ بارىسىن دا وسى دوكترينا قامتاماسىز ەتۋى كەرەك ەمەس پە؟
– ارينە, سولاي بولۋى كەرەك. قازاق – پەيىلى كەڭ حالىق. كوپتەگەن پروبلەمالاردى, شەتىن ماسەلەلەردى ءوزىنىڭ كەڭدىگىمەن جەڭىپ كەلە جاتقان حالىق. ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە سىرتتان كەلگەن چەشەن, قاراشاي, كارىس ۇلتىنىڭ شالدارى «قۇدايعا شۇكىر, قازاق حالقى ءبىزدى ءوز باۋىرىنا باسىپ, جارتى نانىن ءبولىپ بەرمەسە, ءبىز باياعىدا اشتان قىرىلىپ قالاتىن ەدىك», دەپ وتىراتىن. سول اقساقالدار سوناۋ ءسىبىر, رەسەيدىڭ سولتۇستىگىنە جەر اۋدارىلىپ, اشتان قىرىلعان قانداستارىنىڭ جاعدايىن بىلەتىندىكتەن سولاي دەيتىن.
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇسىنعان دوكترينا جوباسى كەلەشەكتە ءبىزدىڭ ەلىشىلىك زاڭدارىمىزدىڭ تولىسۋى مەن ورىندالۋىنا جۇمىس ىستەيدى دەپ سەنىم ارتامىز.
– دوكترينانىڭ جوباسىن جاساۋ, تالقىلاۋ بارىسىندا كوپتەگەن ۇسىنىس, تىلەكتەر «نۇر وتان» پارتياسىنا جولدانىپ جاتتى. ءسىز ءوز تاراپىڭىزدان قانداي ۇسىنىس جاسادىڭىز؟
– بىزدە مەملەكەت بىرەۋ, وتان بىرەۋ, ەلباسى بىرەۋ. سوندىقتان دا قازاقستانداعى بارشا ۇلتتىڭ وكىلدەرى زاڭعا باعىنۋى ءتيىس. ال زاڭ مەملەكەت پەن سول مەملەكەتتى قالىپتاستىراتىن ۇلتتىڭ ساياساتىن, مۇددەسىن قورعاۋى كەرەك. وتكەن جولى الماتى قالاسىنداعى «دوستىق ۇيىندە» بولعان دوكترينا جوباسىن تالقىلاۋ وتىرىسىندا ءبىز بۇل قۇجاتقا ءتىل, ءدىن, ۇلت ءمۇددەسى دەگەن جولداردى قوسىپ جازۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسىمىزدى «نۇر وتان» حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەككە جەتكىزدىك.
– قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ قۇندىلىقتارىن قۇرمەتتەتۋگە جانە زاڭمەن ءجۇرىپ-تۇرۋعا دوكترينانىڭ ىقپالى بولادى دەپ سەنىمدى ايتا الامىز عوي.
– زاڭ بويىنشا ءومىر سۇرسە, بارلىعى دۇرىس بولىپ, تۇراقتىلىق ساقتالادى. ال زاڭدى ءبىر جاعىنا بۇرىپ جىبەرسە, ول جەردەن شي شىعاتىنى امبەگە ايان. سوندىقتان دا زاڭ بارشاعا ورتاق ءارى بۇلجىتپاي ورىندالۋى كەرەك.
