مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ميتينگتەر تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ناقتى مىندەت قويدى.
وندا پرەزيدەنت «كونستيتۋتسياعا سايكەس ازاماتتارىمىزدىڭ ءوز ويىن ەركىن ايتۋعا قۇقىعى بار. ەگەر بەيبىت اكتسيالار زاڭنىڭ شەڭبەرىنەن شىقپايتىن جانە ازاماتتارىمىزدىڭ تىنىشتىعىن بۇزبايتىن بولسا, بۇعان تۇسىنىستىكپەن قاراپ, جيىنداردى وتكىزۋ ءۇشىن ارنايى ورىن ءبولۋ قاجەت. مۇنداي ورىندار قالانىڭ شەتىندە بولماۋى ءتيىس. الايدا زاڭعا قايشى جانە بۇزاقىلىق ارەكەتتەرگە شاقىراتىن ۇندەۋلەرگە زاڭ شەڭبەرىندە توسقاۋىل قويىلادى», دەپ كورسەتتى.
بەيبىت جينالىستار بوستاندىعىنىڭ كەپىلدىگى كونستيتۋتسيانىڭ 32-بابىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بەيبىت ءارى قارۋسىز جينالۋعا, جينالىستار, ميتينگىلەر مەن دەمونستراتسيالار, شەرۋلەر وتكىزۋگە جانە توسقاۋىلدارعا تۇرۋعا حاقىلى. بۇل قۇقىقتى پايدالانۋ مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك, قوعامدىق ءتارتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ مۇددەلەرى ءۇشىن زاڭمەن شەكتەلۋى مۇمكىن», دەپ بەكىتىلگەن. ەلىمىزدە مۇنداي ءىس-شارالاردى وتكىزۋ وسى ۋاقىتقا دەيىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستار, ميتينگىلەر, شەرۋلەر, پيكەتتەر جانە دەمونستراتسيالار ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» 1995 جىلعى 17 ناۋرىزداعى ارنايى زاڭمەن رەتتەلىپ كەلگەن.
سوڭعى جىلدارى بەيبىت ميتينگىلەردى وتكىزۋدى رەتتەيتىن زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت ەكەنى تۋرالى ماسەلەلەر بەلسەندى تۇردە كوتەرىلدى. 1995 جىلعى زاڭ ەسكىرگەن جانە قوعامنىڭ قازىرگى زامانعى تالاپتارىنا سايكەس كەلمەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى زاڭدا بىرقاتار نەگىزسىز شەكتەۋ ورناتىلىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا وتىنىشتەردى ەركىن تۇسىنۋگە جانە بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋدەن باس تارتۋعا كەڭ وكىلەتتىك بەرىلدى. سونداي-اق الدىڭعى زاڭنىڭ باستى كەمشىلىگى «جينالىس», «دەمونستراتسيا», «شەرۋ», «ميتينگ», «پيكەت» ۇعىمدارىنىڭ ناقتى تۇسىندىرمەلەرىنىڭ بولماۋىندا ەدى. ياعني ازاماتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر جينالىسى مەن شارالارىن زاڭسىز جينالىس نەمەسە پيكەت دەپ تانۋعا مۇمكىندىك بەرگەنى ايتىلدى.
سونىمەن قاتار ساراپشىلار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جينالىستار وتكىزۋگە رۇقسات ەتكەن ورىندارى ادەتتە ەلدى مەكەننىڭ شەتىندە ورنالاسقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل اتالعان ءىس-شارالارعا قاتىسۋشىلارعا قولايسىزدىقتار تۋعىزىپ قانا قويماي, ولاردى دۇرىس جينالۋىنا كەدەرگى كەلتىردى. جينالىستار ول جەرلەردە وتكەن كۇننىڭ وزىندە قالا ورتالىعىنان الىستاۋ بولعاندىقتان, ونى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قاتىسۋشىلاردىڭ ءۇنى قاجەتتى دەڭگەيدە ەستىلمەي, نازاردان تىس قالدى. بۇل ميتينگىگە شىققانداردىڭ نارازىلىعىن كۇشەيتتى.
زاڭدا ميتينگىگە قاتىسۋشىلار مەن وقيعا بولعان جەردەن ءوتىپ بارا جاتقان ادامدار, سونداي-اق جۋرناليستەر, قۇقىق قورعاۋشىلار جانە باسقا دا بايقاۋشىلاردىڭ مارتەبەسى ناقتىلانبادى. اكتسيانىڭ زاڭسىزدىعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۇرعىسىنان ولاردىڭ ءبىر-بىرىنەن ەشقانداي ايىرماشىلىعى بولعان جوق. ناتيجەسىندە, ءىس جۇزىندە كەيبىر جاعدايلاردا جۋرناليستەر مەن كەزدەيسوق باقىلاۋشىلار جاۋاپقا تارتىلدى. سونداي-اق 1995 جىلعى زاڭنامادا مەملەكەتتىك ورگانداردى, ەڭ الدىمەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن ازاماتتاردىڭ بەيبىت جينالىستارعا قاتىسۋ قۇقىعىن پايدالانۋىنا كومەك كورسەتۋگە جانە زاڭدى بەيبىت جينالىستىڭ قاتىسۋشىلارىن قورعاۋعا مىندەتتەيتىن ەرەجەلەر جوق.
جاڭا زاڭدى دايىنداۋعا بەلسەندى ازاماتتار, ساراپشىلار, ۇقسك مۇشەلەرى قاتىستى. زاڭ پارلامەنتتە بىرنەشە رەت تالقىلاندى. سەنات تۇزەتۋلەر ەنگىزىپ, ونى ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا قايتا جىبەردى. وسىلايشا ەسكى زاڭنامانىڭ بارلىق كەمشىلىكتەرى مۇقيات تالدانىپ, قايتا قارالدى, جاڭا جاعدايلار مەن ۋاقىت تالابى ەسكەرىلدى.
پرەزيدەنت قول قويعان بەيبىت جينالىستار تۋرالى زاڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىر مىسالى بولدى. ويتكەنى وسى زاڭنىڭ قابىلدانۋىمەن بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىس ارناسى كەڭەيىپ كەلەدى. كەز كەلگەن نارازىلىق شاراسى – بيلىككە قۇلاققاعىس, سونداي-اق قوعامنىڭ جاي-كۇيىن ءبىلۋ ءۇشىن قازاقستاندىقتاردىڭ بەلسەندى بولىگىمەن بايلانىس ورناتۋ ءادىسى. جاڭا زاڭ دەموكراتيالىق قوعامنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ميتينگ وتكىزۋدىڭ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
زارەما شاۋكەنوۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى