ەر مالىكتىڭ ەسىمى ينستيتۋتقا بەرىلسە, ەلدىكتىڭ بەلگىسى بولار ەدى

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, زاپاستاعى گۆارديا پولكوۆنيگى, كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكا­دە­ميگى, فيلولوگيا عىلىمدا­رىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ما­لىك عابدۋلليننىڭ اقمولا وب­لىسىنداعى زەرەندى اۋدانىنىڭ قوي­سالعان اۋىلىندا دۇنيەگە كەل­گەندىگىن كوزىقاراقتى جالپاق جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. باتىر ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى قانقاساپ مايداندا ەرەن ەرلىگىمەن اتى اڭىزعا اينالعان پانفيلوۆشىلار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا ماسكەۋ قالاسىن قورعاۋعا قاتىستى. 1943 جىلى 30 قاڭتاردا مالىك عاب­دۋللينگە «لەنين» وردەنىن جانە «التىن جۇلدىز» مەدالىن تاپسىرۋمەن قاتار, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. اسىلىندا, جەرلەسىمىز مالىك عابدۋللين ەكى جوعارى اتاق – باتىر ءارى اكادەميك اتاعىن العان جالعىز تۇلعا. مايدانداعى ەرلىگى ءوز الدىنا, 1956 جىلى كسرو پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى بولىپ سايلاندى.

مالىك عابدۋللين – مايدان دالاسىنداعى قارۋلاستارىنىڭ ەسىمىن ماڭگى ولمەس تاريح بەتىن­دە قالدىرعان, جان الىپ, جان بەرىسكەن قيان-كەسكى سوعىس وقي­عالارىنىڭ تولىق حرونولوگياسىن جازعان, تابيعات سىيلاعان دارىنىنىڭ ارقاسىندا دوكتور, پروفەسسور, اكادەميك عىلى­مي دارەجەلەرىنىڭ اسقارالى شى­ڭىنا شىققان تالانت يەسى. گۋمانيزم مەن ازاماتتىقتىڭ ادەمى ۇلگىسى بولىپ تابىلاتىن قازاق حالقىنىڭ تانىمال ۇلى ءۇش مارتە كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان, پەداگوگتەردىڭ تالىمگەرى اتانعان مەملەكەت قايراتكەرى.

بۇگىنگى زاماندا وسىنداي تاماشا تۇلعانىڭ مايدانداعى ەرلىگى مەن بەيبىت زامانداعى عىلىمعا قوسقان سۇراپىل ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن پارىز.

– كەزىندە پارلامەنتى سە­ناتى­نىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەن كەزىمدە 2012 جىلدان 2015 جىلعا دەيىن داڭقتى جەرلەسىمىز مالىك عاب­دۋل­لين مۇرالارىن كەڭىنەن ناسي­حاتتاۋ, كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ توڭىرەگىندە بىرنەشە دە­پۋ­تات­تىق ساۋال جولدادىم, – دەيدى پارلامەنت سەناتىنىڭ V-ءVى شا­قى­رىلىمىنداعى دەپۋتاتى, جازۋشى-دراماتۋرگ جابال ەرعاليەۆ, – بۇل ورايدا ءبىر­شاما ويلار جۇزەگە اسى­رىل­­دى. ماسەلەن, مالىك عاب­دۋل­­ليننىڭ ون تومدىق تاڭ­داما­لى شىعارمالارى جارىق كوردى. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ور­تا­لىعىندا, كورنەكى جەردە ماكەڭنىڭ ەسكەرتكىشى بوي كوتە­رىپ, قالا جۇرتشىلىعى مەن قو­­ناق­تارىنىڭ ەرلىككە تاع­زىم ەتەتىن ورنىنا اينالدى. ەندىگى ءبىر ماسەلە – وبلىس ورتالى­عىنداعى تەحنيكالىق ينستيتۋتقا بىرەگەي تۇلعانىڭ ەسىمىن بەرۋ. ەگەر ويىمىز وڭىنان ورالسا, جاس ۇرپاققا اسكەري-پاتريوت­تىق تاربيە بەرەتىن, جاستاردىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك سەزىم دارىتاتىن, ولاردىڭ بويىن­داعى ەلگە, جەرگە دەگەن ماحاب­بات وتىن مازداتاتىن ماڭىز­دى دا مازمۇندى ءىس بولار ەدى. ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لاما­لىق ماقالاسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستي­تۋتى مەن وبلىستىق مادە­نيەت باسقارماسى, مالىك عابدۋل­لين مۇراجايى ۇجىمى بىرلە­سىپ وتكىزگەن «عالىم مالىك عابدۋل­لين جانە جاڭا قازاقستاندىق پاتريو­تيزم» اتتى ءبىرىنشى رەس­پۋب­­ليكالىق عىلىمي-تاجىري­بەلىك كونفەرەنتسيادا وسىنداي ۇسىنىس ايتىلعان بولاتىن.

ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق عى­لىمي-تاجىريبەلىك كونفە­­­­رەن­تسياسىنىڭ پلەنارلىق جانە سەكتسيالىق جۇمىستار­دى قورىتىندىلاي كەلە, قارار قابىل­­دانعان. ۇكىمەت جانىن­دا­عى ونوماستيكا كوميسسيا­سىنا ۇسىنىلاتىن تاريحي تۇل­عا­لار تىزىمىنە كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى مالىك عابدۋل­لين­­نىڭ ەسىمىن كىرگىزۋ مەن وزگە­رىستەر ەنگىزۋگە ۇسىنىس بەرى­لىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋلليندى ۇلىقتاۋ ماق­ساتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتىنا مالىك عابدۋلليننىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ىشكى ىستەر مينيستر­لىگىنە قولداۋ حات جولدانعان. ودان كەيىن دە ءتيىستى ورىندارعا ەل تىلەگىن ارقالاعان قانشاما ءوتىنىش حاتتار توعىتىلعان. 

مىنە, وسىدان بەرى ءۇش جىل ۋاقىت ءوتتى. ماسەلە ءالى شەشىمىن تابار ەمەس. دەگەنمەن باتىر ەسى­مىن ۇلىقتاۋ شارالارى اتال­­مىش ينستيتۋتتا جۇرگىزىلۋدە جانە كەڭ كولەمدى, تىڭعىلىقتى قو­ل­عا الىنۋدا. ەر مالىكتىڭ ەسى­مى ءار كۋر­سانتتىڭ جۇرەگىنەن ورىن تاۋىپ, ىزگى نۇرىن شاشىپ تۇر.

–تەحنيكالىق ينستيتۋتتا باتىر بابامىز تۋرالى كوركەم ادەبيەتتەر مەن عىلى­مي تۋىندىلاردى وقىتۋ ارقىلى بولاشاق وفيتسەرلەردىڭ كوكىرەگىن رۋحاني بايلىقپەن كورىكتەندىرىپ, ولاردىڭ بويلارىنا ەرلىك پەن ورلىكتىڭ, باتىرلىقتىڭ باس­تاۋ كوزى سانالاتىن بالاۋ­سا سەزىمدەردى سىڭىرۋدەمىز, – دەي­دى ينستيتۋت باستىعىنىڭ عىلى­مي جۇمىس بويىنشا ورىنباسارى, پولكوۆنيك كەندەباي رايىم­بەكوۆ, – باتىردىڭ تۋ­عان كۇنى ەسكەرتكىشىنە گۇل شو­عىن قويامىز, مۇراجايىنا بارىپ ەرلىك داستۇرلەرىمەن تانىسىپ, عىلىمداعى ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىنىڭ ءتالىمىن ۇعامىز. ينستيتۋتتىڭ وزىندە ەر مالىكتىڭ ەرلىگى ۇلگى شاشۋ ءۇشىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «جاس وفيتسەرگە كەڭەس» جوباسى ازىرلەنگەن. كەڭەس ودا­عىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋل­ليننىڭ «سۇراپىل جىلدار» كى­تابىنداعى ماتەريالدار نەگى­زىندە بۇل كۇندە قاناتتى سوزدەرگە اينالعان وي تۇيىندەرى جيناقتالىپ وتىر. ماسەلەن, كەڭەس پاراقشاسىندا «شىندىق قانداي قاتال بولسا دا, وعان اشىق قاراۋ قاجەت», «ۇرىس باستالماس بۇرىن قورقۋ – بۇل مەرزىمىنەن بۇرىن جەڭىلۋ», ء«ار ادامنىڭ بورىشى – جولداسىن قايعىدا قالدىرماۋ» ءتارىزدى بولاشاق وفيتسەرلەرگە تەمىرقازىقتاي اينىماس جول سىلتەيتىن, استارىندا اتان تۇيەگە جۇك بولار پاراسات ءتۇيىنى سومدالعان سوزدەرى جازىلعان.