قازاق ەلىنىڭ پرەزيدەنتى ۇستانىپ وتىرعان ساياسات قاي جاعىنان بولسا دا مەملەكەت ءۇشىن وتە ءتيىمدى ساياسات. ءبىز قازىر اقش-پەن دە, ەۋروپامەن دە, جالپى الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىمەن دە جاقسىمىز. مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مىعىم بولۋى ءۇشىن قاجەت. قازاقستان ەلباسىنىڭ ساياسي كورەگەندىگىمەن ءوز ەركىمەن يادرولىق قارۋىنان باس تارتقان كەزدە باسقا مەملەكەتتەر ونىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا كەپىلدىك بەردى. نەگە ءبىز وسىنى ورىندى پايدالانبايمىز؟ مۇنى ۇدايى ايتىپ, ەلدىڭ ەسىنە سالىپ تۇرۋىمىز كەرەك. قاجەت بولسا كۇنىنە ەكى رەت ايتىپ, قازاقستاننىڭ تۇتاستىعىنا, ەلدىڭ ىشىنە ىرىتكى سالعىسى كەلەتىن كەيبىر جىمىسقى توپتاردىڭ ەسىنە سالىپ, ساناسىنا شەگەلەپ وتىرۋىمىز كەرەك. زاڭنىڭ كۇشىمەن جانە ءتيىمدى ورىندالۋىمەن مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعى مەن تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالۋدى ويلاسۋىمىز كەرەك, كۇللى قازاقستان حالقى بولىپ.
قازاقستاننىڭ بىرلىگى جولىندا ءوزىن وسى مەملەكەتتىڭ ازاماتىمىن دەيتىن ءاربىر قازاقستاندىق ايانباي ەڭبەكتەنگەندە, ۇلەس قوسقاندا عانا ەلىمىز تىنىش, ءىسىمىز ىلگەرى باسادى. مىناۋ قابىلدانعالى وتىرعان دوكترينادا وسىنداي ماسەلەلەر قامتىلعان.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
ءىس تەتىگى – ماماندا
جۋىردا وڭتۇستىك وڭىرىندە بولعان ساپارىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ يگى ىستەرگە كۋا بولىپ, «شىمكەنت قالاسى استانا مەن الماتىدان كەيىنگى ءۇشىنشى قالاعا اينالۋى ءتيىس», دەگەن ەدى. بۇل وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ الدىنا قويعان تاپسىرمالارىنىڭ وزەگى بولىپ تابىلاتىنى ءسوزسىز. بۇگىندە وسى ايماقتاعى كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىنا دەم بەرگەن شىمكەنت قالاسىنان قۇرىلعان يندۋستريالىق ايماقتا كوپتەگەن جوبالار ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ, ءوڭىرىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىمەن قاتار, حالىقتى جۇمىس ورىندارىمەن دە قامتىپ وتىر. وسى سالادا ەلباسى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا سايكەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ءارى قاراي دا قولداۋ ءبىلدىرىپ, كوبەيتە بەرۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى.
وڭتۇستىكتىڭ ورلەتىپ وتىرعان سالاسىنىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعى. تەك رەسپۋبليكا كولەمىندە عانا ەمەس, سوڭعى كەزدەرى وزدەرىنىڭ تابيعي تازا ونىمدەرىمەن كورشى ەلدەردى دە قامتۋعا شاما-شارقى جەتىپ وتىرعان وڭتۇستىك ولكەسى كوكونىس پەن باۋ-باقشا ونىمدەرىن وندىرۋدە ەسەلى جۇمىس جاساۋدى قولعا الۋدا.
ماسەلەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماسكەۋ وبلىسىندا ساۋدا لوگيستيكالىق ورتالىعىن قۇرۋعا 250 ملن. اقش دوللارىنا دەيىن ينۆەستيتسيا قۇيادى. بۇل كەلىسىمگە شىمكەنت الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ وكىلدەرى ماسكەۋگە بارعان ارنايى ساپارى بارىسىندا قول جەتكىزدى.
