دەپۋتاتتار كەشە وسى ماسەلەنىڭ جاۋابىن ىزدەدى
كەشە پارلامەنت ءماجىلىسىندە پالاتا سپيكەرى – «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ ءتوراعالىعىمەن فراكتسيا جيىنى بولدى. وندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا فراكتسيا دەپۋتاتتارىنىڭ ازىرلەگەن ءتۇزەتۋلەر توپتاماسى قارالدى.
فراكتسيا وتىرىسىندا اتالعان ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ دەپۋتاتتار تاراپىنان سالىقتىق مولشەرلەمەلەرگە قاتىستى ۇسىنىستار تۇسكەندىگىن قۋاتتادى.
دەپۋتاتتار كەشە وسى ماسەلەنىڭ جاۋابىن ىزدەدى
كەشە پارلامەنت ءماجىلىسىندە پالاتا سپيكەرى – «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ ءتوراعالىعىمەن فراكتسيا جيىنى بولدى. وندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا فراكتسيا دەپۋتاتتارىنىڭ ازىرلەگەن ءتۇزەتۋلەر توپتاماسى قارالدى.
فراكتسيا وتىرىسىندا اتالعان ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ دەپۋتاتتار تاراپىنان سالىقتىق مولشەرلەمەلەرگە قاتىستى ۇسىنىستار تۇسكەندىگىن قۋاتتادى.
قازاقستاندا 3,1 ميلليون اۆتوكولىك (جالپى كولەمنىڭ 88 پايىزى) قوزعالتقىش كولەمى بويىنشا 3 ليترگە دەيىن بولسا, ولاردىڭ سالىقتىق مولشەرلەمەلەرى وزگەرىسسىز قالاتىنىن مينيستر ەرەكشە اتادى. ال قوزعالتقىشتارى 3 مىڭ مەن 4 مىڭ تەكشە سانتيمەتر بولاتىن اۆتوكولىكتەر ەلىمىزدەگى كولىكتەردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 3 پايىزىن عانا قۇرايدى ەكەن. وسى رەتتە مينيستر قوزعالتقىشتارى 4 مىڭ تەكشە سانتيمەتر اۆتوكولىكتەرى قىمبات م ۇلىككە جاتقىزىلاتىنىن تىلگە تيەك ەتە كەتتى. جىلجىمايتىن ءمۇلىككە قاتىستى سالىقتىق ءمولشەرلەمەلەر نەگىزىنەن استانا, الماتى جانە وبلىس ورتالىقتارىندا وزگەرتىلەتىنى بەلگىلى بولدى. سونىمەن قاتار, سالىقتىق مولشەرلەمەلەر الكوگولدىك جانە تەمەكى ونىمدەرىنە ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. ماسەلەن, 2016 جىلى تەمەكى اكتسيزىنە مولشەرلەمە 3,3 ەسە وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 1 ليتر سپيرتتىك ىشىمدىككە مولشەرلەمە قازىرگى 500 تەڭگەدەن 1600 تەڭگەگە دەيىن وسەتىندىگى بەلگىلى بولىپ وتىر.
دەپۋتاتتار دا مينيسترگە سۇراقتارىن قويا وتىرىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. اسىرەسە, دەپۋتاتتار سەرىكباي نۇرعيساەۆ پەن روزاقۇل حالمۇرادوۆ اۋىلداعى ازاماتتارىمىزدىڭ اۆتوكولىكتەرى كۇنكورىستىڭ كوزى ەكەندىگىن العا تارتا وتىرىپ, ولاردىڭ جاعدايى ەسكەرىلۋى قاجەتتىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارتتى. دەپۋتاتتاردىڭ قويعان سۇراقتارىنا وراي جاۋابىندا مينيستر اۋىل مەن قالا تۇرعىندارىنا اۆتوكولىك سالىعىنىڭ دەڭگەيى بىردەي بولاتىنىن ەسكەرتە كەتتى. قازىرگى تاڭدا قوزعالتقىش كولەمى جوعارى اۆتوكولىكتەردىڭ 80 پايىزى قالالاردا بولسا, تەك 20 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تىركەلگەن.
