وتكەن اپتادان بەرى ساراپشىلار مۇناي داعدارىسى مەن پاندەميا رەسەي, اقش پەن ساۋد ارابياسىن ءبىر-بىرىمەن ورتاق ءتىل تابۋعا ماجبۇرلەدى دەپ جاتىر. بۇل كەلىسىمدى ادامزاتتى اپاتتان قۇتقارعان نۇح پايعامباردىڭ كەمەسىنە ۇقساتىپ جاتقاندار دا كوپ ەل ىشىندە. ارزان مۇناي مەن پاندەميانىڭ قىسپاعىنان قىسىلعان ادامزات كەلىسىمگە كەلىپ, كەمەدەن وزىنە جايلى ورىن الىپ قالۋعا جانتالاسقانىنا ءبارىمىز كۋا بولدىق.
2020 جىلى مۇنايعا جانە ونىڭ الەمدىك باعاسىنا بايلانىستى كوپ نارسە بولدى. قاڭتاردا ءارتۇرلى ەلدەردەگى كورپوراتسيالار ءوندىرىستى جانە نەگىزگى وتىنعا سۇرانىستى ازايتتى. مۇنايعا تاۋەلدى ەلدەر ءۇشىن العاشقى دابىل سيگنالدارى قاڭتاردا پايدا بولدى. ءار ءتۇرلى ەلدەردە, ەڭ الدىمەن اقش پەن ەۋروپادا ءوندىرىستىڭ قۇلدىراۋى تىركەلدى. ساراپشىلار مۇنىڭ سەبەبىن ۆاشينگتون مەن بەيجىڭ اراسىنداعى ساۋدا سوعىسى نەمەسە 737 MAX سەرياسىنداعى سەنىمدى ۇشاقتاردى شىعارۋدان باس تارتقان Boeing كومپانياسىنىڭ جەكە پروبلەماسى دەپ قابىلدادى. ساراپشىلار داعدارىستى الدىن-الا بولجاعانىنا قاراماستان, بۇل پروبلەمالاردى كۇتپەگەنىن ايتادى. الەمدىك عالامتوردا كوروناۆيرۋس تۋرالى ءجيى ايتىلسا دا ونى جاھاندىق كاتاكليزمگە اينالىپ كەتەدى دەپ بولجاي المادى. ءتىپتى قىتاي بيلىگى 31 جەلتوقساندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددسۇ) جاڭا قاۋىپتى اۋرۋ تۋرالى حابارلاعانىنا قاراماستان, قاڭتار ايىنىڭ اياعىندا عانا اۋىر شارالار قابىلدادى.
ينفەكتسيا تارالعان سايىن قورقىنىش كۇشەيە ءتۇستى: قىتايدا ءوندىرىس توقتاپ قالدى, ونىڭ ىشىندە يلون ماسكتىڭ قاتىسۋىمەن 7 قاڭتاردا اشىلعان شانحاي تەسلا زاۋىتى دا توقتادى. كوپتەگەن تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىس تومەندەپ كەتتى. بۇل مۇناي باعاسىنا اسەر ەتە باستادى.
مۇنايدى تازا تابيعي فورماسىندا پايدالانۋ مۇمكىن ەمەس. ودان ءونىم شىعارىلعان سوڭ عانا باعاسى ارتادى. ءموز شىققان سوڭ ترەدەيلەر ارقىلى بيرجاعا شىعارىلادى. ال داعدارىس باستالعالى بەرى جەكەلەگەن ەلدەردىڭ بارىندە مۇناي ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس تومەندەپ كەتتى: قۇرىلىستار, ءوندىرىس توقتاپ, تاۋار تاسىمالداۋ كىدىرىپ قالدى. الەم مۇناي قورى مولشەردەن تىس كوبەيىپ كەتكەن كەزدە عانا پروبلەماعا نازار اۋداردى, داعدارىس تابالدىرىقتا تۇر دەپ دابىل قاقتى.
پروبلەما كۇتپەگەن جەردەن باستالدى
ترەيدەرلەر مەن ءموز-ءدى مۇناي باعاسىنىڭ كەنەتتەن ارزانداپ كەتكەنى دە, سۇرانىستىڭ تومەندەپ كەتكەنى دە تاڭقالدىردى. ولار, ناۋرىزدىڭ باس كەزىندە Brent ماركىلى مۇنايدى 50 اقش دوللارىنا بەرۋگە دايىن تۇردى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەزگىلىمەن سالىستىرعاندا 10-12 اقش دوللارىنا كەم باعا بولاتىن.
