مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ سىن ساعاتى

Sputnik حالىقارالىق اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ الاڭىندا قازاقستاننىڭ مۇناي سەرۆيستىك كومپانيالارى وداعىنىڭ تورالقا توراعاسى راشيد جاقسىلىقوۆ پەن وداقتىڭ باس ديرەكتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆ وسى تا­قى­رىپتاعى ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى.

راشيد جاقسىلىقوۆ ايتقانداي, وتاندىق مۇناي-گاز وندىرىسىنە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى قازىر سىن ساعاتتى باسىنان وتكەرىپ جاتىر. بۇرىن مۇناي باعاسى قۇلدىراعان كەزدە ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار سىناقتان سۇرىنبەي وتكەن. بىراق بۇل جولعى داعدارىس ەرەكشە اۋىر سوعۋدا.

– باعا قىسپاعى جۇمىسىمىزدى تەجەپ تۇر, بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاپ, جۇمىسشىلاردى تاراتپاي, ءوندىرىستى توقتاتپاۋ كەرەك. سوعان قاراماستان, مەملەكەتتىڭ قارجى قامباسىنا ءتۇسىم ءتۇسىرۋدىڭ امالىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمىمەن, ەكونوميكانىڭ سالالارىن ءبولىپ-جارماي, بارلىعىنا كومەكتەسۋ تۋرالى ۇيعارىم جاسالدى. ءبىزدىڭ سالاعا قاتىستى مينيستر­لىك­تەردىڭ نەگىزگى ماقساتى – تۇسەتىن سالىقتى نەعۇرلىم ازايتپاۋ. بىراق ودان باسقا دا ماسەلەلەر بار. قازىر مۇناي وپەراتورلارىمەن ارادا كەلىس­سوز جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ماقسات – 25 جىل بويى ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ 55 پايىزىنا دەيىن تۇسىرگەن كومپا­نيالاردى جانە ونداعى جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ. كەيبىر جەرلەردە جالاقىنىڭ 70 پايىزىن, كەيبىر جەرلەردە 50 پايىزىن تولەسەك تە, جۇمىسشىلاردى ازىرگە تاراتا قويعان جوقپىز. الايدا مۇنىڭ ءبارى قىسقا مەرزىمدى, 2-3 ايدى عانا قامتيتىن كومەك. ءارى قاراي جاعداي نە بولماق؟ ىندەتتىڭ تارالۋى توقتاپ, وسىعان دەيىن قولعا الىنعان جوبالار جالعاسىن تاپسا, وندا سىناقتان اسا قاتتى قينالماي وتەمىز. ال ەگەر ىندەتتىڭ ەكىنشى تولقىنى كەلسە, جوبالار جالعاسپاسا, جاعداي اۋىر بولاتىنى ايدان انىق, – دەيدى ول.

جاعداي اۋىر بولاتىنى سول, ءىىى توقساندا مۇناي-گاز سەكتورىنداعى 9 مىڭنان استام ادام جۇمىستان قىسقارۋى ىقتيمال. قازىردىڭ وزىندە Tengizchevroil اتىراۋداعى جوبالارىندا جۇمىس ىستەيتىن 18 مىڭ ادامدى ۇيىنە قايتارۋعا ءماجبۇر بولدى. 18 مىڭ ادام تەك 1 ۆاحتادا ىستەيتىنىن, ولاردى تاعى وسىنشا ادام اۋىستىراتىنىن ەسكەرسەك, بۇل كورسەتكىش 2 ەسە كوپ ەكەنى تۇسىنىكتى. وسى 36 مىڭ ادامعا كومپانيا ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن جالاقى تولەيدى, ودان كەيىن نە بولارى ءالى ناقتىلانباعان.

– Tengizchevroil, Karachaganak Petroleum Operating B.V. سياقتى ءىرى كومپانيالارمەن كۇندەلىكتى ديالوگ قۇرىپ وتىرمىز. ولار 10 كۇن كو­لە­مىندە مۇناي-گاز سالاسىنا قىزمەت كورسەتۋ جوبالارىن كورسەتەدى, – دەدى راشيد جاقسىلىقوۆ.

وداقتىڭ باس ديرەكتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, پان­دە­ميانىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ۆاحتا كەزەڭى 28 كۇننەن 90 كۇنگە ۇزارتىلىپتى. كەن ورىن­دا­رىنىڭ باسىندا ايلاپ جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ جالاقىسىن 1,5-2 ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋعا تۋرا كەلگەن. ياعني كومپانيالاردىڭ ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا ۇلكەن سالماق ءتۇسىپ جاتىر دەۋ­گە بولادى. وكىنىشكە قاراي, ۇكى­مەت تاراپىنان فيسكالدى شارالاردى جەڭىلدەتۋگە قاتىستى ەشقانداي قول­داۋ كورسەتىلمەگەن.

– بىلتىر 1 100 ۇڭعى بۇرعىلان­دى, بيىل بۇل كورسەتكىش الدەقايدا تومەن بولادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز. «سا­لىق جەڭىلدىكتەرى جاسالعانىمەن, اتقا­رىلاتىن جۇمىس بولماسا, بۇل بيز­نەسكە ەشقانداي پايدا اكەلمەيدى. «تەڭىز» بولاشاق دامۋ جوبالارى­نان باسقا ءبىزدىڭ ءىرى جوبامىز جوق. «قاشاعاندى» كەڭەيتۋ جوبا­لارى ءالى تالقىلانىپ جاتىر, «قارا­شى­عاناقتاعى» جاعداي دا تۋرا سول سياقتى. ءبىزدىڭ سالا 2 جىلدا بيۋدجەت­كە 1 ترلن تەڭگەدەن استام ءتۇسىم ءتۇ­سىردى. مۇناي سەرۆيسى كومپانيالارى سالىق جەڭىلدىكتەرى جاسالماسا دا جۇمىس ىستەۋگە دايىن, – دەيدى نۇرلان جۇماعۇلوۆ. بىراق ول ءۇشىن سالانى قولدايتىن ناقتى شارالار كەرەك. مۇناي سەرۆيس سالاسىنا قازىر ەڭ كەرەگى – كەلىسىمشارتتار مەن يگەرەتىن قارجى. ينۆەستورلار كەلە باستاعاننان بەرگى ارالىقتا جەرگىلىكتى كومپانيالار باتىستىڭ كومپانيالارىمەن ءبىر قاتاردا جۇمىس ىستەدى, ءوزارا جاقسى تۇسىنىسەدى. قازاقستاندىق مۇناي سەرۆيس كومپانيالارى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ بيزنەسمەندەرمەن بىرلەسىپ ەڭ بولماسا جىل سوڭىنا دەيىن قابىلداناتىن شا­رالاردى ايقىنداپ بەرگەنىن قا­لاي­دى.

وسى جيىندا ايتىلعانداي, قازىرگى تاڭدا مۇناي سەرۆيسى سالاسىنداعى كومپانيالاردىڭ 50 پايىزى بانكروت بولۋدىڭ الدىندا تۇر. ەگەر الپاۋىت كومپانيالارمەن ارادا ءىرى كەلىسىمدەر جاسالماسا, ولاردىڭ ءبىرازىنا جابىلۋ قاۋپى تونەدى.