مۋزىكامىزداعى اتا-بابادان جەتكەن قوڭىر ۇندەستىك جايلى نە ايتا الادى ەكەنبىز؟! بۇل جەردە, قوڭىر ۇندەستىك دەگەندە, قازاقتىڭ ءتول مۋزىكالىق اسپاپتارىنىڭ وركەسترلەردەگى جانە ۇلتتىق انسامبلدەردەگى ەستىلۋ شەگى مەن مۇمكىندىگىن ايتىپ وتىرمىن.
اكادەميك ا.جۇبانوۆ كەڭەستىك قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ەل ىشىندە تارالعان قوبىز, دومبىرا, سىبىزعى, داۋىلپاز مۋزىكالىق اسپاپتارىن بىرىكتىرىپ, 1934 جىلى قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى اتىنداعى وركەستردى ۇيىمداستىرعانى ءمالىم. 1944 جىلى بۇل وركەسترگە قۇرمانعازىنىڭ ەسىمى بەرىلدى. قازاق وركەسترى قازاقتىڭ ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتارىنىڭ اتاۋلارى از بولۋىنا بايلانىستى 50-ءشى جىلداردان باستاپ باتىستىڭ – ليتاۆرا, بۋبەن, فلەيتا, كىشى بارابان, ترەۋگولنيك, كسيلوفون ءتارىزدى اسپاپتارىمەن تولىقتىرىلدى, سونداي-اق بايان دا ەنگىزىلدى. وسىلايشا اتاۋى قازاقتىكى بولعانمەن, زاتى ءار ەلدىڭ ارالاس-قۇرالاس اسپاپتارىنان قۇرالعان وركەستر پايدا بولدى. ءيا, قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستر اۋەلگىدە وسىلاي قاناتتاندى.
بولات سارىباەۆ التىن وردا زامانىنان جانە قازاق حاندىعى داۋىرىنەن بەرگى ۋاقىتتاردا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى جوعالدىعا سانالعان, پايدالانىلۋدان قالعان شەرتەر, ءۇش ىشەكتى دومبىرا, جەتىگەن, بۇعىشاق, ۇران, كەرنەي, ۇسكىرىك, ساز سىرناي, شاڭقوبىز, شىڭ, شىڭداۋىل, داڭعىرا, دۋدىعا, كەپشىك, دابىل, سىلدىرماق, داڭعىرا, قوڭىراۋ, ادىرنا, كىرەۋىش, اۋىز سىرناي, شىڭكىلدەك, ساقپان, تۇياق تاس, جەلبۋاز, نارقوبىز ءتارىزدى قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىن زەرتتەپ قايتادان جاڭعىرتتى. عالىمنىڭ وسى عىلىمي ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بۇل كۇندەردەگى وركەسترلەر مەن انسامبلدەردە شەرتەر مەن جەتىگەن, اساتاياق پەن شاڭقوبىز اسپاپتارى, سازسىرناي قوسىلىپ, وركەستر ءۇنىن قازاقىلاندىردى, كەڭەستىك, ەۋروپالىق توپتاندىرۋ, بىرلەستىرۋ ۇلگىسىندەگى اششى, جات ۇندەستىكتەن ۇلتىمىزدىڭ وزىنە عانا ءتان قوڭىر ۇندىلىگىن الىپ كەلدى. ناقتىلاي ايتقاندا, قازاقتىڭ تاۋەلسىزدىك رۋحىنا ءتان ۇندەستىككە اينالدىردى. وسى ورايدا نۇرعيسا تىلەنديەۆ بولات سارىباەۆ جاڭعىرتقان شەرتەر مەن جەتىگەن اسپاپتارىن, سونداي-اق, سازسىرناي مەن مەسسىرناي, تۇياقتاس, شاڭقوبىز اسپاپتارىن «وتىرار سازى» وركەسترىن ۇيىمداستىرۋ جولىندا پايدالانىپ, ىسكە جاراتقانىن ايتا كەتكەنىمىز ابزال.
ايتكەنمەن قازاق وركەسترلەرى مەن انسامبلدەرىندە سىبىزعىدان باسقا ۇرلەپ وينالاتىن مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ورنى وسى كۇندەرگە دەيىن ۇڭىرەيىپ بوس تۇر. مىسالى, كەرنەي, ۋررا, قوس ساز, ءمۇيىز سىرناي اسپاپتارىنىڭ ۇندەرى. وسى اتالعان مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ءبارى دە وزبەك, قىرعىز, تۇرىكمەن, ازەربايجان ۇلتتىق وركەسترلەرىندە بار. جانە مۋزىكالىق شىعارمالار ورىنداعاندا ۇرلەپ وينالاتىن اسپاپتار ۇندەرى ءبىرىنشى كەزەكتە ەستىلىپ تۇرادى. مەن قازاق وركەسترلەرىن سىناۋدان اۋلاقپىن. اسىرەسە, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترى – حالقىمىزدىڭ جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلى, تابيعاتىنىڭ كوركى, تاۋەلسىزدىگىمىزدى مۋزىكا ۇنىمەن ۇراندايتىن رۋحى بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن, الەمگە تانىلعان ۇلى وركەستر. مەنىڭ جانايقايىم ب.سارىباەۆ الدەقاشان جازىپ دالەلدەپ كەتكەن ۇران مەن كەرنەي اسپاپتارىنىڭ بۇگىنگى تاڭعا دەيىن قولعا الىنباۋى, ءالى كۇنگە دەيىن وركەسترلەردە بولماۋى.
كەرنەي-سىرناي تارتتىرىپ,
داڭعىرا دابىل قاقتىرىپ,
بارىپ ءتۇستى الپامىس,
قاراكوزايىم ۇيىنە, – دەپ «الپامىس باتىر» ەپوسىندا جىرلانعانداي, كەرنەي اسپابىن وركەسترلەرىمىزگە قوسساق, بابالار اماناتىن ورىنداعانىمىز بولادى. وسى باعىتتا كەيىنگى جىلدارى «تۇران» جانە «حاسساق» ەتنو-فولكلورلىق انسامبلدەرى بوي كورسەتىپ, ءبىراز مۋزىكالىق اسپاپتاردى جاڭعىرتۋ ۇستىندە ەكەنى قۋانتادى. دەگەنمەن, بۇل ازدىق ەتەدى. اسىرەسە كەرنەي, ۇران, ءمۇيىز سىرناي, قوس ساز مۋزىكالىق اسپاپتارىن وركەسترلەرىمىزگە قوسۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن يگىلىكتى شارالار بولماق. ول ءۇشىن كاسىبي ماماندار, مۋزىكا اسپاپتارىن زەرتتەۋشىلەر, كومپوزيتورلار, ديريجەرلەر, مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ۇستازدارى مەن شاكىرتتەرى باس قوسىپ, وسىمەن تىكەلەي اينالىسۋلارى, دامىتۋلارى قاجەت دەپ بىلەمىن.
جارقىن
شاكارىم,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى