استاناداعى №64 مەكتەپ ليتسەيدە وقۋشىلارعا ءدارىس وقىعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە پاتريوتتىقتىڭ ۇلى ۇعىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. پرەزيدەنت ءوز ءدارىسىنىڭ التىن ارقاۋى ەتىپ وتانشىلدىقتى الدى. بيىلدان باستاپ مەكتەپتەردە «قازاق ەلى» دەگەن ءپان ەنگىزىلىپ وتىرعانى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرىنشى ساباعىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارىدا اتالعان وقۋ وشاعىندا ءوزى وتكىزگەنى دە كوپشىلىكتىڭ ەسىندە.
جاستارىمىزدى پاتريوتتىققا تاربيەلەيتىن تاقىرىپتار سان الۋان. وتان ءۇشىن قاسىق قانى قالعانشا ايقاسىپ, ءتۇرلى ەرلىك قيمىلدارعا بارۋ – سولاردىڭ ءبىر پاراسى. ەلىمىزدە وسىعان ۇلگى بولاتىن ەرجۇرەك ازاماتتار دا از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – جانگەلدى ماحاشوۆ. ول – ءوزىنىڭ بۇكىل بولمىسىمەن وزگەلەرگە ۇلگى بولا الاتىن تۇلعا. اۋعانستانداعى ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ, مايدان جورىقتارىنان وتكەن كەشەگى سارباز. جات جەردە ءجۇرىپ, ينتەرناتسيونالدىق بورىشىن اتقاردى. ەڭ باستىسى – انتىنا ادال بولدى. قۇرداستارى سياقتى سوعىستى تەك كينولاردان تاماشالاعان جوق. سوعىستى ءوز كوزىمەن كوردى, وق-ءدارىنىڭ ءيسىن يىسكەدى, قان كەشتى. سوندىقتان ونىڭ پاتريوتيزم جونىندە ايتقان اڭگىمەلەرى اسەرلى. جۇرەگىنەن وتكىزىپ سويلەيدى.
استاناداعى №64 مەكتەپ ليتسەيدە وقۋشىلارعا ءدارىس وقىعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە پاتريوتتىقتىڭ ۇلى ۇعىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. پرەزيدەنت ءوز ءدارىسىنىڭ التىن ارقاۋى ەتىپ وتانشىلدىقتى الدى. بيىلدان باستاپ مەكتەپتەردە «قازاق ەلى» دەگەن ءپان ەنگىزىلىپ وتىرعانى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرىنشى ساباعىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارىدا اتالعان وقۋ وشاعىندا ءوزى وتكىزگەنى دە كوپشىلىكتىڭ ەسىندە.
جاستارىمىزدى پاتريوتتىققا تاربيەلەيتىن تاقىرىپتار سان الۋان. وتان ءۇشىن قاسىق قانى قالعانشا ايقاسىپ, ءتۇرلى ەرلىك قيمىلدارعا بارۋ – سولاردىڭ ءبىر پاراسى. ەلىمىزدە وسىعان ۇلگى بولاتىن ەرجۇرەك ازاماتتار دا از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – جانگەلدى ماحاشوۆ. ول – ءوزىنىڭ بۇكىل بولمىسىمەن وزگەلەرگە ۇلگى بولا الاتىن تۇلعا. اۋعانستانداعى ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ, مايدان جورىقتارىنان وتكەن كەشەگى سارباز. جات جەردە ءجۇرىپ, ينتەرناتسيونالدىق بورىشىن اتقاردى. ەڭ باستىسى – انتىنا ادال بولدى. قۇرداستارى سياقتى سوعىستى تەك كينولاردان تاماشالاعان جوق. سوعىستى ءوز كوزىمەن كوردى, وق-ءدارىنىڭ ءيسىن يىسكەدى, قان كەشتى. سوندىقتان ونىڭ پاتريوتيزم جونىندە ايتقان اڭگىمەلەرى اسەرلى. جۇرەگىنەن وتكىزىپ سويلەيدى.
– جانگەلدى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنان پاتريوتيزم جونىندە قانداي تۇجىرىم تاراتۋعا بولادى؟
– ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا پاتريوتيزم, وتانسۇيگىشتىك حاقىندا جاقسى ايتتى. مەملەكەتىمىز كوپ ەتنوستى جانە كوپ كونفەسسيالى. سوندىقتان قازاقستاندىقتاردىڭ ماقساتى قاراپايىم ءارى ۇعىنىقتى. ءبىز قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە ونى نىعايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل تۇسىنە بىلگەن جانعا مەملەكەتىمىزدىڭ قوعام رەتىندە, ۇلت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىنىڭ اينىماس شارتى ىسپەتتى. دەمەك, ورتاق ءۇيىمىز بولىپ تابىلاتىن كەڭ بايتاق وتانىمىزدا تۇراتىن وزگە ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىمەن ءتىل تابىسىپ, تاتۋ-ءتاتتى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرۋ بارشا قازاقتىڭ قاعيداسى بولۋى شارت. بەرەكە بار جەرگە باق تۇراقتايدى. ءوز حالقىن سۇيەتىن ادام, ءوز جۇرتىنا جاقسىلىق تىلەگەن جان وزگە حالىقتاردى اشىندىرمايدى, ءوز ۇلتىن ەشكىمگە قارسى قويمايدى.
