اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر. دالەنوۆ 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى اياسىندا 2020 جىلعا ارنالعان ماكروكورسەتكىشتەردىڭ بولجامىن ناقتىلاۋ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى تۇزەتۋ جونىندەگى جارلىعىنىڭ جوباسى تۋرالى باياندادى. بۇل تۋرالى primeminister.kz حابارلادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بولجامدى ناقتىلاۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى – تۇراقسىز سىرتقى ەكونوميكالىق جاعداي, بايقالىپ وتىرعان جاھاندىق رەتسەسسيا جانە كوروناۆيرۋستى تاراتپاۋ بويىنشا قورعاۋ شارالارى اياسىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ باياۋلاۋى.
«جىل باسىنان بەرى مۇناي باعاسى 65,7%-عا, مەتالدار ورتا ەسەپپەن 15,6%-عا, الەمدىك بيرجالىق يندەكستەر ورتا ەسەپپەن 20,9%-عا تومەندەدى. بيىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا مۇناي باعاسى ءبىر باررەلىنە $22 دەيىن تومەندەدى», — دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, وسى جىلعى ءساۋىر-جەلتوقسانعا مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى ءبىر باررەلىنە $20 دەڭگەيىندە انىقتالدى. دوللاردىڭ ەسەپتىك باعامى 440 تەڭگە دەڭگەيىندە جانە جىلدىق ينفلياتسيا 9-11% ارالىعىندا ەسەپكە الىندى.
باعانىڭ تومەندەۋى اياسىندا مۇناي ءوندىرۋ بويىنشا بولجام 4 ملن-عا 86 ملن تونناعا دەيىن ازايتىلدى. بۇل تاۋ-كەن ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى. سونىمەن قاتار, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىستا جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر سەكتورىندا, ونىڭ ىشىندە ساۋدادا بۇعان دەيىن ماقۇلدانعان ءوسۋ قارقىندارىمەن سالىستىرعاندا تومەندەۋ كۇتىلۋدە.
«ەكسپورت $16,3 ملرد-قا تومەندەپ, $35,1 ملرد قۇرايدى. يمپورت $7,5 ملرد تومەندەپ, $26,6 ملرد قۇرايدى. جوعارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 0,9%-عا تومەندەۋى كۇتىلۋدە. نومينالدى جالپى ىشكى ءونىم 69,7 ترلن تەڭگە كولەمىندە باعالانۋدا, بۇل ماقۇلدانعان بولجامنان 4,8 ترلن تەڭگەگە تومەن», — دەدى ر. دالەنوۆ.
تۇزەتىلگەن ماكروەكونوميكالىق بولجامنىڭ نەگىزىندە 2020 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرىنىڭ بولجامى ناقتىلاندى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا 2020 جىلى 6 414,1 ملرد تەڭگە كولەمىندە باعالانۋدا, بۇل بەكىتىلگەن جوسپارعا قاراعاندا 1 672,3 ملرد تەڭگەگە از.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى تومەندەۋ قوسىلعان قۇن سالىعى, شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەن باجى جانە تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانعانى ءۇشىن تۇسەتىن تۇسىمدەر بويىنشا كۇتىلۋدە.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان سالىقتىق ىنتالاندىرۋ مەن جەڭىلدىكتەر بويىنشا بارلىق شارالار بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىندە ەسكەرىلدى. ءىرى ساۋدا وبەكتىلەرى, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, كينوزالدار, تەاترلار, كورمەلەر, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ, قوناق ءۇي, حوستەل جانە تۋريستىك قىزمەت وبەكتىلەرىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن م ۇلىك سالىعىنان بوساتۋ ورناتىلدى.
«سالىق سالۋدىڭ جالپى بەلگىلەنگەن تارتىبىندە جۇمىس ىستەيتىن جەكە كاسىپكەرلەر جىل سوڭىنا دەيىن جەكە تابىس سالىعىنان بوساتىلدى», — دەدى ر. دالەنوۆ.
اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر بويىنشا جەر سالىعىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولەمەيدى. سونداي-اق, بيولوگيالىق اكتيۆتەرىنىڭ يمپورتى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلدى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 30 ناۋرىزدان 1 قازانعا دەيىنگى كەزەڭگە 12%-دان 8%-عا دەيىن تومەندەتىلدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان الىناتىن سالىق جانە الەۋمەتتىك تولەمدەردەن (جەكە تابىس سالىعى, الەۋمەتتىك سالىق, مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمدار) 6 ايعا بيىلعى 1 قازانعا دەيىن بوساتۋ قاراستىرىلعان.
بۇل شارا تۋريستىك قىزمەت, قوعامدىق تاماقتانۋ, قوناق ءۇي بيزنەسى سالالارىن, ءىرى ساۋدا وبەكتىلەرىن, ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىن, كينوزالدار, تەاترلاردى, كورمەلەر مەن دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ جانە سپورت عيماراتتارىن, كولىك قىزمەتتەرىن, كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى, تاماق ونىمدەرىن وتكىزۋ مەن ءدارىحانالاردى قوسپاعاندا ساۋدا سۋبەكتىلەرىن قامتيدى.
سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ بولىگىندە 2020 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن بارلىق سالىقتار مەن بيۋدجەتكە تولەنەتىن مىندەتتى تولەمدەردى جانە الەۋمەتتىك جارنالاردى (جەكە تابىس سالىعى, الەۋمەتتىك سالىق, قىزمەتكەر ءۇشىن الەۋمەتتىك جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ) تولەۋدى كەيىنگە قالدىرۋ ەنگىزىلدى.
بۇدان باسقا, توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە سالىقتىق تەكسەرۋلەر مەن سالىق, كەدەن جانە الەۋمەتتىك تولەمدەر بويىنشا بەرەشەكتى ماجبۇرلەپ ءوندىرۋ توقتاتىلدى. جالپى, جوعارىدا كورسەتىلگەن بارلىق شارالار 700 مىڭ سالىق تولەۋشىنى قامتىيدى.
ر. دالەنوۆ بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ كۇتىلەتىن تاپشىلىعىن جابۋ جانە داعدارىسقا قارسى شارالار كەشەنىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن 2020 جىلى ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى 2 070 ملرد تەڭگەگە, ياعني 4 770 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلادى.
جالپى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىن بەكىتىلگەن كولەمگە قاراعاندا 1 356,4 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتا وتىرىپ, 14 270,7 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولجانادى.
بيۋدجەت تاپشىلىعى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 3,5% دەڭگەيىندە 840,7 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتا وتىرىپ جوسپارلانادى. مۇنايعا قاتىستى ەمەس تاپشىلىق دەڭگەيى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 10,8%-ىن قۇرايتىن بولادى.