بۇل تۋرالى مو قوعامدىق كوممۋنيكاتسيا ورتالىعىندا وتكەن بريفينگتە مو جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلاماسى باسقارماسىنىڭ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسەت شوپانوۆ حابارلادى.
بۇگىن, ءبىز تاعى دا 42 500 تەڭگە – الەۋمەتتىك تولەم جونىندە اڭگىمە قوزعايمىز. سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا, بۇگىنگى كۇنى وبلىسىمىزدا 231 مىڭ ءوتىنىش ءتۇستى, ونىڭ 104 مىڭ ءوتىنىشى تىركەۋدەن باس تارتىلدى. قالعان 127 مىڭ ءوتىنىش بويىنشا ەلەكتروندىق ءىس ماكەتى جاساقتالىپ, 1 724 ءوتىنىش مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىمەن باس تارتىلدى. 98 494 ادامعا 4,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە الەۋمەتتىك تولەم تولەندى.
سونىمەن قاتار, قاعيداعا ەسەپ شوتتى كورسەتپەي ءوتىنىش بەرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ, وزگەرىس ەنگىزىلدى. قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىندالعان 3 260 ادامنىڭ ەسەپ شوتىن كورسەتىلۋىن كۇتىلۋدە.
ەسكە سالا كەتەيىك, قولدانىستاعى قاعيدالارعا سايكەس توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە قىزمەتتىڭ شەكتەلۋىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەم تابىسىنان ايىرىلعان كەلەسى ساناتتاعى تۇلعالارعا بەرىلەدى:
- جەكە كاسىپكەرلەرگە جانە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ, ال كارانتين ەنگىزىلگەن ەلدى مەكەندەردەگى ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەتىلەرىنىڭ جالاقىسى ساقتالمايتىن دەمالىستاعى قىزمەتكەرلەرىنە;
- جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن ادامدارعا (نوتاريۋس, جەكە سوت ورىنداۋشىسى, ادۆوكات, مەدياتور, رەپەتيتور);
- بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم تولەۋشىلەرگە, ەسپ دەپتە ايتامىز;
- ازاماتتىق – قۇقىقتىق سيپاتتاعى شارتتار بويىنشا تابىس تاباتىن تۇلعالارعا;
- مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك مەكەمەلەردى قوسپاعاندا, كوممەرتسيالىق ەمەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ جالاقىسى ساقتالمايتىن دەمالىستاعى قىزمەتكەرلەرىنە.
سونىمەن قاتار, ءوزىن – ءوزى ناتيجەسىز جۇمىسپەن قامتىعاندارعا, ياعني بەيرەسمي, سالىق ورگاندارىندا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەي, وسى كۇنگە دەيىن ەسپ تولەمەي, بىراق ءوزىنىڭ تىرشىلىگىن جاساپ, جۇمىس جاساپ, بىلاي ايتقاندا تيىن – تەبەنىڭ تاۋىپ جۇرگەن ادامدارعا وسى الەۋمەتتىك تولەمدى الۋعا مۇمكىندىك بار. ول ءۇشىن ازاماتتار ەسپ تولەۋ ارقىلى ءوز ءىسىن زاڭداستىرۋى قاجەت. ياعني بۇگىن ەسپ تولەپ, كەلەسى كۇنى الەۋمەتتىك تولەمگە ءوتىنىش بەرە الادى. ول قالالىقتار ءۇشىن 2 651 تەڭگە, اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن 1 325 تەڭگە.
- بىزگە كوپ قويىلاتىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى – «مەن زەينەتكەر ەدىم, مۇگەدەك جان ەدىم, ستۋدەنت ەدىم نەمەسە بالا كۇتىمىندە وتىر ەدىم, ياعني دەكرەتتە ماعان ءتيىستى مە؟» دەگەن سۇراق.
بۇل جەردە ەسكەرتەيىن دەگەنىم, توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە تابىسىنان ايىرىلۋىنا بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەم ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە بايلانىستى تولەنبەيدى. ياعني, ازاماتتاردىڭ جاسىنا, زەينەتكەرلىگىنە, مۇگەدەكتىگىنە نەمەسە باسقادا جايتتارعا قارامايدى. بۇل تولەم, جاريالانعان توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى شىن مانىندە تابىسىنان ايىرىلعان بولسا, وندا ول ازاماتتارعا بۇل تولەم ءتيىستى بولادى.
مىسالعا, زەينەتكەر نەمەسە مەملەكەتتىك جاردەماقى الىپ جۇرگەن ازاماتتار. ول كىسىلەر ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان, بيۋدجەت ەسەبىنەن اي سايىن زەينەتاقى مەن جاردەماقى تولەنىپ كەلەدى. ول تولەمدەر توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى توقتاعان جوق, قايتا ولاردىڭ مولشەرى ارتىپ جاتىر. سوندىقتان, بۇل ازاماتتار تولەمگە يە بولا المايدى.
بىراق ەگەردە زەينەتكەر نەمەسە جاردەماقى الىپ جۇرگەن جاندار, ياعني كوپ بالالى انالارىمىز, مۇگەدەك جاندارىمىز توتەنشە جاعدايعا دەيىن رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەگەن بولسا, ياعني ءبىر مەكەمەدە جۇمىس ىستەگەن بولسا, جەكە كاسىپكەر بولسا نەمەسە ەسپ تولەگەن بولسا ول ەسكەرىلەدى. جالپاق تىلمەن ايتسام, زەينەتاقى, جاردەماقى كولەمى كوپ ەمەس, سوندىقتان قوسىمشا تابىس تاۋىپ جۇرگەن بولسا, وندا بۇل ازاماتتارىمىزعا بۇل تولەم ءتيىستى. تاعىدا ناقتىلاپ كەتەيىن, بۇل ازاماتتار توتەنشە جاعدايعا دەيىن رەسمي جۇمىس جاساعان بولسا الەۋمەتتىك تولەمدى الا الادى.
كەلەسى سۇراق: مەنىڭ بانكتە ەسەپ-شوتىم جوق ەدى, تۋمالاسىمنىڭ, دوسىمنىڭ نەمەسە اتا-انامنىڭ ەسەپ-شوتىن كورسەتسەم بولا ما؟
بۇل جەردە ءار ازامات ءوزىنىڭ ەسەپ-شوتىن كورسەتۋى ءتيىس. سەبەبى, باسقا جاعىنان قاراساق, الاياقتار پايدالانىپ كەتۋى مۇمكىن. مىسالعا, الاياقتار ازاماتتاردىڭ اتى-ءجونىن, ين-ءىن تاۋىپ الىپ, ءوزىنىڭ ەسەپ-شوتىن كورسەتىپ ازاماتتاردىڭ اتىنان ءوتىنىش بەرۋى مۇمكىن. سول كەزدە شىن مۇقتاج ازاماتتارعا ءتيىستى اقشانى الىپ كەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءار ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ ەسەپ-شوتى بولۋى ءتيىس.
سوڭعى وزگەرىستەرگە بايلانىستى, ءوتىنىشتى بۇگىنگى كۇنى ەسەپ-شوتتى كورسەتپەستەن بەرۋگە بولادى. جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمدەي, بۇگىنگى كۇنى ونداي وتىنىشتەر سانى 3 260. ازاماتتارعا تولەم تاعايىندالعاندىعى جونىندە حابارلاما كەلگەننەن كەيىن, وتىز كۇن ىشىندە ەسەپ-شوتىن ۇسىنۋ قاجەت, دەدى اسەت شوپانوۆ.