شەتەلدەردە الدەبىر نارسەنى ويلاپ تاپقان وقۋشىنى كورسەك, قىزىعىپ, ء«بىزدىڭ بالالار دا وسىنداي بولسا ەكەن» دەپ «قىزعانىپ» تا قالاتىنىمىز بار. مىنە, ەندى ءبىز دە ءوزىمىزدىڭ ونەرتاپقىش وقۋشىلارمەن ماقتاناتىن كۇنگە جەتتىك. ەلورداداعى №73 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 11 سىنىپ وقۋشىسى مۇگەدەكتەرگە ارنالعان اربانى اۆتوماتتاندىراتىن قۇرىلعى ويلاپ تاپتى. ونىڭ قۇرىلعىسى نارىقتاعى اۆتوماتتاندىرىلعان اربالاردان ارزان ءارى اككۋمۋلياتورى ۇزاققا شىدايدى.
ءامىرجان دۋلات ەربولات ۇلى 10 سىنىپ وقىپ جۇرگەن كەزىندە مۇگەدەك جانداردىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن اۆتوماتتى اربانى جاساپ كورۋگە وقتالىپتى. ءسويتىپ ءوز ويىن STEM زەرتحاناسىنىڭ مۇعالىمىنە ايتتى. ۇستازى ونىڭ يدەياسىن قۇپ كورگەنىمەن, الەمدە وندىرىسكە ەنگىزىلىپ قويعان ونەرتابىستى قايتا قۇراستىرىپ, جاساعاننان گورى ونى بۇرىنعىدان جاقسارتۋدى نەمەسە اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جەڭىل جولىن تابۋدى ۇسىندى. وسىلايشا تالاپكەر ىزدەنۋشى مۇعالىمىنىڭ كەڭەسىمەن قاراپايىم, ياعني كەز كەلگەن مۇگەدەك ارباسىن وزدىگىنەن ەكىنشى ءبىر ادامنىڭ كومەگىنسىز باسقارۋعا كومەكتەسەتىن قۇرىلعى ويلاپ تابۋعا كىرىستى. 1 جىلعا جۋىق جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە دارىندى دۋلات ونەرتابىسىن ومىرگە اكەلدى.
«مەنىڭ قۇرىلعىم قولجەتىمدى زاتتاردان جاسالعان, سوندىقتان دا ونىڭ باعاسى ساتىلىمداعى اۆتوماتتى اربالاردان ارزان. ەڭ الدىمەن قازىر قولدانىستاعى اربالاردى زەرتتەدىك, دوڭگەلەكتەرىنىڭ قۋاتىن, اككۋمۋلياتورىن قارادىق. قۇرىلعىعا «لادا» ماركالى كولىكتىڭ تەرەزەسىن اشىپ-جابۋعا ىقپال ەتەتىن موتور-رەدۋكتوردى ورناتتىق. بالالاردىڭ ويىنشىق ماشيناسىنداعى 12 ۆولتتىق اككۋمۋلياتور جوعارىداعى موتور-رەدۋكتورعا جاقسى سايكەس كەلەتىنىن انىقتادىق. مەن تەك وسى ەكى زاتتى, موتور-رەدۋكتور مەن اككۋمۋلياتوردى ساتىپ الدىم, قالعان كەرەك-جاراقتار مەكتەپتەن تابىلدى», دەدى كەيىپكەرىمىز. ونىڭ ويلاپ تاپقان قۇرىلعىسىن كەز كەلگەن قاراپايىم مۇگەدەكتەردىڭ ارباسىنا ورناتۋعا بولادى, ەڭ ءتيىمدىسى ورناتقاننان كەيىن قايتادان شەشىپ تە الا الاسىڭ. ءارى اككۋمۋلياتورى ءبىر رەت تولىق قۋاتتالسا, ءبىر كۇنگە جەتەدى ەكەن. قۇرىلعى اۆتورىنىڭ ايتۋىنشا, ونەرتابىسىنىڭ ارقاسىندا تۇتىنۋشى ارباسىن ءوزى باسقارىپ, دۇرىس باعىتتا ارەكەت ەتۋىنە, سونىمەن قاتار قالاعان جەرىنە كەدەرگىسىز جەتۋىنە جاردەمدەسەدى. ويتكەنى قۇرىلعى بەلگىلى ءبىر باعدارلامالاۋ تىلىندەگى سيگنال بەرۋ ارقىلى, ورناتىلعان چيپتەگى باعدارلاما ميى بولىپ سانالاتىن ارنايى جۇيە نەگىزىندە تىكەلەي اسەر ەتىپ, ءوز فۋنكتسياسىن جىلدام ءارى ساپالى تۇردە ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
