سوڭعى جىلدارى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەگە ءتۇسىپ, ەلدەگى شارۋانىڭ ءىسى العا باستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جىل سايىن الىنعان ەگىن كولەمى ارتىپ, مال باسى كوبەيىپ كەلەدى. بىراق الا جازداي اتىز جاعالاعان اعايىندى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا تالاپتارىنىڭ ءجيى وزگەرە بەرەتىنى الاڭداتادى. وسىنىڭ كەسىرىنەن كوپ شارۋاشىلىق قولداۋعا قولى جەتپەي, قينالىپ وتىر.
سىر بويىندا كۇرىش شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ءىرى قۇرىلىمنىڭ ءبىرى – «ابزال ي ك» تولىق سەرىكتەستىگى. جىلىنا 5 200 گەكتار جەرگە كۇرىش ەگەتىن سەرىكتەستىك جۇزدەگەن ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان تابىستى شارۋاشىلىق سانالادى.
– مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا ارقىلى سوڭعى جىلدارى تەحنيكامىزدى تولىق جاڭارتىپ الدىق. قازىر ەگىن القابىنان باياعى كەڭەستىك كەزدەن قالعان كونە كومباين تاپپايسىز. ولاردىڭ ورنىن جۇمىسى ءونىمدى وزىق تەحنيكالار باستى. بۇل بەينەتى بەلدەن كەلەتىن ديقان جۇمىسىن ەداۋىر جاقسارتىپ وتىر, – دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى ساعيدۋللا سىزدىقوۆ.
بىراق وسى سۋبسيديانى تولەۋ تالاپتارى قازىر شارۋالار اراسىندا كوپ تۇسىنبەستىك تۋعىزىپ ءجۇر. مىسالى, سۋبسيديا شارتىندا تەحنيكانىڭ شەكتى باعاسى بەلگىلەنگەن. قازىرگى كۇنى بۇل بويىنشا كومباين باعاسى 118 ملن تەڭگە بولىپ تۇر. مەملەكەت تەحنيكا ساتىپ العان ادامعا وسى قۇننىڭ 25 پايىزىن وتەپ بەرەدى.
بىراق ديقاندار قازىر مۇنداي باعاعا كومباين تابۋ قيىن ەكەنىن ايتادى. ونىڭ ۇستىنە پاندەميا كەزىندە اقش دوللارىنىڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامى ايتارلىقتاي ءوستى. وسى كۇنى ەگىن وراتىن تەحنيكانىڭ ەڭ ارزانى – 150 ملن تەڭگە. شارۋا ونى ساتىپ العاننىڭ وزىندە مەملەكەت وعان شەكتى باعانىڭ, ياعني 118 ملن تەڭگەنىڭ 25 پايىزىن عانا وتەپ بەرەدى.
سوندا شارۋاشىلىق ءار كومباين باعاسىنان ورتا ەسەپپەن 8 ملن تەڭگەدەن ۇتىلادى. بۇل بارلىق شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا ورتاق پروبلەما.
– مىسالى, سوقاعا قويىلىپ وتىرعان شەكتى باعا – 3,5 ملن تەڭگە. بۇل رەسەيدەن شىعاتىن ەڭ ساپاسىز سوقانىڭ قۇنى. ال ءبىز جاقىندا 15 ملن تەڭگەگە نەمىس سوقاسىن الدىق. بىراق وعان سۋبسيديا رەتىندە جاڭاعى 3,5 ملن تەڭگەنىڭ 25 پايىزى عانا بەرىلەدى. وسى ماسەلەگە وراي الەمدەگى وزىق فيرمالار شىعاراتىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ قۇنى سالىستىرىلىپ, ورتاشا باعا قويىلسا دەگەن ۇسىنىسىمىز بار, – دەيدى ساعيدۋللا سىزدىقوۆ.
سۋبسيدياعا ءوتىنىم قابىلداۋدا دا ماسەلە جوق ەمەس. Qoldau.kz پورتالى ارقىلى ينتەرنەتى جاقسى تارتاتىن, كومپيۋتەرى قۋاتتى ادام عانا ءوتىنىم بەرىپ ۇلگىرە الادى. وسىدان دا ينتەرنەت جەتپەگەن اۋىلدارداعى شارۋالار قولداۋدان شەت قالىپ جاتىر. تالاپ بويىنشا تەحنيكانى ساتىپ العاننان كەيىن 2 جىل ىشىندە عانا سۋبسيديا الا الاسىز. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇلگەرمەسەڭىز, قولداۋدان قاعىلدىم دەي بەرىڭىز. مىسالى, بىلتىر «ابزال ي ك» كومپانياسى 42 ملن تەڭگەلىك سۋبسيديادان ايىرىلىپ قالدى.
ديقاندار قولداۋ ەرەجەلەرىنىڭ جىل سايىن وزگەرەتىنىنە دە نارازى. مىسالى, كومپانيا بىلتىر 300 ملن تەڭگەگە كۇرىش وڭدەيتىن تسيفرلى زاۋىت سالدى. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا سۋبسيديا الۋدان ۇمىتتەنىپ, قۇجاتتار تولتىردى. بىراق بيىل بۇل قولداۋ توقتاتىلۋى مۇمكىن دەگەن حابار جەتىپ وتىر. «جىل سايىن وزگەرە بەرەتىن ەرەجە تالاپتارىنا بەيىمدەلىپ ۇلگەرمەيمىز. سوندىقتان دا تالاپتاردى 5 جىل سايىن عانا جاڭارتىپ وتىرسا», دەيدى ولار.
