كەشە ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ (قارجى پوليتسياسىنىڭ) رەسمي وكىلى مۇرات جۇمانباي حابارلاعانداي, قارجى پوليتسياسى پاراقورلىقپەن, ونىڭ ىشىندە پارا بەرۋمەن كۇرەستى كۇشەيتە تۇسكەن كورىنەدى. ەندى پاراقورلىق سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ەڭ قاۋىپتى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان قاتاڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە پارا الاتىن شەنەۋنىكتەرمەن قاتار, پارا بەرەتىن تۇلعالار دا تارتىلادى. ولار پارا بەرگەنى ءۇشىن ەڭ اۋىر جازا رەتىندە 15 جىلعا بىردەن سوتتالادى جانە سىبايلاستىقپەن جيناعان ارام دۇنيەسى دە تۇگى قالماي تاركىلەنەدى.
كەشە ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ (قارجى پوليتسياسىنىڭ) رەسمي وكىلى مۇرات جۇمانباي حابارلاعانداي, قارجى پوليتسياسى پاراقورلىقپەن, ونىڭ ىشىندە پارا بەرۋمەن كۇرەستى كۇشەيتە تۇسكەن كورىنەدى. ەندى پاراقورلىق سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ەڭ قاۋىپتى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان قاتاڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە پارا الاتىن شەنەۋنىكتەرمەن قاتار, پارا بەرەتىن تۇلعالار دا تارتىلادى. ولار پارا بەرگەنى ءۇشىن ەڭ اۋىر جازا رەتىندە 15 جىلعا بىردەن سوتتالادى جانە سىبايلاستىقپەن جيناعان ارام دۇنيەسى دە تۇگى قالماي تاركىلەنەدى.
دەگەنمەن, پارا بەرگەن ادام, ەگەر وعان قاتىستى قورقىتىپ پارا الۋ ورىن العان بولسا نەمەسە ول ادام پارا بەرگەنى تۋرالى قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا قۇقىعى بار ورگانعا ءوز ەركىمەن حابارلاسا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتىلاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. وتكەن جىلى پارا بەرۋ فاكتىلەرى بويىنشا قارجى پوليتسياسى 97 قىلمىستىق ءىس قوزعاسا, اعىمداعى جىلدىڭ 8 ايىندا وسىنداي 132 قىلمىستى انىقتادى. ماسەلەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى لاۋازىمىنا تاعايىنداۋعا جاردەمدەسۋى ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارىنا 50 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرگەنى ءۇشىن 10 جىلعا سوتتالدى. «CGC Overseas Construction CO LTD» كاسىپورىنى فيليالىنىڭ ديرەكتورى قحر ازاماتى Peng Aimin قاراعاندى وبلىسى بويىنشا ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتى اۋماقتىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسىنا دەلدال ارقىلى 4 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرگەنى ءۇشىن 2 500 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تولەۋگە جاۋاپقا تارتىلدى. پارانى ول كاسىپورىننىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ كەزىندە انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جاسىرۋ ءۇشىن بەرگەن.
قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارۋ ماقساتىندا قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنە پارا ۇسىناتىن تۇلعالار دا از ەمەس. مۇنداي جاعدايدا, ولارعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى ەسكەرتىلەدى. ەگەر پارا بەرۋ ۇسىنىسى توقتاماسا, ولاردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن زاڭعا قايشى ءىس-ارەكەتتى بەكىتۋ بويىنشا جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى. قىزىلوردادا قارماقشى اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, «اقمەشىت مەليوراتور» جشس ديرەكتورى قالماحانوۆ ءىسى سوتقا جولدانعان. ول جالاعاش اۋدانىنداعى «بۇقارباي باتىر» كانالىن تازالاۋ جانە گيدروتەحنيكالىق قۇرال جابدىقتارىن جوندەۋ بويىنشا ونىڭ فيرماسىنىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ ماتەريالى بويىنشا وڭ شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرىنە 7 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەردى دەپ ايىپتالۋدا. سول سياقتى ىزدەۋدە جۇرگەن ك.-ءنى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتپاۋ ءۇشىن اقمولا وبلىسى قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا 40 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرۋگە ارەكەتتەندى دەگەن ايىپپەن بىرنەشە ادام ءىسى سوتقا تاپسىرىلدى.