وپەك + مامىلەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى ناۋرىز ايىنىڭ باس كەزىندە كەزدەستى. مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمىنىڭ 13 مۇشەسى (وپەك) جانە ءۇشىنشى تاراپ - 11 مەملەكەت, سونىڭ ىشىندە رەسەي. 2016 جىلى ولار ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 1,7-1,8 ملن باررەلگە ازايتۋعا كەلىستى (سول كەزدە - الەمدىك سۇرانىستىڭ شامامەن ەكى پايىزى). سودان كەيىن باعا بىردەن كوتەرىلمەسە دە, رەسەي مەن قازاقستان ءۇشىن قولايلى جاعداي بولدى. ويتكەنى ول ءوندىرىستى رەكوردتىق جوعارى كورسەتكىشتەرگە سۇيەنە وتىرىپ قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدى.
كەيىننەن كەلىسىم بىرنەشە رەت ۇزارتىلدى, سونىڭ ارقاسىندا مۇنايدىڭ نەگىزگى دەرجاۆالارى باعا بەلگىلەۋلەرىن قولايلى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇردى – بۇل اقش-قا قولايلى باعا بولمادى. سەبەبى اقش بۇل كەزدە تاقتاتاس مۇنايىن شىعارۋعا باسىمدىق بەرە باستاعان ەدى.
6 ناۋرىزعا جوسپارلانعان وپەك + توبىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى كەلىسىمگە كەلە المادى جانە كەلىسىم بۇزىلدى. ءوندىرىستى قىسقارتۋ بويىنشا الدىڭعى مىندەتتەمەلەر ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتالدى. سول كۇنى باعا تاعى دا تومەندەپ كەتتى: Brent ماركالى سولتۇستىك ەۋروپالىق مۇناي مەن امەريكاندىق WTI ء(داستۇرلى تۇردە ءسال از) باررەلىنە توعىز پايىزعا - 45,8 جانە 42,1 دوللارعا دەيىن ارزاندادى. وسىعان دەيىن باررەلدىڭ 35 اقش دوللارعا تومەندەۋى كاتاستروفا دەپ باعالانىپ كەلگەن بولاتى. 18 ناۋرىز كۇنى باعا 26,7 دوللارعا تومەندەپ كەتتى. ال 1 ءساۋىر كۇنى 24,7 اقش دوللارىنا دەيىن قۇلدىرادى.
وسى كەزدە ساۋد ارابياسى ءساۋىر ايىندا مۇناي ءوندىرۋدى جالعاستىرا بەرەتىنىن جانە ساتىپ الۋشىلارعا 20 پايىزدىق جەڭىلدىكتەر جاريالايتىنىن ايتتى. بۇل مۇناي نارىعىنا وتقا ماي قۇيعانداي اسەر ەتتى.
بۇل فاكتور Urals ماركىلى مۇنايىن اينالىپ وتە المادى. ناۋرىزدىڭ سوڭىندا ونىڭ باعاسى 16,2 اقش دوللارىنا دەيىن تومەندەپ كەتتى. ال رف بيۋدجەتى مۇناي باررەلىن 42 اقش دوللارى دەگەن ەسەپپەن ۇيلەستىرىلگەن. ءوندىرىس مۇناي بارلايتىن ۇڭعامىلارىن جوعالتىپ الۋدان قورقىپ, جۇمىستارىن جالعاستىرا بەردى.
مۇنايدان كەيىن رۋبل باعامى دا قۇلدىرادى. 6 ناۋرىزداعى ساۋدا-ساتتىق سەسسياسىنىڭ جابىلۋىندا ءبىر دوللار 68,5 رۋبل بولدى. ءۇش كۇندىك دەمالىستان كەيىن ول 73 بولدى (اقپاندا بۇكىل رۋبل شامامەن 65 رۋبل بولدى). رەسەي ۆاليۋتاسى ءۇشىن ەڭ جامانى 19 ناۋرىز كۇنى دوللار 81,9 رۋبلگە, ەۋرو 89,6-عا جەتكەن كەزدە بولدى.
