بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇستازىمىز, مەحانيكا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تولەگەن وسپان ۇلى قوناقباەۆ ءوزىنىڭ وقۋشى كەزىندە يۋ.ا.گاگارين باستاعان عارىشكەرلەرمەن كەزدەسكەنى, سول جولى ولاردى سۋرەتكە تۇسىرگەندىگى تۋرالى ايتقانى بار ەدى. تاريحي سۋرەتتەردى تاۋىپ, اكەلىپ كورسەتەمىن دەگەنىنە دە ءبىراز بولىپتى.
قازىرگى ورىن الىپ وتىرعان جاعدايعا بايلانىستى مەحانيكا كافەدراسىنىڭ ۇجىمى دا قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشتى. ۇيدە بولعاندىقتان, بۇرىن-سوڭدى قولىمىز تيمەي, بىراق ويىمىزدا جۇرگەن شارۋالارعا قول جەتىپ جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. سودان ءساتى ءتۇسىپ تولەگەن وسپان ۇلى ارحيۆتەرىن اقتارىپ, وسى اڭگىمە باسىندا ايتىلعان ۇشقىش-كوسموناۆتتاردىڭ سۋرەتتەرىن تاۋىپ ماعان جىبەرگەن بولاتىن.
عارىشكەرلەرمەن بولعان كەزدەسۋدەن ەستەلىك بولعان بۇل سۋرەتتەردىڭ تاريحىن توكەڭ بىلاي دەپ باياندايدى:
مەن, 1950 جىلى ءنوۆوسىبىر وبلىسىندا, قۇلىندى (ق ۇلىن) دالاسىندا – اتا-بابالارىمىزدىڭ جەرىندە دۇنيەگە كەلدىم. 1964 جىلى مەكتەپتىڭ ۇزدىك وقۋشىسى, پيونەر-كومسومول جەتەكشىسى جانە سپورتشى رەتىندە كاۆكازدىڭ قارا تەڭىز جاعالاۋىنداعى تۋاپسە تەڭىز پورتى جانىنداعى «ورلەنوك» لاگەرىنە (بۇكىلوداقتىق «ارتەك» لاگەرىنىڭ انالوگى) بۇكىل ايماققا بەرىلگەن جالعىز جولداما ماعان بۇيىردى. ءبىز قىركۇيەك-قازان ايلارىندا سول لاگەردە بولدىق, ءبىر توقسان سوندا وقىدىق, دەمالىپ, شىنىعىپ قايتتىق.
قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا سوچيدە ءتورت عارىشكەر دەمالدى: يۋري گاگارين, اندريان نيكولاەۆ ء(بىرىنشى ايەل-عارىشكەر ۆالەنتينا تەرەشكوۆانىڭ كۇيەۋى), ۆلاديمير كوماروۆ جانە عارىشقا ۇشقان العاشقى عالىم, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كونستانتين فەوكتيستوۆ. ءبىز ۇشقىشتارعا لاگەرگە كەلۋگە شاقىرۋ جىبەردىك. شاقىرۋدى العان سوڭ, ولار قايىقپەن بىزگە جەتتى.
سول كەزدە مەن ءوزىمنىڭ وترياد كومانديرى بولعانىما قاتتى قۋاندىم. سەبەبى ۇشقىشتاردى سول پورتتان اۆتوبۋسپەن قارسى الۋعا قوشەمەتشى توپپەن بىرگە باردىم. پورتتان ءبىزدىڭ «ورليونوك» لاگەرىنە دەيىنگى تاۋلى جولدىڭ ۇزاقتىعى قىرىق بەس شاقىرىم. جولشىباي اۆتوبۋستا كەلە جاتىپ عارىشكەرلەرمەن جاقىنىراق تانىسىپ, ەتەنە اڭگىمەلەسە الدىق جانە ءوز باسىم ءتورت عارىشكەردىڭ قولتاڭبالارىن دا الىپ ۇلگەردىم.
«ورليونوكتا» قادىرلى قوناقتارمەن ۇزاق تا قىزىقتى كەزدەسۋ ءوتتى. كەزدەسۋگە ءتورت ءجۇز پيونەر جانە كومسومول مۇشەلەرى قاتىستى. ءبىزدىڭ سۇراقتارىمىزعا كوبىنەسە اتى اڭىزعا اينالعان يۋري گاگارين جاۋاپ بەردى. ول وتە قاراپايىم, سۇيكىمدى, مەيىرىمدى جانە قىزىق ادام بولىپ شىقتى. ءوزىنىڭ ءسوز ساپتاۋىنا قاراي, ولاردىڭ ىشىندەگى جاسى ۇلكەنى, مەيىرىمدى ءارى اقىلدىسى ۆلاديمير كوماروۆ ەكەنىن اڭعاردىق. وكىنىشكە قاراي, ول قازاقستاننىڭ جەزقازعان ايماعىنا قونۋ كەزىندە قايعىلى قازاعا ۇشىرادى.
«كەزدەسۋ بارىسىندا مەن ولاردىڭ ءبارىن قاراپايىم Smena-5 كامەراسىمەن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الدىم», دەپ اڭگىمەسىن اياقتاعان تولەگەن اعا سول ۇشقىشتارمەن بولعان كەزدەسۋدىڭ ءالى ەسىندە ەكەندىگىن, جانە وسى اقپاراتقا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن جاندارمەن بولىسۋگە دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى.
اڭگىمەگە ارقاۋ بولعان سۋرەتتەردىڭ تاريحى مىنە وسىنداي بولدى.
دينارا تۋرالينا,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتى