ەل ومىرىنە كيلىگىپ, كۇندەلىكتى تىرشىلىك ىرعاعىن تەڭسەلتىپ جىبەرگەن توتەنشە جاعداي – كارانتين شارالارى ەشكىمگە وڭاي تيگەن جوق. ال كۇندەلىكتى كىرىسى مەن شىعىسىن قالت جىبەرمەي قاداعالاپ, ءناسىبىنىڭ اعىنىن رەتتەستىرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەردە قاپەلىمدە ابدىراپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. الايدا وقىستان كەزدەسەتىن قيىن جاعدايلارعا تەز ءارى ءتيىمدى وڭتايلانا ءبىلۋ, تىعىرىقتان شىعار ۇتىمدى جولدى تابا ءبىلۋ سىندى ىسكەرلىك ۇيىمداستىرۋ قابىلەتتەر كاسىپكەرلەرگە ەتەك-جەڭىن جيناۋعا مۇمكىندىك بەردى, بىراق قارجىلىق قيىندىقتار ءالى دە ءوز شەشىمىن تاباتىن كۇندى كۇتۋدە.
ماڭعىستاۋلىق كاسىپكەرلەر ەلدە توتەنشە جاعداي جاريالانعان تۇستا ءبىراز كەدەرگىلەرمەن بەتپە-بەت كەلدى. اقتاۋدا 20 جىلدان استام ۋاقىت جيھاز نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندى يرينا بەلياەۆا باسقارادى. 1997 جىلى ىرگەسى قالانعان مەكەمە 7 اداممەن جۇمىستارىن باستاپ, بۇگىندە 250 ادامدى ەڭبەكپەن قامتىپ وتىرعان ىرگەلى ۇجىمعا اينالدى. كارانتين كەزىندە ونىڭ ءوزى ءبىراز قيىندىققا ۇشىرادى. دۇكەندەرى جابىلىپ, قىزمەتكەرلەر تۇتاستاي اقىسىز ەڭبەك دەمالىسىنا كەتكەن. وسى ارالىقتا مەملەكەتتەن بولىنگەن 42 500 تەڭگە كاسىپورىن جۇمىسشىلارىنا تولەنىپ, كوپ سەپتىگىن تيگىزگەن. توتەنشە جاعداي جاريالانعان ايدا كىرىس 100% توقتاپ قالدى. اقىلداسا كەلە, بيزنەستىڭ ونلاين ساتىلىم تۇرىنە كوشتى. ءساۋىر ايىندا جوسپاردىڭ 25%-ى عانا ورىندالعان.
– ءبىز حالىققا جىلدام قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن بەينەقوڭىراۋمەن جۇمىس ىستەدىك. ءبىزدىڭ سالا جيھاز ونەركاسىبى بولعاندىقتان كوزبەن كورمەي الۋ مۇمكىن ەمەس. الگى بايلانىس تۇرىمەن تاڭدالعان تاۋاردى جان-جاعىنان ءتۇسىرىپ كورسەتىپ, تاڭداۋ جاساۋىنا بارىنشا جاعداي جاسادىق. جيھازداردى ۇيىنە دەيىن جەتكىزىپ بەردىك. جيھاز جاساۋعا قاجەتتى ماتەريالدار قۇنى دا كۇرت 10-20% ءوستى. دوللاردىڭ قىمباتتاۋى بىزگە ەكىنشى رەت سوققى بولدى. ويتكەنى بارلىق ماتەريالدار, فۋرنيتۋرالار شەتەلدەن تاسىمالدانادى.تاۋارلار ساتىلىمى ءتۇسىپ كەتتى. ءبىز دۇكەنىمىزدى اشۋعا جاقىندا عانا رۇقسات الدىق. ونلاين ساتۋ ءالى دە جۇرگىزىلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە جۇمىسىمىزدى كۇشەيتتىك. ويتكەنى حالىقتا ءالى دە قورقىنىش بار. قاشىقتان ساۋدا جاساۋدى قولاي كورەدى, – دەيدى يرينا بەلياەۆا.