كىم كىنالى؟
وپەك + كەلىسىمى بۇزىلعاننان كەيىنگى ءبىر اي ىشىندە ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر مەن سىرتقى باقىلاۋشىلار جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ءارتۇرلى نۇسقالارىن ۇسىندى. العاش بولىپ رەسەي مۇناي ءوندىرۋدى توقتاتا المايتىنىن مالىمدەدى. ەگەر, بۇل ۇسىنىس قولداۋعا يە بولعان كۇننىڭ وزىندە تىعىرىقتان شىعۋعا جول اشپايتىن ەدى. ارزان مۇناي كوپ شىعارىلسا دا ەكونوميكاعا دەم بەرە المايتىنى بەلگىلى بولىپ قالدى. سەبەبى ونى وندىرۋگە جۇمسالعان شىعىن تابىستىڭ ءباسىن اسىرا المادى.
9 ناۋرىزدا كەشكە ۆەناداعى وپەك-ءتىڭ شتاب-پاتەرىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەن رەسەيدىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الەكساندر نوۆاك بيلىك ءۇشىن بۇل فاكتور بولجانعان نۇسقا ەكەنىن ايتتى. رەسەي وسىعان دەيىنگى كەلىسىمدى كۇشىندە قالدىرۋعا دايىن بولدى. ساۋد ارابياسى باستاعان قالعان قاتىسۋشىلار ءوندىرىستى تاۋلىگىنە تاعى 1,5 ميلليون باررەلگە قىسقارتۋدى تالاپ ەتتى
بۇل فاكتور وپەك-ءتىڭ مۇشە مەملەكەتتەرىنە عانا ەمەس, باسقا ەلدەرگە دە اسەر ەتتى. ولار وسى ءساتتى پايدالانىپ, ارزان مۇنايدى ساتىپ الا باستادى. بۇل فاكتور پاندەميا تابىلدىرىقتا تۇرعان كەزدە ەس جيىپ, قور جيناپ الۋلارىنا مۇمكىندىك بەردى. بارىنەن بۇرىن قىتايدىڭ جولى بولدى. كوروناۆيرۋس ەپيدەمياسىن تەز ارادا جەڭگەن ەل الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي يمپورتەرىنا اينالدى.
تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن ەكى جول قالدى
رەسەي مەن ساۋد ارابياسى ءبىر-بىرىمەن كەلىسىمگە كەلۋ كەرەك نەمەسە ءبىر-بىرىنە سانكتسيا سالۋ كەرەك. وسى تۇستا الەم اقش پرەزيدەنتىن ءبىز تۇڭعىش رەت جاڭا قىرىنان تانىدى. ول كەنەتتەن الەمدى بەيبىتشىلىككە باستايتىن № 1 تۇلعاعا اينالىپ شىعا كەلدى.
ول تۆيتەرىندەگى جازباسىندا مۇحاممەد بين سالمانمەن اڭگىمەلەسكەنىن جانە مۇناي باررەلىن 14 پايىزعا كوتەرۋگە كەڭەس بەرگەنىن جازدى. وسىدان كەيىن ىشكى نارىققا جان ءبىتتى. مۇناي باعاسى كوتەرىلىپ, رەسەي ءرۋبلىنىڭ دە, قازاق تەڭگەسىنىڭ دە بەتى بەرى قاراپ قالدى.
Twitter اكتسيالارى 9,47%-عا نەمەسە 3,63 دوللاردان 41,74 دوللارعا دەيىن قىمباتتادى
مۇنىڭ بارىنە اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ تۆيتتەردەگى جازباسى سەبەپ بولعانى بەلگىلى ەدى: پرەزيدەنت رەسەي مەن ساۋد ارابياسى مۇناي ءوندىرىسىن تاۋلىگىنە 10 ملن باررەلگە تومەندەتەدى دەگەن ءۇمىتىن ءبىلدىردى. بۇل فاكتور Brent ماركالى مۇناي باعاسىنىڭ 15,3% وسۋىنە ىقپال ەتتى, بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعاسىن كوتەردى. تەڭگە دوللارعا شاققاندا ءتورت ۇپايعا يە بولدى, كەشەگى 447.6-دان 443.2-443.6-عا دەيىن نىعايدى. وسىلايشا, قازىرگى ساتتە 448,5 باعامى بويىنشا دوللار / تەڭگە باعامى 5 تەڭگەگە تومەندەدى. مۇنداي ديناميكا تەڭگەنىڭ كۇش الۋىنا اسەر ەتتى. ەسكە سالايىق, 9 ناۋرىزدا Brent ماركالى مۇنايدىڭ باعاسى باررەلىنە 42,9% -عا 31,67 دوللارعا دەيىن تومەندەدى, ال تەڭگە 1 دوللار ءۇشىن 399-عا ءتۇستى.
«سول كۇننىڭ ەرتەسىنە نيۋ-يورك قور بيرجاسىندا Twitter اكتسيالارى 9,47%-عا نەمەسە 3,63 دوللاردان 41,74 دوللارعا دەيىن قىمباتتادى» دەپ حابارلادى ريا نوۆوستي.
جۇما كۇنى كومپانيا 2019 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا تازا تابىستىڭ 8 ەسە, ياعني 1,31 ملرد دوللارعا وسكەنى تۋرالى حابارلاعان بولاتىن. جىلدىق كورسەتكىشتە پايدا 18,4%-عا كوتەرىلگەن.
ۇزاق ۋاقىت تەكە-تىرەسۋگە ەشكىمنىڭ شاماسى جەتپەدى
الايدا رەسەي بۇرىنعى سەرىكتەستەرمەن كەزدەسۋگە جانە ءوندىرىستى قىسقارتۋعا دايىن ەكەنىن مويىندادى. سول كەزدە بۇل بارلىق تاراپتار ءۇشىن دۇرىس شەشىم بولدى. سەبەبى الەمدەگى ەڭ باي ەلدەردىڭ ءوزى بۇدان ارعى قىسىمعا شىداي المايتىنىن بايقاتىپ قويدى. سەبەبى الەمدى ارزان مۇناي ەمەس, كورونوۆيرۋس تا اۋرەگە سالىپ جاتتى. قازىرگى جاعدايدا بۇل جالعىز شەشىم بولاتىن سياقتى. 2002 جىلى مۇناي ءوندىرۋدى سوڭعى رەت قىسقارتقان نورۆەگيا دا وعان دايىن.
العاش بولىپ سوزدەن ىسكە كوشكەن ساۋد ارابياسى وپەك-ءتىڭ مۇشە ەلدەرىن «مۇناي نارىقتارىنداعى قاجەتتى تەپە-تەڭدىكتى قالپىنا كەلتىرەتىن ءادىل كەلىسىمگە» قول جەتكىزۋ ءۇشىن شۇعىل كەڭەسكە شاقىردى. باستاپقىدا شارا 6 ساۋىرگە جوسپارلانعان, بىراق كەيىن 9 ساۋىرگە قالدىرىلدى.
قاتىسۋشىلاردىڭ باستى ماقساتىن ترامپ جاريالادى. مۇناي باعاسى ارزانداپ كەتكەندىكتەن, ترەيدەرلەر مۇناي وندىرەتىن كومپانيالاردىڭ ۇسىنىستارىن جۇرە تىڭداۋعا كوشە باستاعانى بارىنە بايقالىپ قالدى. اقش پرەزيدەنتى ەشكىمگە قاجەت بولماي قالعان مۇنايدى جەر استىنان سورعىلاپ, شىعىن شىعارا بەرگەنشە, مامىلەگە كونىپ, بارعا قاناعاتتانۋدىڭ كەزى كەلگەنىن ەسكەرتتى. سوڭىندا وپەك + مۇشە ەلدەرى مۇناي ءوندىرۋدى ازايتۋعا كەلىستى
«بارلىعى مامىر جانە ماۋسىم ايلارىندا وپەك جانە وعان ەنبەيتىن ەلدەر ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 10 ميلليون باررەلگە قىسقارتۋعا كەلىستى. كەلەسى جارتى جىل ىشىندە ءبىز ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 8 ميلليون باررەلگە دەيىن قىسقارتامىز. بۇل كەلىسىم ەكى جىلعا جارامدى, 2021 جىلى كەلىسىمدەگى پارامەترلەر تاۋلىگىنە 6 ميلليون باررەل دەڭگەيىندە بەلگىلەندى», دەپ ءتۇسىندىردى ا. نوۆاك.
ا. نوۆاكتىڭ ايتۋىنشا كەلىسىم 2022 جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن جارامدى.
«ەكى جىل – بۇل نارىق ءۇشىن سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەپە-تەڭدىگىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ماڭىزدى نيەتى تۋرالى سيگنال بەرەتىن ەڭ ءتيىمدى كەزەڭ ەكەندىگى تۋرالى كەلىسىمگە كەلدىك. بۇل كەزەڭدى ۇزارتۋعا, نارىق تەزىرەك قالپىنا كەلگەن جاعدايدا, ءوندىرىستى قىسقا مەرزىمدە قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى», – دەپ تولىقتىردى نوۆاك.