بىلتىر وبلىستا كوكونىس پەن باۋ-باقشادان 1 ملن. توننا ءونىم جينالسا, بيىل 2,2 ملن. توننا ءونىم الىنىپ, بىلتىرعىدان 250 مىڭ توننا ارتىق بولدى. سوندىقتان دا رەسپۋبليكانىڭ باسقا ايماقتارىنا كەڭ كولەمدە نارىقتىق باعادان تومەن جارمەڭكەلەر ۇيىمداستىرىلۋدا. مال ازىعىن دايىنداۋدا ءوڭىر شارۋالارى بيىلعى جىلى 3,6 ملن. توننا جەم-ءشوپ جيناپ, ول بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا, 1 ملن. تونناعا ءوسىپ, جاقسى ناتيجە كورسەتتى. جىلىجايلاردىڭ كولەمى ۇلعايىپ, تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى تەرەڭىنەن مەڭگەرىلىپ, رەسپۋبليكاداعى ۇلەسى 72 پايىزدى قۇرادى. ەلباسى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ونىڭ ىشىندە انا مەن بالاعا جاسالىپ جاتقان قامقورلىققا وڭ باعاسىن بەردى.
«وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى كولىك-لوگيستيكالىق زور الەۋەتكە يە, بۇل جەردەن اۆتوموبيل جولدارى مەن تەمىر جولدار, گاز قۇبىرلارى وتەدى, كوكساراي سۋ قويماسى سالىندى. وبلىستا قازاقستان حالقىنىڭ 15 پايىزى تۇرادى. مۇندا بالا تۋ كورسەتكىشى جوعارى جانە تيىسىنشە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى دە باسا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى», دەدى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ وڭتۇستىكتەرمەن كەزدەسۋىندە.
بۇگىنگى تاڭدا ءبىز ەلىمىزدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, پارتيامىزدى دا جاڭعىرتۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋىمىز قاجەت. ەرتەڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تالقىلاۋعا ۇسىنعان جاڭا ساياسي دوكتريناسى قابىلدانسا, ول پارتيا دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭنىڭ باستاماسى بولماق. دوكترينانىڭ جوعارى قۇندىلىقتارى – ادام, ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىعى دەپ كورسەتىلگەن. ءوز قىزمەتىندە ءبىزدىڭ پارتيامىز ادامنىڭ ار-نامىسىنا قولسۇعىلماۋشىلىق قاعيداتىن جانە اركىمنىڭ جەكە تۇلعا رەتىندە دامۋىن, سونداي-اق, حالىق الدىندا جاۋاپكەرشىلىكتى قۇرمەتتەۋدى باسشىلىققا الادى. ازاماتتاردىڭ بارلىعى ءۇشىن مۇمكىندىكتەردىڭ تەڭ بولۋىن ساقتاۋ دوكترينانىڭ باستى قاعيداتى بولىپ بەلگىلەنگەن. ءاربىر ازامات ءۇشىن ءوزىنىڭ قوعامعا پايدالى دارىنى مەن قابىلەتىن ەركىن دامىتىپ, ىسكە اسىرۋىنا تەڭ مۇمكىندىكتەر جاسالاتىنىنا كەپىلدىك بەرىلەدى. اركىمگە ءوزىنىڭ جاسامپاز ادال ەڭبەگىنىڭ, ءوز كاسىپقويلىعىنىڭ, ادامي, ىزگىلىكتى قاسيەتتەرىنىڭ نەگىزىندە قوعامدا لايىقتى ورىن الۋىنا مۇمكىندىگى زور.
ءبىز ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتىڭ ءمىنسىز ساقتالۋىن, اقىسىز ءبىلىم الۋ جانە مادەني دامۋ قۇقىعىن, ەڭبەك ەتۋ جانە لايىقتى ەڭبەكاقى الۋ قۇقىعىن, اقىسىز دەنساۋلىق ساقتاۋ, دەمالۋ قۇقىعىن, لايىقتى ءومىر ءسۇرىپ, الەۋمەتتىك قورعالۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. ەلىمىزدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ جەتى فاكتورى دا وسى دوكترينادا بەلگىلەنگەن.
