اقمولا وبلىسىندا جەر جۇدەپ, توزىپ بارادى

استىق ەكسپورتتاۋشى­لار­دىڭ الدىڭعى لەگىنەن تابى­لا­تىن, ءار جىل سايىن 20 ملن توننادان استام اقىق ءداندى قويماعا قۇيىپ الاتىن قازاق ەلى ءۇشىن بۇل ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە. ۇستىمىز­دەگى جىلعى قيىندىققا باي­لا­­نىس­تى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جەر ەم­گەن شارۋالاردى قولداۋعا باعىت­تال­عان شەشىم شىعاردى. بۇل شەشىم ازداپ ابىرجىپ وتىر­عان ديقان قاۋىمنىڭ سەنى­مىن ارتتىرىپ, سونى سەرپىن بەر­گەندىگىن دە باسا ايتا كەتكەن دۇرىس. قولداۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ ەداۋىر بولىگى تۇقىم شارۋاشىلىعىنا جۇمسالماق.

وسال جەرىمىز دە وسى ەدى. وبلىس­تىڭ استىقتى القاپ­تارىنا سوڭعى وتىز جىلدان استام ۋاقىت بويى ەكىنشى, ءۇشىن­شى رەپرودۋكتسيالى تۇقىم سەبىلىپ كەلەدى. الميساقتان اي­تىلعان «نە ەكسەڭ, سونى ورا­سىڭ» دەيتۇعىن قاناتتى ءسوز شىن ەكەن. انە ءبىر قيىن كەز­دە وزىق تەحنولوگيالاردى يگەرۋ­گە مۇرشا بولماي, جەردى وڭ­دەۋگە قارىمى قاپتال جەتپەگەن سوڭ كۇزدە سەۋىپ, كوكتەمدە ورىپ الۋمەن عانا شەكتەلگەن ءونىم ساپاسى جىلدان-جىلعا قۇل­دى­راي بەردى. ال تومەن سۇرىپ­تى تۇقىم توپىراقتى ازدىردى.

– ۇكىمەتتەن بولىنگەن 70 ملرد تەڭگەنىڭ 20 ميللياردىن وبلىس شارۋاشىلىقتارى يگەرۋدە. قازىر تۇقىم ماسەلەسىنە دە ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت» كور­پوراتسياسى ءبىر جارىم مىڭ توننا ساپالى تۇقىم بوساتتى, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان ابدىحالىقوۆ.

وتكەن جىل اسا قولايلى بولا قويعان جوق. ايتسە دە, اقمولالىق ديقاندار گەكتار بەرەكەسىن 11 تسەنتنەردەن اينالدىرىپ, 5 ميل­ليون توننا توڭىرەگىندە استىق جينادى. ساراپتاپ قاراپ وتىر­ساڭىز, ءونىم كولەمىن ارت­تىرۋعا ساپالى تۇقىم ەككەن شارۋاشىلىقتاردىڭ قوسقان ۇلەسى مول ەكەن. تۇقىمعا قوسا جەر وڭدەۋدىڭ جايىن ەسكەرگەن ءلازىم. جاسىراتىنى جوق بۇگىنگى شارۋالار حيميالىق تىڭايتقىشتارعا يەك ارتادى. ارينە مامانداردىڭ اي­تۋىنا قاراعاندا, فوسفور, ازوت پەن كالي توپىراققا اۋا­داي قاجەت. بىراق ونىڭ دا ءوز ولشەمى بار. ءار نارسە ءوز مول­شەرىمەن بولعان ءلازىم.

جەرگە جانى اۋىرىپ, جايىن ويلايتىن شارۋالار القاپقا قانشا مينەرال ءسىڭىرۋ­دى, ونىڭ ونىمدىلىككە اسەرىن تسيفرلى تەحنولوگيالار ار­قىلى باقىلاي الادى.

– ءبىز ءار 25 گەكتاردان 50 سانتيمەترگە دەيىن تەرەڭ­دىك­تەن توپىراق ۇلگىسىن الىپ, زەرت­حاناعا تاپسىرامىز. ناتيجەسى بەلگىلى بولعاننان سوڭ شارۋا­عا عىلىمي ۇسىنىس كارتاسى بەرىلەدى. بارلىق مالىمەت رەسپۋبليكالىق «قولداۋ» دەرەكتەر بازاسىنا ەنگىزىلەدى. ەندىگى ارادا شارۋاشىلىق باسشىلارى ءوز يەلىكتەرىندەگى قاي القاپقا قانشا فوسفور كەرەك نەمەسە قاي القاپتى بەل­گىلى ءبىر تىڭايتقىشتارمەن بايى­تۋعا بولمايتىندىعى تۋرا­لى ناقتى اقپارات الا الا­دى, – دەيدى «Kazagrolab» زەرت­حاناسىنىڭ ديرەكتورى ادىلبەك عازيزوۆ. – ەگەر كۇكىرت, كالتسيدى مولشەردەن ارتى­عىراق قولدانسا, ەگىن ءبىر جەرگە شىعىپ, ەكىنشى جەرگە مۇلدە شىقپاي قالۋى دا عاجاپ ەمەس. فوسفور جەتىسپەسە, وزگە تى­ڭايت­قىشقا جۇمساعان اق­شاڭىز زايا.