جالپى, شارۋاشىلىقتارعا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ كومەگى كوپ بولىپ وتىر. پالاتا وكىلدەرى ديقاندار وتىنىشىمەن پاندەميا كەزىندە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ەكسپورتقا شىعاتىن ونىمدەر قاتارىنان ءتۇسىپ قالعان كۇرىشتى قايتا قوستىرۋعا كۇش سالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىر عانا «ابزال ي ك» كومپانياسى سوڭعى 1-2 اي كولەمىندە 3 مىڭ توننادان استام ءونىمدى سىرتقا جونەلتتى.
وبلىستىق كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ ءبولىم باسشىسى جاسۇلان سەرىكوۆ ديقاندار ماسەلەسىنىڭ ۇدايى نازاردا بولاتىنىن ايتادى. ۇكىمەت پەن سالالىق مينيسترلىك الدىندا شارۋالاردى شارشاتىپ جۇرگەن پروبلەمالار تالاي مارتە كوتەرىلدى. كەيبىر ماسەلەلەر جاقىن ارادا شەشىمىن تابادى دەگەن ءۇمىت تە جوق ەمەس. مىسالى, جەكە ادامدار ءۇشىن تەڭگەنى باسقا ۆاليۋتاعا اۋىستىرعاندا كۋرس ايىرماشىلىعى 6 تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك. ال زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن مۇنداي شەكتەۋ جوق. شارۋالار وسىدان دا كوپ ۇتىلىپ قالىپ جاتىر. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ارالاسۋىمەن بۇل ماسەلە وڭتايلى شەشىلدى. جاقىندا عانا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تەحنيكالار باعاسىنا قاتىستى كوممەرتسيالىق ۇسىنىس سۇراتتى. بۇل ءتيىستى ورىنداردىڭ ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا توڭىرەگىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى زەرتتەۋگە كىرىسكەنىن اڭعارتادى.
– بۇگىندە بارلىق سۋبسيدياعا قاتىستى ءوتىنىم Qoldau.kz پورتالى ارقىلى جۇرەدى. ارينە جاڭالىققا بەيىمدەلگەن جاقسى. كاسىپكەرلەردى اكىمشىلىك كەدەرگى مەن جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتان قۇتقاراتىن جوبانى ءبىز دە قولدايمىز. بىراق شارۋاشىلىقتاردىڭ ء«دال وسى پورتال ءىستى قولدان قيىنداتۋ ءۇشىن جاسالعان» دەگەن شاعىمى كوپ. ارنايى IT مامان بولماسا, قاراپايىم اۋىل تۇرعىنى ءۇشىن ءوتىنىم بەرۋ وتە قيىن. ءتىلىن تۇسىنبەگەندىكتەن سىرتتان ادام جالداپ, الەككە ءتۇسىپ جاتقاندار كوپ. ارينە ولاردىڭ تەگىن ىستەمەيتىنى تۇسىنىكتى. ءتىپتى ارالارىندا 100 مىڭ تەڭگەلەپ اقشا سۇرايتىندار بار دەگەندى ەستيمىز. وسىلايشا شارۋا شىعىنعا باتادى, – دەيدى جاسۇلان سەرىكوۆ.
بۇرىن ءوتىنىم حقكو ارقىلى جۇرگىزىلگەن. ونداعى ماماندار قانداي قۇجاتتار قاجەتتىگىن ءتۇسىندىرىپ, شارۋالارعا ءبىرتالاي كومەك كورسەتىپتى. «Qoldau.kz زەينەت جاسىنداعى ادام دا وڭاي قولدانا الاتىنداي قولايلى بولۋ كەرەك. سوندا عانا شارۋالاردىڭ شىرىلى ازايادى», دەيدى جاسۇلان ساقتاپبەرگەن ۇلى.
جىل باسىندا وبلىسقا ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا ءۇشىن 1,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىندى. وعان ىلىنبەي قالعاندار قاتارى كوپ بولعان سوڭ پالاتا وكىلدەرى سالالىق مينيسترلىككە تاعى قارجى قاراستىرۋ جونىندە ءوتىنىش بەرىپتى. قازىر سونىڭ جاۋابىن كۇتىپ وتىر.
وسىعان دەيىن Qoldau.kz ارقىلى سۋبسيدياعا ءوتىنىم بەرگەن ءار ادام 3 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە اقشا تولەپ كەلىپتى. قازىر بۇل 11 اەك-كە كوتەرىلگەن. بىراق بۇل قارجى شارۋا قولداۋ الا الماي قالسا دا قايتارىلمايدى. بۇعان نارازى بولعان اۋىلداعىلار كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا شاعىمدانادى.
شارۋالاردى شارشاتىپ جۇرگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي. الا جازداي اتىز جاعالاعان اعايىن وسى ءتۇيىننىڭ تارقاتىلعانىن تىلەيدى.
قىزىلوردا وبلىسى