كوكتەم مال تولدەپ, قورادا شۋ بولاتىن قاربالاس شاق. وسى ارادا اقتوبە وبلىسىنداعى قوي وسىرۋگە قاتىستى كەيبىر ماسەلەلەردى ورتاعا سالعاندى ءجون كوردىك.
قوي ءوسىمتال ت ۇلىكتىڭ ءبىرى. الىناتىن ءونىمى دە كول-كوسىر ەكەنى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى. بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن ايتايىن دەگەنىمىز وبلىستاعى ىرعىز, ويىل, بايعانين جانە شالقار اۋداندىرىنىڭ تابيعي-كليماتتىق ەرەكشەلىگى, مۇنداعى تۇگىن تارتسا, مايى شىققان شۇرايلى دالالىق القاپتار قوي شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە وتە قولايلى ەكەنى. كەڭەستىك كەزەڭدە وڭىردەگى قوي وتارلارى ءدال وسى اۋماقتارعا شوعىرلانىپتى. بۇعان دەيىنگى قوي ءوسىرۋ ءداستۇرى مەن تاجىريبەسى اتالعان اۋداندار اۋماعىندا جاڭاشا كوزقاراس جاعدايىندا جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەزدە ايماقتا اسىل تۇقىمدى قوي وسىرۋگە باعىت ۇستالىپ وتىر. ويتكەنى 4-5 باس جايداق مالدان گورى ءبىر باس اسىل تۇقىمدى مال ۇستاۋ – الدەقايدا ءتيىمدى ەكەندىگى تاجىريبەدە تولىق دالەلدەنگەن. بۇدان الىناتىن ءونىم ساپاسى جوعارى بولاتىنى دا بەسەنەدەن بەلگىلى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى, ەجەلگى قوي شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلگەن اۋداندارعا قوسا وبلىس ورتالىعىنان اسا قاشىق ەمەس قوبدا, العا جانە مۇعالجار سەكىلدى اۋدانداردا دا اسىل تۇقىمدى قوي وسىرەتىن اگروقۇرىلىمدار كوبەيىپ كەلەدى.
تۇتاستاي العاندا وڭىردەگى قوي ءوسىرۋ ءىسىنىڭ باسىم باعىتىن جارتىلاي قىلشىق ءجۇندى جانە قىلشىق ءجۇندى قوي تۇقىمدارى قۇرايدى. بۇعان قوسا ۇساق مالدىڭ تاعى ءبىر اسىل تۇقىمدى ءتۇرى – تسيگاي مەرينوسىن وسىرۋگە دە كوڭىل بولىنگەن. سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكامىزدىڭ كوپتەگەن وبلىسىندا ەدىلباي قويىن وسىرۋگە دە سۇرانىس كۇرت ءوسىپ كەلەدى. ويتكەنى ەدىلباي قوي ەتىنىڭ ساپاسى وتە جوعارى ەكەنى عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەنگەن. ەكىنشىدەن, ونىڭ قاتاڭ تابيعي كليماتتىق جاعدايلارعا ءتوزىمدى كەلەتىنى, باپ تالعامايتىنى, جىلقى سەكىلدى قىس كەزىندە دە تەبىندەي ءجۇرىپ, قاردىڭ استىنان ءوز ازىعىن ءوزى تاۋىپ جەيتىنى ونىڭ وزگە تۇقىمداستارىنان ارتىقشىلىعىن كورسەتەدى.
اسىل تۇقىمدى قويدىڭ بۇل ءتۇرى وبلىستىڭ ىرعىز اۋدانىنداعى «التىن اسەل» جشس مەن ويىل اۋدانىنداعى «داناگۇل» جانە «تولعاناي» اتتى شارۋا قوجالىقتارىندا وسىرىلۋدە. ارينە, كەز كەلگەن شارۋا يەسى ەڭ الدىمەن ءوزى ءوسىرىپ وتىرعان مالدان پايدا تاۋىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا ونى ەكسپورتقا شىعارۋعا قام جاسايتىنى حاق. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, ەدىلباي قويىنىڭ قۇيرىعى ەكسپورتتىق ءونىم قاتارىنا كىرمەيدى ەكەن.
ت ۇلىك – ءوزىنىڭ ءتولى ەسەبىنەن وسەدى. بۇل ءۇشىن وبلىستاعى قوي وسىرۋشىلەر تابيعي جانە قولدان ۇرىقتاندىرۋ ارقىلى ونىڭ سانىن وسىرۋگە قام-قارەكەت جاساپ ءجۇر. اقتوبە وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسى مال شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باس مامانى نۇرلىبەك الىمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىستاعى انالىق ساۋلىق قويدىڭ 90-95 پايىزى قولدان ۇرىقتاندىرىلادى. ياعني ءار وتارعا قوشقارلار جىبەرىلىپ, كۇيەكتەن وتكىزىلەدى. سونىمەن بىرگە وڭىردە «التىن اسەل» جشس سەكىلدى ون مىڭ باستان اساتىن قوي وسىرەتىن اگروكاسىپورىندا قولدان شاعىلىستىرۋ قوسىندارى جاساقتالعان. مۇندا نەگىزىنەن جارتىلاي قىلشىقتى ءجۇندى قويلار كۇيەكتەن وتەدى ەكەن. كۇيەك ماۋسىمى وڭىردە ءار جىلدىڭ 11 قاراشاسى مەن 15 جەلتوقسانى ارالىعىنا ورايلاستىرىلعان.
قازىرگى كۇنى مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋ ىسىندە بۇرىنعىداي ءار 100 ساۋلىقتان 120 نەمەسە 130 قوزى الۋ دەگەن سەكىلدى لەپىرمە جوسپار, سوتسياليستىك مىندەتتەمەلەر مەن اسقاق ۇراندار كەلمەسكە كەتكەن. فەرمەرلەر ءار ءجۇز ساۋلىقتان 85-90 قوزى السا, قاناعات تۇتادى. باستى ماسەلە ءتولدىڭ كوپتىگى ەمەس, سانى از بولسا دا ساپالى بولىپ, تەز شيرىعىپ وسىرىلۋىندە.
وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسىنان الىنعان سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا, 2020 جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن وڭىردەگى شارۋاشىلىقتاردا 391 287 قوزى الىنعانى ايتىلعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ ەسەپتىك كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 11 مىڭ تولگە ارتىق ەكەنىن ايتادى اقتوبە وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قۇسايىن سارسەمباي.
– بۇل نەگىزگى ءارى سوڭعى كورسەتكىش ەمەس, تولدەۋ مەرزىمى ءالى اياقتالعان جوق. اۋىل اكىمدەرى مالدىڭ, سونىڭ ىشىندە قوي-ەشكىنىڭ سانىنا جىلىنا ەكى رەت ساناق جۇرگىزىپ وتىرادى. سول كەزدە ءبىراز وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنىنە سەنىم مول, – دەدى ول.
قازىر ساقماننىڭ ناعىز قىزعان كەزى. كەڭەس داۋىرىندە قوي تولدەتۋ ناۋقانىن ءتيىمدى ءارى شىعىنسىز وتكىزۋ ءۇشىن وعان جان-جاقتان ادامدار تارتىلاتىن.
بۇگىنگى جاعداي بۇدان بولەكتەۋ. شارۋالار كەلىسىمشارت ارقىلى بوس جۇرگەن اۋىل ادامدارىن ۋاقىتشا ماۋسىمدىق جۇمىسقا قابىلداۋ ارقىلى ماسەلەنى شەشىپ وتىر دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باس مامانى نۇرلىبەك الىمبەكوۆ.
قازىرگى كۇنى بۇرىنعى ۇعىمداعى ايدالاداعى قاڭىراعان قارا قىستاۋ مەن ەسكى قورا-قوپسىلار, كوپتەن بەرى جوندەۋ كورمەي, سىلاعى تۇسە باستاعان توقال تامدار مەن مالشى شوپانداردىڭ جاداعاي جازعى لاشىقتارى كەلمەسكە كەتكەن. بۇگىنگى زاماناۋي قوي شارۋاشىلىعى كەشەندەرىندە 2 مىڭنان 10 مىڭ باسقا دەيىن قوي باعىلادى. مۇنىڭ جارقىن مىسالدارى بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى قازىعىنا اينالىپ وتىرعان اقتوبە وبلىسىندا دا ايقىن كورىنەتىنىن ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر مەرەي.
ءسوز سوڭىندا بۇگىندە ۇكىمەت اسىل تۇقىمدى قوي وسىرۋشىلەرگە ۇدايى قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتەيىك. بۇل ورايدا مەنشىك يەلەرى شىعارعان شىعىننىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن جابۋ ءۇشىن ءار باس اسىل تۇقىمدى قويعا سۋبسيديا تۇرىندە 8000 تەڭگە بولىنگەن. بۇل ەسەپكە سەلەكتسيالىق-اسىلداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قاجەتتى مەملەكەتتىك جاردەماقى تولەمى كىرمەيدى. قارجىلاي كومەكتىڭ بۇل ءتۇرى وزگە ەسەپتەر بويىنشا قاراستىرىلعان.
سونىمەن بىرگە بيىلعى جىلى وڭىردە مال شارۋاشىلىعى سالاسىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا 6 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. سونىڭ ەلەۋلى بولىگى قوي وسىرۋشىلەردىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. قىسقاسى, وبلىستا قوي ءوسىرىپ, پايدا, تابىس تابامىن دەۋشىلەردى قارجىلىق جاعىنان قولداۋدا كىدىرىس جوق دەۋگە ابدەن بولادى. بۇل جايت ەجەلدەن بەرگى اتا كاسىبىمىز – قوي شارۋاشىلىعىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا العىشارت بولاتىنى انىق.
اقتوبە وبلىسى