ال ەرگەن دوشاەۆ ەلىمىزدىڭ الكوگول ونىمدەرى رىنوگىندا سىرانىڭ 80 پايىز قۇرايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, وعان دەگەن سالىقتىق مولشەرلەمەنى كوتەرۋ تۋرالى وتكىر ماسەلە قويدى. الاتاۋ بوكتەرىندەگى الماتى وبلىسى اۋماعىنا كىرەتىن ءزاۋلىم سارايلاردىڭ سالىقتىق اۋىرتپالىقتاردى سەزىنبەي وتىرعاندىعىن ايتقان ۆيكتور روگالەۆ وسى ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولىن سۇرادى. ءمينيستردىڭ جاۋابىنا قاراعاندا, الماتىداعى ءال-فارابي داڭعىلىنىڭ ۇستىڭگى جاعىنداعى تۇرعىن جايلار جاقىن بولاشاقتا قالا اۋماعىنا كىرگىزىلىپ, قالا بيۋدجەتىنە سالىق ءتولەيتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن ۇيلەردىڭ يەلەرى ءوز يەلىكتەرىندەگى جىلجىمايتىن م ۇلىكتەرىنىڭ 70-80 پايىزى عانا سالىنىپ ءبىتتى دەگەن جەلەۋمەن جارىق پەن سۋدى قوستىرىپ الىپ, جىلدار بويى سالىقتان جالتارىپ وتىرعاندىقتارى دا نازاردان تىس قالمادى. ءمينيستردىڭ ءمالىمەتىنە قاراعاندا, قازىر كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى قوستىرعان تۇرعىندارعا سالىق تولەتۋدى ەنگىزۋ جايىن قاراستىرۋ كوزدەلىپ وتىرعاندىعىمەن ءبولىستى.
دەپۋتاتتاردىڭ ويىن جەتكىزگەن فراكتسيا جەتەكشىسى كولىك جانە تۇرعىن ءۇي سالىعىنا قاتىستى ءتۇزەتۋلەر بويىنشا ۇكىمەتتىك نۇسقامەن كەلىسپەيتىندىگىن ءمالىمدەدى. زاڭ جوباسى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعاندىقتان, ونى تولىقتاي قولدايتىندىقتارىن بىلدىرگەن سپيكەر كولىك پەن تۇرعىن ءۇي سالىعىنا قاتىستى تۇزەتۋلەردى ۇكىمەت ۇسىنعان نۇسقادا قابىلداي المايمىز دەگەندى ەرەكشە ايتتى. ەلباسى 2008 جىلعى جولداۋىندا سالىق كودەكسىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە قۇندى م ۇلىكتەرگە, ءزاۋلىم ۇيلەر مەن قىمبات كولىكتەرگە جاناما سالىقتار ەنگىزۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما جۇكتەگەن-ءدى. ول ەسكەرىلمەي, كەرىسىنشە, وسىنىڭ بارلىعى ورتا ساناتتاعىلارعا اۋدارىلعان. سوندىقتان, بۇگىنگى ءبىز قاراپ وتىرعان سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلگەن ۇكىمەتتىك تۇزەتۋلەر پرەزيدەنتتىڭ اتالعان تاپسىرماسىنا سايكەس وزگەرتىلۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز, دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
فراكتسيا جەتەكشىسى سالىقتى ەسەپتەۋ كەزىندە كولىك جانە ءۇي سالىعىنا تەڭگەرىمدىك ءادىسىنىڭ قاجەتتىگىن العا تارتتى. ۇكىمەتتىك نۇسقادا نەگىزگى سالماق قوزعالقىشتارى 3 مىڭنان 4 مىڭ تەكشە سم.-گە دەيىنگى كولىكتەرگە تۇسەتىندىگىن, سونداي-اق, ولاردىڭ جىلى, توزىعى ەسكەرىلمەيتىندىگىن جانە كولەمى 4 مىڭ تەكشە سم.-دەن اساتىن تەمىر تۇلپارلاردىڭ سالىعىن ۇلعايتۋ قارالماعاندىعىن ەسكەرتتى. سوندا كولەمى 4-مىڭ تەكشە سم.-دەن, 5-تەن, 6-دان اساتىن, ەرەكشە ساناتقا جاتقىزىلاتىن كولىكتەر قايدا؟ مىسالى, 1,5 ميلليون ەۋرو تۇراتىن, قوزعالتقىش كولەمى 6 مىڭ تەكشە سم. «مازەراتتي» كولىگىنە سالىناتىن سالىق ون جىل بۇرىنعى, كولەمى 4 مىڭ تەكشە سم. «تويوتا-پرادومەن» ءبىردەي بولعانى ما؟ دەدى نۇرلان زايروللا ۇلى تاڭدانىسىن جاسىرا الماي.