قازاقستان بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى بويىنشا بەدەلدى, ابىرويى جوعارى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. حالقىمىز تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋى مەن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ نىعايۋى ناتيجەسىندە حالىقارالىق قوعامداستىق بىزبەن ساناسىپ وتىر. الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جونىندەگى ماقساتقا قول جەتكىزۋ قابىلەتى تەك ەكونوميكالىق دامۋ عانا ەمەس, الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارۋىنا دا بايلانىستى. ول كۇندەلىكتى قاجىرلى ەڭبەكتى دە قاجەت ەتەدى. يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وتاندىق كادرلاردى دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتۋ ءجون. ءبىلىمدى, تاجىريبەلى, مىقتى ماماندار جۇمىستى ىلگەرىلەتىپ, كەز كەلگەن ماسەلەنى شەشەدى. سوندىقتان بىزگە باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ قاجەت.
ءۋاليحان بيشىمباەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ
دەپۋتاتى.
استانا.
ءبىراۋىزدان قولدايمىز!
مەن 1999 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا الماتىدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «وتان» – «وتچيزنا» رەسپۋبليكالىق ساياسي پارتياسىنىڭ (قازىرگى «نۇر وتان» پارتياسى) ءبىرىنشى قۇرىلتاي سەزىنە دەلەگات بولىپ قاتىسقاندىعىمدى زور ماقتانىش سانايمىن.
پاۆلودار وبلىسىنان بارعان جيىرما شاقتى دەلەگاتتىڭ ءبىرى رەتىندە, پارتيانىڭ العاشقى ءمىندەتتەرىن ايقىندايتىن تۇعىرنامالاردى قابىلداۋ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتى پارتيانىڭ توراعاسى ەتىپ سايلاۋ ءراسىمدەرىنە قاتىستىم. پرەزيدەنت اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنە بايلانىستى, پارتيا توراعاسىنىڭ ءمىندەتىن اتقارۋشىلىققا سەرگەي تەرەششەنكونى ۇسىنعاندىعىن سەزد دەلەگاتتارى ءبىراۋىزدان قولداعان ەدى.
سودان بەرگى وتكەن 15 جىلعا جۋىق مەرزىمدە پارتيا ەكونوميكا مەن ساياساتتا اۋقىمدى رەفورمالاردى تۇراقتى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ, ادامنىڭ, قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ دامۋىنا قولايلى جاعدايلار جاساپ كەلەدى. وسى جىلداردا پارتيا حالىقتىق اتانىپ, قۇرىلىمى كەمەلدەنىپ, ەلباسىنىڭ بارلىق ستراتەگيالىق باستامالارىن ىسكە اسىرۋ جولىنداعى تىرەگى, باستى كومەكشىسى بولۋدا.
اتا زاڭىمىز – كونستيتۋتسيانى باسشىلىققا الا وتىرىپ, اتقارىلعان ىستەردىڭ ناتيجەسىندە جاقىندا جاسالعان «نۇر وتان. نۇرلى بولاشاق جولىندا!» اتتى پارتيانىڭ ناقتى قاعيداتتارى مەن باعىتىن ايقىندايتىن بىرەگەي ساياسي دوكترينانىڭ جوباسىندا «ءبىزدىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىمىز: ادام. بوستاندىق, بىرلىك, ءادىلەتتىلىك, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, وتباسى جانە ءداستۇر, بولاشاققا ۇمتىلىس» دەپ ەرەكشە اتاپ ايتىلعان.
ەلىمىزدىڭ ءححى عاسىرداعى دامۋ مۇمكىندىگىن ايقىندايتىن, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ جولىنداعى پارتيانىڭ ءرولى تالقىلاۋعا ۇسىنىلىپ وتىرعان وسى جوبادا ايقىن كورىنىس تاپقان. جاقىندا ءبىز, اقتوعاي اۋدانىنىڭ ارداگەرلەرى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە وتكەن پارتيانىڭ اۋداندىق كەزەكتەن تىس ءحىىى كونفەرەنتسياسىندا وسى دوكترينانىڭ جوباسىن تالقىلاپ, ءبىراۋىزدان قولداۋ كورسەتتىك. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلجان قاراعۇسوۆا قاتىسىپ, دوكترينا جوباسىن ەلدىڭ دامۋىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, ءاڭگىمەلەدى. ول دەلەگاتتار مەن شاقىرىلعانداردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
ساليقالى وتىرىستا «نۇر وتان» حدپ-نىڭ اقتوعاي اۋداندىق فيليالىنىڭ توراعاسى, اۋدان اكىمى مۇرات سەيتاحمەتوۆ فيليالدىڭ بيىلعى جىلعى اتقارعان جۇمىستارىنا شولۋ جاسادى.
سىندارلى پىكىر الماسۋ جانە وي ءبولىسۋ, ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق – قوعامنىڭ وركەندەۋىنىڭ كەپىلى ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بىزدەر, ارداگەرلەر ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جولىنداعى ۇزاق مەرزىمدى تولاعاي مىندەتتەردى اتقاراتىن وسكەلەڭ ۇرپاققا, پارتيا ۇسىنىپ وتىرعان مىندەتتەردى, وسى جولداعى باسىمدىقتاردى وتكەن تاريحپەن بايلانىستىرا وتىرىپ, اڭگىمەلەۋگە بەلسەنە اتسالىسۋىمىز كەرەك.
اۋداندا وسى باعىتتا جيناقتالعان تاجىريبەلەر بارشىلىق. ولار: اۋداندىق اقساقالدار القاسى (توراعاسى اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى قايىرجان عالىموۆ), اۋداندىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى ۇيىمى (توراعاسى ءباري قۋاتوۆ) مۇشەلەرىنىڭ مەكتەپ وقۋشىلارىمەن, جاستارمەن كەزدەسۋلەرى, كىتاپحانالارداعى ءدوڭگەلەك ۇستەلدەر, توقسانىنشى جىلداردان باستاۋ الاتىن اۋداندىق, اۋىلدىق مادەنيەت ۇيلەرى جانىنان قۇرىلعان قازاق, ورىس, ۋكراين, بەلورۋس, تاتار, نەمىس, بولگار, چەشەن-ينگۋش ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەرى.
وسى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بىرلىك, كەلىسىم جانە حالىقتىڭ توپتاسۋى جولىنداعى اتقارىپ وتىرعان يگىلىكتى ىستەرى ءوز قۇلاشىن ودان ءارى كەڭ سەرمەسە ەكەن دەگىم كەلەدى.
مۇنىڭ ءبارىنىڭ ورتاق ءتۇيىنى – ەلدىڭ ودان ءارى وركەندەۋى ءاربىر ازاماتتىڭ ەڭبەكقورلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن دە تىلگە تيەك ەتكەن ءجون.
ۇزاق مەرزىمدى وسى ستراتەگيانى ىسكە اسىرۋ جولىندا بۇگىنگى جاستاردىڭ ءوزى ەرتەڭ كەمەل جاسقا جەتەدى. سوندىقتان دا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ەسكەرە وتىرىپ, تاربيەنىڭ بالاباقشادان, مەكتەپتەن باستاۋ الاتىندىعىن, بۇگىنگى بۇلدىرشىندەر – الداعى ەلۋىنشى جىلداردىڭ ازامات, ازاماتشالارى بولاتىندىعىن ءاردايىم نازاردا ۇستاۋىمىز كەرەك.
جوبادا ەرەكشە اتاپ ايتىلعان: «ءبىز, ەلباسىنىڭ ساياسي باعىتىنىڭ ساباقتاستىعى مەن تۇراقتىلىعىن قولدايمىز», دەگەن تۇجىرىمدامانى ءبىزدىڭ ارداگەرلەر دە تولىعىمەن قولدايدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس دەيمىن.
باكىباي رامازانوۆ,
پارتيا مۇشەسى, ەڭبەك ارداگەرى,
اقتوعاي اۋدانىنىڭ
قۇرمەتتى ازاماتى.
پاۆلودار وبلىسى.