وسىلايشا ينستيتۋتتا ەر مالىكتىڭ ەرلىگىن كەيىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ جانە سول ارقىلى بويلارىنا ىزگى قاسيەتتەردى دامىتۋ بارىسىندا ۇلان-عايىر جۇمىس اتقارىلۋدا. ينستيتۋتتا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللينگە ارنالعان «باتىر – تاعدىر, عىلىمي – عۇمىر» اتتى عىلىمي-تانىمدىق سەمينار وتكىزىلىپتى. اتالعان ءىس-شارانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينس­تيتۋت وقىتۋشىلارى مەن كۋرسانتتارى باتىر جايلى تولىق ماعلۇمات الا كەلە, وزدەرىنىڭ وقۋ ورىندارىنا ەر مالىكتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ءبىراۋىزدان پىكىر بىلدىرگەن.  

جاس تولقىن عانا ەمەس, ەل اقساقالدارى, ارداگەرلەر دە بۇل ماسەلەنى قوس قولىن كوتەرىپ قولداپ وتىر.  

– وبلىستاعى 112 مىڭ ارداگەر, ونىڭ ىشىندەگى 39 ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قاتىسۋ­شىلارى مەن مۇگەدەكتەرى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, كسرو پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ اكادەميگى مالىك عابدۋلليننىڭ ەسىمىن تەحنيكالىق ينستيتۋتقا بەرۋگە ءوتىنىش بىلدىرەدى دەپ ايتۋعا تولىق بولادى, – دەيدى وب­لىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى عوسمان تولەعۇل.

ءسوز سوڭىن شيىرىپ ايت­قاندا, باتىر ەسىمى ەلىمىزدەگى ەش­بىر جوعارى وقۋ ورنىنا بەرىل­مەگەن. راس, كوشە, اۋىل اتتارى بار. وزدەرىنىڭ قىزمەت بارى­سىنداعى ءىس-ارەكەتىمەن ۇنەمى قاۋىپ-قاتەردىڭ ىشىندە جۇ­رەتىن تەحنيكالىق ينستيتۋت  ساربازدارى وزدەرىنىڭ وقۋ ور­نىن­داعى الاشتىڭ بىرەگەي تۇلعا­سىنىڭ ەسىمىمەن اتالاتىنىن ماقتانىش تۇتىپ, ەرلىك مەكتەبىندە وقىسا, ەلدىك تە نىعايا تۇسپەس پە؟! ءۇش جىلعا سوزىلعان ۇسىنىستىڭ ءساتى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعى قارساڭىندا سوقسا, بارشا ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ كوكىرەگىن قۋانىش كەرنەرى ءسوزسىز. بۇل ءبىر شىن مانىندەگى اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان كۇن بولار ەدى.

اقمولا وبلىسى