ساۋدا جاساۋدا بۇرىنعى قالپىمىزعا كەلۋگە ءالى ءبىراز ۋاقىت قاجەت بولادى. مامىر ايىندا جۇمىس قارقىنىن 50% قوستىق, ماۋسىمدا 60% جەتكىزسەك, شىلدەدە 80%, ال قىركۇيەكتە تولىقتاي بىلتىرعى كورسەتكىشكە كوتەرىلۋ جوسپارلانىپ وتىر. كاسىپورىننىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە دە ءبىراز نەسيەسى بار. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن نەسيە ءۇش ايعا شەگەرىلگەن. ەشقانداي ۇستەمەاقى سۇراماعان. مۇنىڭ ءوزى بيزنەسكە ۇلكەن قولداۋ, دەيدى كاسىپكەر. بانك كارانتيننەن كەيىنگى قيىندىق سالدارلارىن سارالاپ, جەڭىلدىك جاساعان.
ماڭعىستاۋدا زيۆيرا حاسانوۆا 20 جىل بويى جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىسشى, كۇندەلىكتى كيىم مەن اياقكيىمدەر تىگەتىن «جامال-اي» كاسىپورنىنا دا كارانتيننىڭ تيگىزگەن كەدەرگىلەرى كوپ. جولدا قوزعالىستىڭ توقتاپ قالۋى قالالارمەن, ەلدەرمەن بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. ءتارتىپ كۇشەيتىلگەن كەزدە كاسىپورىنداعى 160-تان استام ادام ەڭبەك دەمالىسىنا جىبەرىلدى. باسقارۋشى قۇرام عانا ونلاين جۇمىس ىستەگەن. بەتپەردە تىگۋمەن شۇعىلدانعان ماماندار قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ ساقتاپ, ارنايى كولىكپەن تاسىمالداندى. نەگىزگى جۇمىس جوسپارىنىڭ 3-تەن ءبىرى توقتادى. دوللار مەن ەۋرو قۇنىنىڭ شارىقتاۋى شيكىزات باعاسىن دا ءوسىرىپ جىبەردى. قانداي قيىن جاعداي بولسا دا جۇمىسشىلار قىسقارتىلماعان. «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق جاريالاعان ساتىپ الۋلارعا قاتىسىپ, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىلارىن تولەپ وتىر.
اياقكيىم ءوندىرىسى تولىق توقتاپ قالعان. دۇكەندەر مەن ساۋدا ورىندارىنىڭ جابىلۋىنان ونلاين-ساۋداعا كوشىرىلدى. بىراق ونىڭ ءوزى تەك اقتاۋ قالاسىنىڭ ءىشىن عانا قامتىعان.
– بىزدەگى ەڭ كۇردەلى ماسەلە سالىق تولەمدەرىن جاساۋ بولىپ وتىر. ءبىز ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن جەڭىلدىكتەرگە جەڭىل ونەركاسىپ رەتىندە قول جەتكىزە المايمىز. قازىر سالىق كولەمى ءوسىپ, ونى تولەۋ مىندەتى تۇر. كەشىككەن كۇندەرگە ءوسىمپۇل جۇرەدى, – دەپ قىنجىلادى كاسىپكەر زيبيرا.
«جامال-اي» كاسىپورنىنىڭ سالىق ماسەلەسىندەگى قيىندىعى جەڭىل ەمەس. ۇزاق جىلداردان بەرى حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ, ساپالى اياقكيىم وندىرۋمەن تانىمال بولعان وتاندىق كاسىپورىننىڭ ماسەلەسى قۇزىرلى ورىندار تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ, وڭ شەشىلسە دەيمىز. كارانتيننىڭ كەدەرگىسىن ەڭسەرۋگە كورسەتىلگەن كومەك كۇش بەرسە, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ايتپەسە سالىقتىڭ ءوسىمپ ۇلى جۇمىسقا دا, جۇيكەگە دە سالماق بولارى انىق.
ماڭعىستاۋ وبلىسى