وتكەن جىلى قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 2020–2022 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار اياسىندا جاس عالىمداردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ ءۇشىن كونكۋرس جاريالانعان ەدى. اتالمىش كونكۋرستا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى حيميا جانە حيميالىق تەحنولوگيا فاكۋلتەتى ورگانيكالىق زاتتار, تابيعي قوسىلىستار جانە پوليمەرلەر حيمياسى مەن تەحنولوگياسى كافەدراسىنىڭ جاس عالىمدارى دا باق سىنادى.
جاقىندا كونكۋرس ناتيجەسى شىعىپ, كافەدراننىڭ ءتورت بىردەي جاس عالىمىنىڭ ىشىندە PhD زارينا كەڭەسوۆا دا گرانتقا يە بولدى.
– زارينا انۋارقىزى, ءسىز بيومەديتسينالىق ماقساتتاعى, سەزىمتال پوليمەرلەردىڭ سينتەزى مەن سيپاتتاماسى سالاسىنداعى مامانسىز. ءوزىڭىز عىلىمي جەتەكشىلىك جاساپ وتىرعان «تابيعي وسىمدىك شيكىزاتىنان باسقارىلاتىن قۇندى كومپونەنتتى ەكستراكتسيالاۋ ادىستەرىن ازىرلەۋ» تاقىرىبىنداعى عىلىمي جوبا 40 جاسقا دەيىنگى جاس عالىمداردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا جاريالاعان بايقاۋدا گرانتقا يە بولدى. بۇل عىلىمي جوبانىڭ جاڭالىعى نەدە؟
– جوبا ميكروتولقىندى ساۋلەلەنۋ كومەگىمەن تابيعي وسىمدىك شيكىزاتىنان قۇندى كومپونەنتتەردى ەكستراكتسيالاۋدىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالىق ءادىسىن ازىرلەۋگە جانە كونتسەنتراتسيا مەن تەمپەراتۋرانىڭ ايقىن گراديەنتتىك ورىستەرىن قۇرۋعا, سونداي-اق ۇسىنىلعان ءتاسىلدى ىسكە اسىراتىن جاڭا ۇلگىدەگى ەكستراكتورلاردى قۇرۋعا باعىتتالعان. ميكروتولقىندى ەكستراكتسيا ادىستەرى بەلگىلى, الايدا سوڭعى ۋاقىتقا دەيىن ديسپەرگيرلەنگەن نانوكومپوزيتتەر مەن گيدروگەل بولشەكتەرىنىڭ كومەگىمەن كونتسەنتراتسيا مەن تەمپەراتۋرانىڭ ايقىن گراديەنتتەرىن جاساۋعا نەگىزدەلگەن ادىستەرمەن ولاردى بىرىكتىرۋ ۇسىنىلماعان.
جوبادا العاش رەت تابيعي وسىمدىك شيكىزاتىنان قۇندى كومپونەنتتى جەدەل ەكستراكتسيالاۋ ءادىسى ۇسىنىلادى, ەكستراكتسيانى تۇبىرلەۋ تەمپەراتۋرا مەن كونتسەنتراتسيانىڭ مەزگىل-مەزگىل وزگەرەتىن گراديەنتتەرىن قۇرۋ ەسەبىنەن جەتكىزىلەدى. ءوز كەزەگىندە كورسەتىلگەن گراديەنتتەر ميكروتولقىندى ساۋلەلەنۋمەن قىزاتىن پوليەلەكتروليتتى گيدروگەل بولشەكتەرىنىڭ ءىسىنۋ دارەجەسىنىڭ جىلدام وزگەرۋى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
– جوبانىڭ حالىقارالىق اۋقىمداعى ماڭىزدىلىعى قانداي؟
– جوبانىڭ حالىقارالىق اۋقىمداعى ماڭىزدىلىعى, ءبىرىنشى كەزەكتە, ونىڭ ناتيجەلەرى تابيعي وسىمدىك شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋمەن بايلانىستى. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا تەحنولوگيالاردى ايتارلىقتاي جاڭعىرتۋ ءۇشىن العىشارتتار جاسايدى. جەدەل ەكستراكتسيا, پەرسپەكتيۆادا, تىكەلەي ەگىستىكتە جۇمىس ىستەيتىن ەكستراكتورلاردى دا جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان دا بۇل جاڭالىقتى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى تىكەلەي قولدانا الادى. سونىمەن بىرگە جوبا كۇن ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ سالاسىنداعى عىلىمي ىزدەنىستەرگە ۇلەس قوسادى (تىكەلەي الاڭدا جۇمىس ىستەيتىن ءموبيلدى ەكستراكتورلاردى ەلەكترمەن قورەكتەندىرۋ). ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اتالعان عىلىمي جوبا قازاقستان ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, مۇنداعى عىلىمي جاڭالىقتار ەلدىڭ اگرارلىق سەكتورىنا, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكەن ۇلكەن قولداۋ جاسايدى.
الماتى