قازاقستان – ءبىزدىڭ قاسيەتتى مەكەنىمىز. دەمەك, باستى جاۋاپكەرشىلىك بىزدەرگە, قازاقتارعا ارتىلاتىنىن ەلباسىمىز ورىندى مەڭزەپ وتىر. ويتكەنى, ەلدىڭ دە, جەردىڭ دە يەسى – ءوزىمىز. ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز سىرت ەلدەن گورى ءوز وتانىندا ءومىر سۇرگەندى ارتىق كورەتىندەي بولۋى ءتيىس. ءبىز وسكەلەڭ ۇرپاقتى وسىنداي ومىرشەڭ قاعيداتتار نەگىزىندە تاربيەلەۋىمىز كەرەك. بولاشاققا سەنىم بولماسا, تولىققاندى مەملەكەت قۇرۋعا بولمايدى.
جولداۋدا ايتىلعانىنداي, مۇنى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى العىشارتتار دەپ تۇسىنگەنىمىز ءلازىم. بارلىق ەتنوستار ازاماتتارى قۇقىقتارىنىڭ تەڭدىگى, قازاق ءتىلى جانە تىلدەردىڭ ۇشتۇعىرلىلىعى, مادەنيەت, ءداستۇر جانە دارالىق, ۇلتتىق ينتەليگەنتسيانىڭ ءرولى, ءححى عاسىرداعى قازاقستانداعى ءدىن ماسەلەلەرى جان-جاقتى پىسىقتالىپ, نەگىزدى دايەكتەلگەن پاتريوتيزم ۇلتتىق يدەولوگيامىزدىڭ ۋىعىنا اينالۋى قاجەت. سايىپ كەلگەندە, قازاقستان پاتريوتيزمىنىڭ ىرگەتاسى بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلى جانە ولاردىڭ وتان نا مىسى الدىنداعى جالپى جاۋاپكەرشىلىگى دەگەن ۇعىم. جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيلەۋ ماقساتىندا قازاقستان پرەزيدەنتى اۋقىمدى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە. دەمەك, وسى يگى ماقسات جولىندا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋدى ازاماتتىق پارىزىمىز دەپ سانايمىز.
– وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ توراعاسى بولىپ 7 جىلداي ىستەدىڭىز. شىمكەنت قالالىق اكىمدىگىنىڭ جينالىستارىندا, ءماسليحاتتىڭ سەسسيالارىندا قارۋلاس دوستارىڭىزدىڭ اتىنان ءسوز سويلەپ, مۇڭ-مۇقتاجىن جەتكىزەتىن ەدىڭىز. كەيىن شىمكەنت قالالىق ءماسليحاتىنا دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, ءماسليحات حاتشىسى, ودان سوڭ قالا اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى, كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتتەرىن اتقاردىڭىز. جالپى, ءوزىڭىزدىڭ ءومىر جولىڭىز تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– كەلەسى جىلى كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ اۋعانستان جەرىنەن شىعارىلعانىنا 25 جىل تولادى. جەڭىمپازى جوق سوعىسقا 22 مىڭداي قازاقستاندىق قاتىسىپ, مىڭعا جۋىق بوزداقتان ايىرىلدىق. جار قۇشىپ, بالا ءسۇيىپ ۇلگەرمەگەن تاعى مىڭنان استام جىگىت ەلگە مۇگەدەك بولىپ ورالدى. رەسپۋبليكا بويىنشا اۋعان سوعىسىنىڭ قاندى قاسابىنان امان-ەسەن ورالعان, جانى جارالى 18 مىڭنان استام ارداگەر ورتامىزدا ءجۇر. بۇگىنگى تاڭدا ارداگەرلەرىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ويداعىداي ەمەس. ءمارتەبەلەرى ءالى كۇنگە دەيىن انىقتالعان جوق. سۇراپىل سوعىس 10 جىلعا سوزىلسا دا قانتوگىستىڭ سەبەبىن, قازاق جىگىتتەرىنىڭ ەرلىگىن بۇگىنگى جاس ۇرپاق بىلە بەرمەيدى. ءبىز اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىنە, ۇلدارى قازا تاپقان اتا-انالارىنا, ولاردىڭ وتباسىنا قۇرمەتپەن قاراپ, قامقورلىق تانىتۋدامىز.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇركىستان قالاسىندا كوپبالالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. اكە-شەشەم ءۇش ۇل, بەس قىز تاربيەلەگەن. رەسەيدىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنداعى ۋرال زاڭ ينستيتۋتىن, الماتى ەكونوميكا جانە ستاتيستيكا اكادەمياسىن ءبىتىردىم. ماماندىعىم – زاڭگەر-ەكونوميست. ەڭبەك جولىم قاراپايىم كۇزەتشىدەن باستالدى. رەسەيدە كۇزەت مەكەمەسىنىڭ باسشىسىنادەيىن كوتەرىلدىم. 1999 جىلدان 2002 جىلعا دەيىن شىمكەنتتەگى كەدەن باسقارماسىندا ءبولىم باسشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىم. وقو اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى ۇيىمىنىڭ توراعاسى بولىپ ىستەپ جۇرگەندە, قارۋلاستارىما, مۇگەدەك جانە قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ اتا-انالارىنا, زايىپتارىنا ماتەريالدىق, مورالدىق كومەكتەر كورسەتتىك. 2005 جىلى 70-تەن استام ارداگەرگە ءبىزدىڭ جاردەمىزبەن شىمكەنت قالاسىندا جەر تەلىمى بەرىلدى. سول جىلى «دوستىق» شاعىن اۋدانىندا اۋعان سوعىسىندا قازا تاپقان جاۋىنگەردىڭ اكەسى مەن جەسىر قالعان جۇبايىنا ءبىزدىڭ ىقپالىمىزبەن باسپانا سالىندى. 2009 جىلى دەمەۋشى ارقىلى 3 بولمەلى پاتەردى بۇرىنعى ينتەرناتسيوناليست جاۋىنگەرگە ساتىپ اپەردىك. 2010 جىلى دەپۋتاتتارعا سۇرانىس جاساپ, اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىنە كەڭسە ساتىپ الىندى. حالىق قالاۋلىسى بولعان كەزىمدە, اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىنە اي سايىن قالالىق بيۋدجەتتەن كومەك رەتىندە ارقايسىسىنا 1700 تەڭگەدەن (شىمكەنتتە 750 ارداگەر بار ەدى) قارجى بولدىردىك. ولاردىڭ قوعامدىق كولىكتە تەگىن جۇرۋىنە ىقپال ەتتىك. مەرەكە سايىن ارداگەرلەرگە سىيلىقتار تابىس ەتىلەتىن.
– اباي اتىنداعى ساياباقتىڭ اشىق اسپان استىنداعى مۇراجايى شىمقالانىڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ونى ۇيىمداستىرۋعا جانگەلدى ماحاشوۆتىڭ دا ەڭبەگى ءسىڭدى دەگەن اڭگىمەنى قۇلاعىمىز شالىپ قالعان ەدى.
– ونىڭىز راس ەندى... بۇل مۇراجاي 2006 جىلى سول كەزدەگى وبلىس اكىمى بولات جىلقىشيەۆتىڭ قولداۋىمەن سالىنعان. اسكەري تەحنيكامەن كىتاپ, كينو ارقىلى تانىسقان ءبىر بولەك تە, جاستاردىڭ ولاردى ءوز كوزىمەن كورىپ, ۇستاعاندارى باسقاشا اسەر قالدىرادى. وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىندا اسكەري ومىرگە قىزىعىپ, وسى سالادا قىزمەت ەتۋگە قۇمارتۋشىلاردىڭ قاراسى كوبەيە تۇسپەسىنە كىم كەپىل؟ وتانسۇيگىش جاستاردى تاربيەلەۋدىڭ ءبىر پاراسى وسى شىعار, بالكىم. ەل باسىنا كۇن تۋعاندا, وتانىن قورعاۋعا دايىن تۇراتىن ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ قاتارى بۇدان بىلاي كوبەيەدى دەگەن سەنىمدەمىن.
مۇنىڭ ءوزى ءساتى تۇسكەن وڭتايلى ءىس بولدى. ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىنان كەيىن تەحنيكالاردى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جيناي باستادىق. ماسەلەن, ءبىر اي ءجۇرىپ سەمەي قالاسىنان تانكىنى, تەمىرتاۋدان بتر-70, وتاردان بردم-ءدى, شامالعاننان ءۇش زەڭبىرەكتى الىپ كەلدىك. مۇراجايدىڭ جەر تەلىمى, كۇرىلىس ماسەلەلەرىن ءوزىم جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن بىرگە تىكەلەي شەشۋگە اتسالىسقان ەدىم.
– قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق «اۋعانستان ارداگەرلەرى» قوعامدىق بىرلەستىگى (توراعاسى حالىق قاھارمانى, گەنەرال-لەيتەنانت باقىتجان ەرتاەۆ) توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەكەنىڭىزدى, «ەر باتىر» پاتريوتتىق قوعامدىق قورىن باسقاراتىن