الماتى وبلىسى بويىنشا قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قارجى پوليتسياسىنىڭ پودپولكوۆنيگى باباحانوۆ پەن قارجى پوليتسياسىنىڭ كاپيتانى بۇقاباەۆ «قورعاس» كەدەندىك بەكەتىنىڭ ساۋدالىق ەمەس اينالىمداعى باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى رىسكەلدينوۆ پەن وسى ءبولىمنىڭ باس مامانى سادۋاقاسوۆ كەدەن قىزمەتكەرلەرى مەن كونترابانديستەرگە قامقورلىق جاساۋ ءۇشىن ۇسىنعان 3,5 ملن.تەڭگە پارادان باس تارتىپ, ولاردى قىلمىس ۇستىندە ۇستاۋعا كومەك جاسادى. جالپى, 2012 جىلى قارجى پوليتسەيلەرىنە پارا رەتىندە ۇسىنىلعان 70 مىڭ اقش دوللارى مەن 720 مىڭ تەڭگە تاركىلەنسە, اعىمداعى جىلدىڭ 8 ايىندا پارا بەرۋشىلەر قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىن جالپى سوماسى 284 مىڭ اقش دوللارىنا جانە 17 ملن.تەڭگەگە ساتىپ الماق بولعان.
ءبىرىنشى سوت ينستانتسياسىمەن 10 جىلعا «اۋسار» جشس ديرەكتورى سوتتالدى. ول تەكسەرىس ماتەريالى بويىنشا وڭ شەشىم شىعارۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋ وبلىسى قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باستىعىنا 25 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرۋى ۇستىندە ۇستالعان.
قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا قارجى پوليتسياسى دەپارتامەنتى باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارىنا 20 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرىپ جاتقان جەرىندە وسوروۆ ۇستالدى. ول پارانى ەسەپكە الۋ-باقىلاۋ ماركالارى سايكەس كەلمەيتىن الكوگول ءونىمىن قويمادا انىقتاۋ فاكتىسى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاماۋ ءۇشىن بەرگەن.
ادامداردىڭ باسقا تۇلعالاردىڭ ارانداتۋلارىنا ەرىپ پارا بەرۋگە كەلىسكەن جاعدايلارى ءجيى كەزدەسۋدە. پارا بەرۋگە ايداپ سالۋ فاكتىلەرى بويىنشا 2012 جىلى 29 قىلمىس انىقتالدى, اعىمداعى جىلعى 8 ايدا – 44. ازعىرۋشىلار ازاماتتاردى پارا بەرۋگە كوندىرۋ ارقىلى ولاردىڭ اقشالاي قاراجاتىن يەمدەنۋدى ماقسات ەتەدى. الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ ءبولىم باستىعى 2,5 جىلعا سوتتالدى. ول ە. دەگەن ازاماتتى الداۋ ارقىلى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي الىپ بەرەمىن دەگەن جەلەۋمەن ونى الماتى اكىمشىلىگىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا 754 مىڭ تەڭگە كولەمىندە پارا بەرۋگە ايداپ سالعان.
اقمولا وبلىسىندا مۇلكىن تاركىلەۋمەن 3 جىلعا شورتاندى ءىىب باستىعىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى سوتتالدى. ول ك. دەگەن ازاماتتى شورتاندى اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسىنا ءىس بويىنشا كەرەكتى ۇكىم شىعارۋ ءۇشىن 3 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە پارا بەرۋگە ازعىرعان. اعىمداعى جىلعى 8 ايدا پارا بەرۋدە دەلدالدىق فاكتىسى بويىنشا 18 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. سوتتىڭ شەشىمىمەن پارا بەرۋدە دەلدال بولعان دەپ تانىلىپ, 1000 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تولەۋگە قاراعاندى وبلىستىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ادۆوكاتى كلەيمان سوتتالدى. ول 2012 جىلعى 8 تامىزدا قاراعاندى قالاسى وكتيابر اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى نىعمەتجانوۆقا ازاماتتىق ءىس بويىنشا وڭ شەشىم شىعارۋ ءۇشىن 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى پارانى اپارىپ بەرگەن.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».