الەمدى شارلاعان ىندەتتىڭ كىمدى دە بولماسىن بەي-ءجاي قالدىرماعانى انىق. كولەڭكەسى ەلگە تۇسكەلى حالىقتى بىرلىككە شاقىرىپ, جان-جاقتى كومەك بەرىلىپ ىندەتتەن بىرگە شىعۋ جولىندا اتقارىلعان ىستەردە از ەمەس.
سوڭعى ۋاقىتتا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا دا كەڭ ەتەك جايعان ىندەتتىڭ ساقتىق شارالارىن كۇشەيتۋ ءالى دە بولسا جالعاسۋدا. ءوزىم قىزمەت ەتەتىن YESSENOV UNIVERSITY ىندەت شارالارىنان بۇرىن ونلاين وقۋ جۇيەسىنە كوشتى. قاشىقتىقتان وقىتۋ نەگىزىندە 1500-نان استام ءبىلىم الۋشى ءۇشىن قاشىقتىقتان وقىتۋ پورتالى مەن ءبىلىم بەرۋ پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. وقىتۋ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق, ەلەكتروندىق, ستريم-تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, ءارتۇرلى ونلاين-پلاتفورمالار (ZOOM, meetng جانە ت.ب.) ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
قاشىقتىقتان وقىتۋ جاعدايىندا ەكى اي بويى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قاشىقتىقتان وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ بويىنشا قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جيناقتالعان تاجىريبەنى كەڭىنەن پايدالانۋ, كوممۋنيكاتسيا, الەمدىك ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەلەرىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اشىق بولۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. Coursera ونلاين پلاتفورما جۇيەسى الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ءبىلىم ورتالىقتارىنىڭ جەتەكشى ماماندارىنىڭ ءدارىسىن تىڭداۋعا مۇمكىندىك الدى. قازىرگى تاڭدا دا وقۋ جۇيەسى ونلاين فورماتتا ءوز جۇمىسىن اتقارىپ جاتىر. بۇگىنگى پرەزيدەنت ق.ك.
توقاەۆتىڭ ۇندەۋىندە داعدارىس جاعدايىندا تۇرعان ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق احۋالىنا وزگەرىس كەرەك ەكەنىڭ باستى نازارعا الدى. ەكونوميكا سالاسى مامانى رەتىندە بيزنەستى قولداۋ جانە ونى دامىتۋ, ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ سەكىلدى سالالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك ەكەنى ايتىلدى. ايتالىق ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جالپى ايماقتىق ءونىمى ء(جاو) 90% مۇناي مەن گازدان قۇرىلعان. ءوڭىردىڭ بيۋدجەتتىك ءتۇسىمى وسى مۇنايدىڭ ساتىلۋ قورىنان تۇسكەندىكتەن مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت ءتۇسۋى دە داعدارىستىڭ قارقىنىن ايتارلىقتاي سەزدىرىپ وتىر.
وبلىسىمىز 90% ءىرى بيزنەستەن, 10% شاعىن بيزنەستەن تۇرادى. ەگەردە كەرىسىنشە دەن قويىپ, شاعىن بيزنەس 90%-دى, ءىرى بيزنەس 10% قۇراcا ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى تۇراقتالار ەدى. سوندىقتان مۇناي مەن گازعا دەگەن تاۋەلدىلىكتى شاعىن بيزنەسكە الماستىرۋ. بۇل دەگەنىمىز – ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ. بۇگىنگى تاڭدا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ, كوپشىلىكتىڭ تۇرمىس احۋالىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىك ماسەلە بولىپ وتىر. بۇل ورايدا مەملەكەت تاراپىنان كاسىپپەن اينالىسۋعا نيەتتى ازاماتتارعا قولداۋ دا جوعارى دەڭگەيدە. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعى مەن ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ, جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ قازىرگى تاڭدا داعدارىس جاعدايىندا جاڭا قادام باستايتىن كاسىپكەرلىك بولىپ وتىر. نەعۇرلىم اۋىل شارۋاشىلىعىنا اكتسەنت قويساق, ۇكىمەت تاراپىنان, «اتامەكەن» ۇپ قولداۋىمەن ايماقتى دامىتاتىن سەكتورلارعا نەسيە ستاۆكاسى 2-3% پايىزبەن بەرىلەتىن قارجىلاي كومەك جانە باستاپقى جىلى سالىقتان بوساتۋ تۋرالى ماسەلەلەر قولعا الىناتىن بولسا, بىزدە شاعىن بيزنەستىڭ دە رەنتابەلدىلىگى جوعارى بولاتىن ەدى. نارىق جاعدايىندا ەڭ بەدەلدىسى جاستار بيزنەسىن قولعا الساق.
جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن قىسقارتۋ, بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ سياقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە باستى ءرول وينايدى. جاستار كاسىپكەرلىگى ورتاداعى ەڭ ماڭىزدى بۋىن بولىپ تابىلادى. جاستار كاسىپكەرلىگى 10 جىل وتكەن سوڭ ەلىمىزدىڭ بەت-بەينەسىن انىقتايتىن بولادى. ەرتەڭگى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى مەن دامۋ ەكپىنى بۇگىنگى جاستار بيزنەسىنىڭ دامۋىنا تاۋەلدى.
وسىلايشا, بۇگىنگى كۇنى جاستار كاسىپكەرلىگى قازاقستانداعى شاعىن بيزنەس دامۋىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جاستاردى كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋعا ىنتالاندىرۋشى جاعىمدى جاعداي جاساۋ جالپى مەملەكەتتىك جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ءتۇرلى باعدارلامالاردا قاراستىرىلۋدا. الايدا بيىل جاستار جىلى جاريالانعاندىقتان, جاس كاسىپكەرلەردى قولاۋعا وڭىردە قانشالىقتى كوڭىل بولىنۋدە دەگەن ماسەلەنىڭ دە شىعاتىنى راس. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىندە جاستاردىڭ وزەكتى ءبىلىم مەن داعدىلاردى مەڭگەرۋىنە, اقپارات الماسۋىنا, ءوز يدەيالارىن دايىنداۋىنا, ساراپشىلار كونسۋلتاتسيالارىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭداردىڭ دامىماعاندىعىن اتاي كەتۋ كەرەك. ناتيجەسىندە يننوۆاتسيالىق يدەيالار نە ومىرگە كەلىپ ۇلگەرمەيدى, نە بولماسا جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي زەرتحانالار قابىرعاسىنان الىسقا كەتپەي, نارىققا شىقپاي قالادى.
ەندىگى كەزەكتە عىلىم مەن كاسىپكەرلىك ءبىر ارنادا توعىسىپ, جاس عالىمداردىڭ جوبالارى قولداۋ تاۋىپ جاتسا, كاسىپكەرلىكتىڭ كوسەگەسى كوگەرە بەرەتىنى انىق. سونىمەن قاتار جاس وتباسىلاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ باعدارلاماسى جاڭارتىلدى. بيىلعى جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ, كوپتەگەن وتباسىلارعا ءۇي الۋ مۇمكىندىگى جاسالماق. كارانتينگە بايلانىستى ۋاقىتشا جۇمىستا جوق ازاماتتارعا نەسيە تولەۋ مۇمكىندىگى بولماعاندىقتان ءۇش اي مەرزىمگە كەيىنگە شەگەرۋگە ءوتىنىش بەرۋگە جاعداي دا جاسالدى. سونداي-اق, وسى كەزەڭدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپكەرلەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن قولداۋ, جەكە مەنشىك پەن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى. الەم ەلدەرى, سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن پاندەميا قاۋپىنەن باسقا, تىڭ قوعام, جاڭا بەتبۇرىس ادامزات تاريحىن جاڭا كەزەڭگە جول اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. بولاشاققا نىق قادام باسۋ ءۇشىن دارىگەر, مۇعالىم, اقپارات وڭدەۋشى ماماندىق يەلەرىنىڭ ماڭىزى وتە زور ەكەنىن سەزىندىك جانە قاجەت ەكەنىن مويىندادىق.
اكجاركىن تاسبولاتوۆا,
«ەكونوميكا» كافەدراسى اعا وقىتۋشىسى.
اقتاۋ قالاسى