ۇلتتىق تۇتىنۋشىلار ليگاسى جانە تەمەكى ونىمدەرىنىڭ ماسەلەسى

2000 جىلدان باستاپ Consumer International (دۇنيەجۇزىلىك تۇتىنۋشىلار ۇيىمى) مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلار ليگاسى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا تەمەكى جانە قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءۇشىن (2518-Beeline جانە 2040-Activ) جەدەل جەلىنى ىسكە قوسقان ەدى. بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ارالىعىندا ليگاعا 500-گە جۋىق تۇتىنۋشىلار وسى سالا بويىنشا سۇراق/شاعىمدارىمەن جۇگىنگەن.

ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇتىنۋشىلاردى نەگىزىنەن تەمەكىمەن جانە قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەرى بار كەلەسى ماسەلەلەرى تولعاندىراتىنى انىقتالدى:

– سيگارەت پەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەردىڭ ساپاسى مەن سەرتيفيكاتسياسى (12% ءوتىنىش);

–  قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەردىڭ قاۋىپسىزدىگى (وتىنىشتەردىڭ 20%);

– تەمەكى ونىمدەرىنە باعانىڭ ءوسۋى (8% ءوتىنىش);

– دۇكەندەردە كارانتينگە بايلانىستى تەمەكى مەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەردىڭ بولماۋى (وتىنىشتەردىڭ 60%-ى).

سيگارەت پەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەر ساپاسى مەن سەرتيفيكاتسياسى جونىندە ءوتىنىش بىلدىرگەن تۇتىنۋشىلار, ءبىرىنشى كەزەكتە, قازاقستاندا تەمەكى مەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنىڭ بولۋى ماسەلەسى الاڭداتادى. ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراستىرا وتىرىپ, ليگا قازاقستاندا وندىرىلەتىن جانە ەلگە ەكسپورتتالاتىن بارلىق تەمەكىلەردىڭ كونترافاكتىلى ونىمدەردەن باسقا مەملەكەتتىك ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىنىن انىقتادى. ال ەلەكتروندى تەمەكىلەردى قامتيتىن قۇرامىندا نيكوتينى بار ونىمدەر ساناتىنا قاتىستى, تەك تەمەكى كومپانياسىنان حيتس ءونىمى عانا «الماتى ستاندارت» اق-دا سەرتيفيكاتتاۋدان وتكەندىگى انىقتالدى, ال قالعان بارلىق قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەر ەل اۋماعىنا يمپورتتالاتىن, سەرتيفيكاتتالماعان ونىمدەر.

سەرتيفيكاتتاۋ پروبلەماسىمەن قاتار, قۇرامىندا نيكوتينى بار ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى تىعىز بايلانىستى بولدى. تۇتىنۋشىلار وتكەن جىلى اقش-تا ەلەكتروندىق سيگارەتتەرمەن ورىن العان جاعدايلارعا بايلانىستى, سونداي-اق باق-تا جانە جالپى العاندا الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە ءتۇرلى پىكىرلەردىڭ بولۋىنا بايلانىستى قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەرى قاۋىپسىزدىگى جونىندە ءوتىنىش جاساعان.

ليگا سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى زەرتتەۋ ورتالىقتارى جۇرگىزگەن عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سايكەس, ەلەكتروندى تەمەكى قاراپايىم تەمەكىگە قاراعاندا زياندى ەمەس, سەبەبى ولاردا تەمەكىدەي جانۋ پروتسەسى جوق ەكەندىگىن انىقتادى. الايدا, بۇل سالىستىرمالى تۇردە جاڭا ءونىم بولعاندىقتان, اۋىزەكى پىكىر جوق. دەگەنمەن, مىسالى, FDA (اقش-تىڭ ونىمدەرى مەن ءدارى-دارمەكتەرىن باقىلاۋ باسقارماسى) تينەيدجەرلەر اراسىندا ۆەيپتەردىڭ تانىمالدىعىنىڭ ءوسۋىن توقتاتۋ قاجەت دەپ سانايدى, بىراق ەلەكتروندىق تەمەكى پايدالاناتىن ەرەسەك تەمەكى شەگۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرمەۋ كەرەك. جانە, امەريكادا بارلىق ەلەكتروندىق تەمەكىلەر, تەمەكى قىزدىرۋ جۇيەلەرى, ۆەيپتاردىڭ FDA-دان ساتۋعا رۇقساتى بولۋى ءتيىس.

قازاقستان تۇتىنۋشىلار ليگاسى تۇتىنۋشىلارعا ەگەر جامان ادەتتەن باس تارتۋ مۇمكىن بولماسا, تەك قانا قۇرامىندا نيكوتين بار سەرتيفيكاتتالعان ونىمدەرىن پايدالانۋدى ۇسىنادى.

تەمەكى مەن تەمەكى ونىمدەرىنە باعانىڭ وسۋىنە قاتىستى ۇندەۋلەرگە كەلەتىن بولساق, ولار تەڭگە باعامىنىڭ تومەندەۋىمەن جانە تاۋارلارعا باعانىڭ وسۋىمەن بايلانىستى ورىن الدى. تۇتىنۋشىلار الماتىنىڭ كەيبىر دۇكەندەرىندە تەمەكى ونىمدەرىنە باعانىڭ وسكەنىن اتاپ ءوتتى,ولاردىڭ قانشالىقتى زاڭدى ەكەنىن جانە بۇل ترەند الداعى ۋاقىتتا قانشا ۋاقىت ساقتالاتىنىن سۇرالدى. ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراستىرا وتىرىپ, ليگا قازاقستاندا وندىرىلەتىن تەمەكى ونىمدەرىنىڭ باعاسى اعىمداعى جىلدىڭ ىشىندە ەڭ كوپ دەگەندە 5-10%-عا ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتادى, الايدا يمپورتتالاتىن تەمەكى ونىمدەرىنىڭ قۇنى دوللار باعامىنا تىكەلەي بايلانىستى بولماق.

ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنىڭ باسىم بولىگى (شامامەن 60%) كارانتين كەزەڭىنە كەلدى. تۇتىنۋشىلار توتەنشە جاعداي رەجيمىنە بايلانىستى ۇيدەگى دۇكەندەردە تەمەكى مەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەردىڭ جوقتىعىنا شاعىمداندى. ماگنۋم جانە Small سياقتى ءىرى ازىق-ت ۇلىك جەلىلەرىندە تەمەكى مەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەرىنە قاتىستى ماسەلە بايقالمادى. ءونىمنىڭ بولۋىنا بايلانىستى پروبلەمالار تەك دۇكەندەردە عانا ورىن الدى. تۇتىنۋشىلاردان كارانتين كەزىندە بۇل ماسەلە شەشىلۋى مۇمكىن بە, دەگەن ساۋالدار قويىلدى. سونىمەن قاتار, تۇتىنۋشىلار ليگاسى تەمەكىلەر مەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى قاجەتتىلىكتەگى ازىق-ت ۇلىك تىزىمىنە قوسىلماعانىن انىقتاپ, ءدال وسى فاكتور ولاردىڭ ءۇي ماڭىنداعى دۇكەندەرگە جەتكىزىلۋىمەن بايلانىستى پروبلەمالار تۋىنداعانىن اتاپ وتكەن.

ءبىرىنشى توقسانداعى تۇتىنۋشىلار وتىنىشتەرىنىڭ قورىتىندىسىنا تۇسىنىكتەمە بەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ تۇتىنۋشىلار ليگاسىنىڭ توراعاسى سۆەتلانا رومانوۆسكايا, ەگەر تەمەكى جانە قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەر قاۋىپسىزدىگى مەن سەرتيفيكاتسياسى بويىنشا شاعىمدار اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار جانە اقپان ايلارىندا كوپ بولسا, وندا ناۋرىز ايىندا وتىنىشتەردىڭ كوپشىلىگى دۇكەندەردە تەمەكىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى بولدى دەيدى.

سۆەتلانا رومانوۆسكايا ەلەكتروندىق تەمەكى قاۋىپسىزدىگى جانە سەرتيفيكاتتاۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ايتا كەلە, زاڭ شىعارۋشىلار وسى ءونىمدى رەتتەۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى:

«تۇتىنۋشىلار تەمەكىنى تاستاۋ ماقساتىندا ەلەكتروندى تەمەكىگە كوشكەندەرىن بىزگە ءوز ۇندەۋلەرىندە اتاپ ءوتتى. باق-تا جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە قاراما-قايشى اقپاراتتىڭ كوپ بولۋىنا بايلانىستى ولاردى قاۋىپسىزدىك, وسى ونىمدەردى سەرتيفيكاتتاۋ ماسەلەلەرى تولعاندىرادى. قازىر قايتا قاراۋ ساتىسىنداعى دەنساۋلىق تۋرالى كودەكستە ەلەكتروندىق تەمەكىنى ادەتتەگى تەمەكىگە تەڭەستىرۋ ۇسىنىلادى. ءبىز زاڭ شىعارۋشىلارعا ءوز ۇستانىمدارىن قايتا قاراپ, ەلەكتروندىق تەمەكىنى جەكە ساناتقا ءبولۋدى ۇسىنامىز».

تۇتىنۋشىلار ليگاسى تەمەكى ونىمدەرى مەن قۇرامىندا نيكوتين بار ونىمدەرگە بايلانىستى تۇتىنۋشىلار وتىنىشتەرىنىڭ ناتيجەلەرىن ودان ءارى مونيتورينگىلەۋدى جانە جاريالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. ليگا بارلىق تۇتىنۋشىلاردى شاعىمدارىمەن جانە سۇراقتارىمەن (2518-Beeline جانە 2040-Activ) ىستىق جەلىسىنە جۇگىنۋگە شاقىرادى.