STEM زەرتحاناسىنىڭ مۇعالىمى, ياعني كەيىپكەرىمىزدىڭ جوبا جەتەكشىسى جانات ەركەبۇلان ۇلى شاكىرتىنىڭ ماتەماتيكالىق قابىلەتى جوعارى ەكەنىن ايتادى. «دۋلاتتىڭ قۇرىلعىسى 3D مودەلدەۋ, ينجەنەريا, باسقارۋدى باعدارلامالاۋ سىندى ءۇش ءىرى جۇمىستى قامتىدى. مەن شاكىرتىمنەن بولاشاقتا مىقتى ينجەنەر شىعاتىنىنا سەنىمدىمىن. باعدارلامالاۋ مەن ەلەكترونيكانى دا مەڭگەرە الاتىن قابىلەتى بار, ماتەماتيكاعا جۇيرىكتىگى ءبىر نارسەنى ويلاپ تابۋعا جەتەلەيدى. ال بايقاپ, ىستەپ كورۋگە دەگەن قۇلشىنىسى ءوز كەزەگىندە ويلاپ تابۋمەن شەكتەلىپ قالماي, ونەرتابىسىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە يتەرمەلەيدى», دەيدى ج.ەركەبۇلان ۇلى. ونىڭ ويىنشا, وقۋشىسى ويلاپ تاپقان قۇرىلعى – بىزدە عانا ەمەس, الەمدە بىرەگەي ونەرتابىس. سەبەبى قازىرگى نارىقتا وزدىگىنەن باسقارىلمايتىن قاراپايىم جانە تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان اربالار بار. تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان مۇگەدەكتەر ارباسى 200-250 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ورتاشا ساپاداعى ونىمدەر 500 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا, ال ەڭ جاقسىلارى 2 ملن تەڭگەدەن اسادى. كەيىپكەرىمىزدىڭ قۇرىلعىسى كەز كەلگەن قاراپايىم ءارى ارزان اربانى اۆتوماتتاندىرا الادى. تۇتىنۋشى قۇرىلعىنى ارباسىنا ورناتقان سوڭ, نە دجويستيكپەن, نە ءموبيلدى قوسىمشامەن باسقارادى.
قۇرىلعى وندىرىسكە ەنگىزىلسە, شامامەن 60-70 مىڭ تەڭگە بولادى. قاراپايىم ارباسى بار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان ورتاشا 600-700 مىڭ تەڭگە تۇراتىن اۆتوماتتى اربانى الا ما, جوق 60-70 مىڭ تەڭگەلىك قۇرىلعىنى ورناتا سالا ما؟ البەتتە ەكىنشى جولدى تاڭدايدى. ويلاپ تاپقان دۇنيەسى دۋلاتقا العاشقى تابىسىن بەرىپ تە ۇلگەردى. كەيىپكەرىمىز ونەرتابىسىنىڭ ارقاسىندا بىرنەشە بايقاۋلارعا Nur Otan پارتياسى ۇيىمداستىرعان «Nurinteck» رەسپۋبليكالىق جاستار يننوۆاتسيالىق بايقاۋى, «Qazindustry» قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى ۇيىمداستىرعان ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق بايقاۋ) قاتىسىپ, ازىن-اۋلاق قارجىلاي سىيلىقتار ۇتىپ العان. بۇل كاسىپكەرلەرگە دە ەداۋىر تابىس اكەلەتىنى ءسوزسىز. بىراق دۋلات قۇرىلعىسىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, وندىرۋگە مۇددەلى ادامدى ءالى كەزىكتىرمەپتى. «شەتەلدە بولسا, ينۆەستورلار مۇنداي جوبانى ءىلىپ اكەتەر ەدى», دەگەن ول اتا-اناسىنىڭ شەتەلدە وقۋعا ءازىر رۇقسات بەرمەي وتىرعانىن جەتكىزدى. بۇگىندە ۇبت-عا قىزۋ دايىندالىپ جاتقان ونەرتاپقىش وقۋشى «ماشينا جاساۋ» ماماندىعىن تاڭداپ وتىر. ال ءبىز: «جاس ينجەنەرلەردى, ونەرتاپقىش وقۋشىلاردى قالت جىبەرمەي قاداعالاپ وتىراتىن شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر بولسا, قۇرىلعىنى كورگەن كەزدە-اق ونىڭ اۆتورىنا جوو-نىڭ گرانتىن تاعايىندار ەدى», دەدىك ىشتەي...