پەتروپاۆلدا «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» اتالعان تاريحي ءۇيدىڭ قيراپ, ءسۇرۋدىڭ از-اق الدىندا قالعان جەرىنەن ونىڭ باعا جەتپەس ەسكەرتكىش ەكەنىن دالەلدەپ اقساقالدار مەن جۋرناليستەر امان الىپ قالعان ەدى. اسىرەسە, قازىر «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ جۇرگەن جاقسىباي سامرات اعامىزدىڭ ەڭبەگى زور.
ول ابىلايعا پەتروپاۆل قورعانىنىڭ قارسىسىندا حاننىڭ ءوزىنىڭ جانە پاتشالىقتىڭ جەرگىلىكتى اكىمشىلىگىنىڭ ۇسىنىسىمەن ءىى ەكاتەرينا پاتشايىم قىستىق ءۇي سالدىرعانىن دالەلدەيتىن قۇجاتتار ىزدەپ ەلىمىزدەگى بارلىق ارحيۆتەردى, دەرەكتەردى اقتارۋمەن قويماي ءبىر شەتى سانكت-پەتەربۋرگ پەن ماسكەۋ قالالارىنىڭ ارحيۆتەرىنە دە بارىپ, جۇمىس ىستەگەن. اقىرى ونىڭ جۇمىسى ناتيجەلى بولىپ, ماسكەۋدەگى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ارحيۆىنەن ابىلايعا سالىنعان ءۇيدىڭ جوسپارى تابىلدى. ال ومبى قالاسىنىڭ ارحيۆىنەن ءۇي سالۋعا شەبەرلەردىڭ جىبەرىلگەنى جانە ابىلايدىڭ ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىندىگى جونىندە دە قۇجاتتار تابىلدى. سونىڭ ارقاسىندا ەندى قۇلاتامىز, جەر بەتىنەن جوق قىلامىز دەگەن ءۇي قايتادان جاندانىپ, جوندەۋ جۇمىستارى باستالعان. ال ونى «قۇلاتۋ كەرەك» دەگەن شەشىمدى جەرگىلىكتى ولكەتاتانۋشىلاردى قاتارىنا قوسىپ العان مادەني مۇرالاردى قورعاۋعا مىندەتتى شەنەۋنىكتەردىڭ وزدەرى بولعان ەدى...
ابىلايدىڭ اق ءۇيىن قورعاۋعا اقساقالدار اراسىنان كەنجەبەك ابىشەۆ اتامىز ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن. ءۇيدى قورعاۋ جونىندە العاش رەت اڭگىمە قوزعاپ, ونى جاقسىباي سامراتقا جەتكىزگەن دە سول اتامىز مارقۇم. جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان سول كەزدەگى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قۋات ەسىمحانوۆ اعامىزدىڭ دا ەڭبەگىن اتاپ ايتقان ءجون. ول جاقسىباي سامرات پەن وبلىستىق ءارحيۆتىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى جۇقاش قوسىباەۆتىڭ سانكت-پەتەربۋرگ ساپارىن قارجىلاندىرۋعا كومەكتەسكەن ەدى.
ال قۇجاتتار تابىلعاننان «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ءۇيدى قالپىنا كەلتىرۋگە بيۋدجەتتەن الىناتىن قاراجاتتى بولدىرۋگە كۇش سالعان سول جىلدارداعى وبلىستىڭ اكىمى ت.مانسۇروۆ ەدى. ول كىسى ءۇيدىڭ تاريحي ماڭىزىن بىردەن ءتۇسىنىپ, ونى قالپىنا كەلتىرۋ شىعىنىن «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنا بولىنگەن قاراجاتتار قاتارىنا ەنگىزە الدى. ەكى-ءۇش جىلعا سوزىلعان جوندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن ابىلايدىڭ اق ءۇيى 2008 جىلعى تامىزدا مۋزەي رەتىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ لەنتاسىن قيۋىمەن ەسىگىن ايقارا اشتى.