مامانداردىڭ ايتۋىنا قا­را­عاندا, قولدا بار مۇم­كىن­دىككە كوڭىل بولمەي وتىر­عان ديقاندار قارجىسىن بەي-بەرەكەت جۇمساپ جۇرگەن سىڭاي­­لى. ونىڭ ۇستىنە جەر جۇدەپ, توزىپ بارا جاتقاندىعىن دا باسا ايتۋىمىز كەرەك. وبلىس­تا كۇنى بۇگىن 234 مىڭ گەكتار جىرتىندى جەر تۋسىراپ جاي جاتىر. قازىر بۇل جەردى ءارامشوپ باسۋدا. ىنتا بولسا ءبىر كەزدە كادەگە جارا­تى­لىپ, كەيىن قاۋقاردىڭ بول­ماۋىنان بوس قالعان جەرلەر­­دى يگەرۋگە ابدەن بولادى. مى­سال كەلتىرە كەتەلىك, زەرەن­دى اۋدانىنىڭ قازاقستان اۋى­لى­­­نىڭ ىرگەسىندەگى بوس جات­قان جەردى «بەرەكەت-2050» سەرىك­­تەس­تىگى بىرنەشە جىلدان بەرى يگەرۋدە. قازىر مول ونىم­گە قالاي قول جەتكىزۋگە بولا­تىن­دىعىن كورسەتەتىن تاجىريبە الاڭى ىسپەتتى.

– وسى ءىستى قولعا الاردا جە­رگىلىكتى جەردىڭ جايىن بى­لەتىن تالاي ادام جۇ­مى­­سىم­نان ءباتۋا شىعا قوي­ماۋى مۇمكىن ەكەندىگىن بەتىمە ايت­قان بولاتىن, دەيدى سەرىك­تەس­­تىك قۇرىلتايشىسى بوريس كوزلوۆ, – بىراق مەن بەكەم بەل بۋدىم. ءبىر سەنگەنىم, مەم­لە­كەتتىڭ كومەگى. مىناعان قارا­ڭىز, گەربيتسيدكە 50 پايىز, مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا 50 پايىز سۋبسيديا بەرىلەدى. جەڭىلدەتىلگەن نەسيەسى تاعى بار. بيىل پرەزيدەنتتىڭ پار­مەنىمەن جانار-جاعار­ماي باعا­سى ارزاندادى. ەندى وسىنشا­ما تيىمدىلىكتى قالاي پاي­­دا­لان­باۋعا بولادى. شا­رۋا­شى­لىقتى تسيفرلى تەح­نو­لو­گياعا كوشىردىك. جىل بو­يى جەر وڭدەۋ تەحنولوگيالا­رىن ۇزدىكسىز ءارى تياناقتى جۇر­­­گىزەمىز. بۇل رەتتە قارجى ايا­ماي­مىز. وتكەن جىلى 280 ملن تەڭگەدەن استام اقشا جۇم­سا­دىق. قوڭىر كۇزدە سول قار­جى­­نىڭ ءبارى ەسەلەپ قايتىپ كەلدى.

وتكەن جىلى وبلىس ديقان­دارى ءار گەكتاردان 11 تسەنتنەردى ارەڭ-ارەڭ جينا­عاندا, «بە­رەكەت-2050» سەرىكتەستىگى گەكتار بەرەكەسىن 22 تسەنتنەردەن اينالدىرىپ, وبلىستاعى ورتاشا كورسەتكىشتەن ەكى ەسە ارتىق ءونىم جيناپ, جەردىڭ وزىنە جانى اشىعانعا عانا جومارت ەكەندىگىن دالەلدەپ شىقتى.

بيىل وبلىس­تىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇ­رىلىم­دارىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن قازىنادان 37 ملرد تەڭگە ءبولى­نىپ وتىر. قازىرگى كۇنى ەكو­لوگيالىق تازا تابيعي تىڭايت­قىشپەن وسىرىلگەن دانگە سۇرانىس مول. ءبىز جاقسى ءىسىن مىسال ەتكەن «بەرەكەت-2050» سەرىكتەستىگى بۇل جايدى دا كۇنى بۇرىن ويلاپ قويعان. اس­تىق شارۋاشىلىعىنداعى ءىسىن وڭىنان ورالتقان سوڭ مال شارۋاشىلىعىن دا قاتار ورىس­تەتپەك. قازىر شارۋالار 9 ءتۇر­لى داقىل وسىرۋدە. مۇنىڭ دا ءوز سىرى بار. نەگىزگى ماقسات وسىم­دىك تۇرلەرىن الماستىرىپ وتىرۋ ارقىلى جەردىڭ قۇنارىن ارتتىرىپ, ىرىستى ەسەلەۋ.

بيىل قار قالىڭ ءتۇستى. كوكتەم دە جاۋىن-شاشىندى بولىپ تۇر. تۇقىم ساپاسىن تۇزەتكەن, جەرىنىڭ جايىن ويلا­عان شارۋانىڭ استىقسىز قال­مايتىنى انىق.

اقمولا وبلىسى