ءماجىلىس توراعاسى جىلجىمايتىن م ۇلىككە سالىناتىن سالىقتىڭ ولقى تۇستارىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. الاڭى 150 شارشى مەتردەن اساتىن پاتەرلەر مەن 300 شارشى مەتردەن اساتىن جەكەمەنشىك ۇيلەرگە سالىق كولەمىن 3 ەسە جوعارىلاتاتىن كوەففيتسيەنت تۋرالى ايتا كەلىپ, ن.نىعماتۋلين باسپانانىڭ ناقتى قۇنى ەسەپكە الىنباعاندىعىن اتاپ ايتتى. سىزدەردىڭ كوەففيتسيەنت ءۇيدىڭ ساپالىق سيپاتتاماسىنا دا, تۇراتىن ادامدار سانىنا دا قۇرىلماعان. بۇل – سىزدەردە قىمبات باسپاناعا جاتقىزاتىن ناقتى ولشەمنىڭ جوقتىعىنىڭ بەلگىسى. سونىڭ سالدارى قىمبات باسپاناعا تولەنەتىن سالىقتى شارىقتاتۋعا مۇمكىندىك بەرمەي وتىر, دەدى سپيكەر.
توراعانىڭ پايىمىنشا, ءسان-سالتاناتقا, بايلىققا سالىناتىن سالىق كىم قىمبات كولىك پەن ءزاۋلىم ۇيگە يە بولسا, سولارعا كوپ سالىنۋى ءتيىس. ءسويتتى دە توراعا بىرقاتار ۇسىنىستاردى العا تارتتى. اتاپ ايتقاندا, تەمىر تۇلپارلارعا سالىناتىن سالىق تۇرىنە قاتىستى – قوزعالتقىش كولەمى 4 مىڭنان, 5 مىڭ تەكشە سم.-گە دەيىنگى كولىكتەر ءۇشىن سالىق مولشەرىن 130 مرپ-گە دەيىن, ال كولەمى 5 مىڭ تەكشە. سم.-دەن اساتىن كولىكتەر ءۇشىن سالىق مولشەرىن 200 مرپ-گە دەيىن ءوسىرۋ ماسەلەسى توتەسىنەن قويىلدى. جانە قاراپايىم ازاماتتاردىڭ مۇددەسىنە نۇقسان كەلتىرمەس ءۇشىن جاڭا سالىقتىق مولشەرلەمەلەردى 2014 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ساتىلىپ الىناتىن كولىكتەرگە قولدانۋ ۇسىنىلدى. ياعني, ەرتەرەكتە ساتىپ الىنعان كولىكتەر ءۇشىن بۇرىنعى سالىق كولەمىن قالدىرۋ قاجەت.
جىلجىمايتىن م ۇلىككە بايلانىستى سالىقتى ءسوز ەتكەندە, فراكتسيا جەتەكشىسى جوعارىلاتاتىن كوەففيتسيەنتتى جويىپ, باسپانا قۇنىنا قاتىستى نەعۇرلىم ءادىل تاسىلگە الماستىرۋ كەرەكتىگىن اتاپ, بۇل سالىق سالۋ كەزىندە, اسىرەسە, قىمبات باسپانالار ءۇشىن نەعۇرلىم نەگىزدى بولماق دەگەندى ايتتى.
ەندى «نۇر وتان» حدپ فراكتسياسى ماقۇلداعان تۇزەتۋلەر توپتاماسى پالاتانىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىندە دۇيسەنبىگە دەيىن تالقىلانىپ, جان-جاقتى پىسىقتالۋى ءتيىس. زاڭ جوباسى كەلەسى سارسەنبىدە ماقۇلدانۋى مۇمكىندىگى دە اتالىپ ءوتىلدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».