مىنە, وسى اعالارىمىزدىڭ ارقاسىندا قازىر قىزىلجار قالاسىندا «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» رەزيدەنتسياسى مۋزەيى رەتىندە اسقاقتاپ تۇر. قالاعا الىس-جاقىننان كەلگەن قوناقتاردىڭ وعان كىرمەيتىنى جوق شىعار. ءتىپتى, الىستان تۋىستارىنا كەلگەن قوناقتار دا ابىلايدىڭ ۇيىنە سوقپاي كەتپەيدى. سونىڭ ارقاسىندا جىلىنا 25-30 مىڭ ادام مۋزەيدىڭ قوناعى بولادى. قالا جانە وبلىس مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى ۇلكەن توپپەن ەكسكۋرسياعا كەلەدى. جوو مەن ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە ءبىزدىڭ ءجيى قوناعىمىز. ءبىز عانا ەمەس بارلىق جۋرناليستەر, بىلىكتى ادامدار ابىلايدىڭ اق ءۇيىن وبلىستاعى ەڭ باستى تاريحي مۇرا دەپ سانايدى. وعان كەلگەن جاستارعا وتاندىق پاتريوتيزم رۋحى ەگىلىپ, اڭگىمەلەر ايتىلادى. تالاي جاستىڭ كوزدەرىندە جارق ەتكەن ۇشقىن پايدا بولاتىنىن دا بىلەمىز. اسىرەسە, «اڭىراقاي سوعىسىنىڭ» ەكسپوزيتسياسى جانە ابىلاي حاننىڭ بالاۋىزدان جاسالعان مۇسىنىنە جاستار قۇمارتادى. ولاردىڭ الدىندا جاس بالعىنداردىڭ ۇزاعىراق تۇراتىنىن بايقايمىز. سونىمەن بىرگە ولارعا قازاقتاردىڭ قارۋ-جاراقتارى دا قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. وسىنداعى كورىنىستەردەن كەيىن تالاي جاس قازاق تاريحىنا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ, سۇراقتارى كوبەيەتىنىن تاريح ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ اۋزىنان ءجيى ەستيمىز. ەكسكۋرسياعا كەلگەندەرگە ءبىزدىڭ كوپ جىلداردان بەرى قىزمەت اتقاراتىن بىلىكتى ماماندارىمىز گۇلنار جۇمابەكوۆا, ليۋدميلا شەراۋحوۆا جانە ت.ب. ابىلايدىڭ قىزمەتى مەن ءحVىىى عاسىرداعى قازاق ومىرىنەن اڭگىمەلەر ايتادى. قازىر مۋزەيدە ديرەكتورىمىز ايان ساداەۆ باستاعان 30 شاقتى ادام قىزمەت ەتەدى. تەك وعان رەسپۋبليكالىق مارتەبەنىڭ بەرىلۋى شەشىلمەي تۇر. ابىلاي حاننىڭ ەلىمىزدەگى جالعىز مۋزەيى بولسا دا وعان وسى مارتەبە ءالى بەرىلمەي-اق قويدى.
وتان قورعاۋشى كۇنىنە جانە جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا ارناپ «ەر ەسىمى – ەل ەسىندە» اتتى پاتريوتتىق كورمە ۇيىمداستىردىق. كارانتين كۇندەرىندە دە مۋزەيىمىز جۇمىسىن جالعاستىرىپ, ونلاين رەجىمدە جۇمىس ىستەدى. ءبىز كورەرمەندەرگە 25-تەن استام ونلاين تاقىرىپتىق ەكسكۋرسيالار, مۋزەي ساباقتارى, دارىستەر مەن ينتەراكتيۆتى شارالار ۇسىندىق. ول 4500-5000-داي كورەرمەندى قامتىدى. جالپى, ءبىزدىڭ مۋزەيىمىز وبلىستاعى پاتريوتيزم وشاعى دەۋىمىزگە تولىق نەگىز بار.
اسەمگۇل قىدىبەكوۆا,
«ابىلاي حان رەزيدەنتسياسى» مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
پەتروپاۆل