سونىمەن بىرگە, تاسس-تىڭ حابارلاۋىنشا, امەريكا قۇراما شتاتتارى مەكسيكاعا مۇناي ءوندىرىسىن ازايتۋعا كومەكتەسەدى. وڭتۇستىك امەريكا ەلى ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 100 مىڭ باررەلگە, ال امەريكا قۇراما شتاتتارى كۇنىنە 250 مىڭ باررەلگە قىسقارتادى. جالپى, سولتۇستىك امەريكا ەلى قارا التىن ءوندىرىسىن تاۋلىگىنە 2 ميلليون باررەلگە ازايتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
G20 كەلىسسوزدەرى اياسىندا Brent ماركالى مۇناي باعاسى ساۋدانىڭ جابىلۋىندا 31,82 دوللاردى قۇرادى. الايدا, كەشكە باعالارى باررەلىنە 35 دوللاردان جوعارى كوتەرىلدى, بىراق كوپ ۇزاماي ورتاشا دەڭگەيگە قايتا ورالدى. سونىمەن بىرگە, وپەك باس حاتشىسى موحاممەد باركيندو بولجامى بويىنشا, ساۋىردە الەمدە مۇناي تۇتىنۋ كۇنىنە 20 ميلليون باررەلگە دەيىن رەكوردتىق دەڭگەيدە تومەندەيدى. 2020 جىلعا قاراي ورتاشا جىلدىق قۇلدىراۋ تاۋلىگىنە 7 ميلليون باررەل بولادى.
وپەك مالىمەتتەرى بويىنشا, مۇناي قورى ماكسيمالدى 3900 ملن باررەل دەڭگەيىندە كوبەيەدى دەگەن بولجام بار. جىلدىڭ اياعىندا ولاردىڭ دەڭگەيى 3700 ميلليون باررەلدەن اسۋى مۇمكىن.
بۇعان دەيىن باس حاتشى باركيندو مۇنايعا سۇرانىستىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان تومەندەۋىن بولجاعان بولاتىن. سول كۇنى وپەك + ەلدەرى ءوندىرىستى قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسىمدى 10 ساۋىرگە دەيىن كەيىنگە قالدىردى. وعان مەكسيكانىڭ ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 400 مىڭ باررەلگە قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسپەۋشىلىگى سەبەپ بولدى. الايدا, الدىن الا كەلىسىم بويىنشا, ەلدەر ءوندىرىستى تاۋلىگىنە 10 ميلليون باررەلگە قىسقارتا الادى.
لۋكويل ۆيتسە-پرەزيدەنتى لەونيد فەدۋن وپەك + كەلىسىمىن برەست بەيبىتشىلىگىمەن سالىستىردى
لۋكويل ۆيتسە-پرەزيدەنتى لەونيد فەدۋن وپەك + كەلىسىمىن برەست بەيبىتشىلىگىمەن سالىستىردى. «كەز كەلگەن ىمىرانىڭ, ارينە, ارقاشان ەكى جاعى بولادى - وڭ دا, تەرىس تە. مەن 1918 جىلى بولشەۆيكتەر ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن گەرمانيامەن كەلىسىم جاساسۋعا ءماجبۇر بولعان كەزدە برەست بەيبىتشىلىگى تۋرالى شەشىمگە كەلگەنى سەكىلدى مىسال كەلتىرەر ەدىم», دەدى ول 11 ساۋىردە ربك تىلشىلەرىنە.
لۋكويل وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ەگەر تاراپتار كەلىسپەسە, ماسكەۋ قۇدىقتاردى جابۋعا ءماجبۇر بولار ەدى. بيۋدجەتكە مۇناي ءتۇسىمى توقتايدى. ەندى قارا التىن ءبىر باررەل ءۇشىن كەم دەگەندە 30-40 دوللار تۇرادى. «بۇل جاعدايدا رەسەي اقشا اعىمى تۇرىندە كۇنىنە 70-80 ميلليون دوللار كولەمىندە قوسىمشا كىرىس الادى. بۇل مامىلە دۇرىس پا, جوق پا دەگەن سۇراققا جاۋاپ», دەپ تولىقتىردى لەونيد فەدۋن.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, 23 مەملەكەت - مۇناي ەكسپورتتاۋشىلارى وپەك + جاڭا كەلىسىمى تۋرالى كەلىسە الدى. ول ەكى جىلعا ەسەپتەلگەن, مۇناي ءوندىرىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن تومەندەتۋدى قاراستىرادى. الەم, قازاقى پايىممەن ايتقاندا «ەكى جىلعا دەيىن جان ءناسىپ» دەپ تىنىسىن تەرەڭنەن الىپ, ءبىر جەڭىلدەنىپ قالدى.