قاشىقتان وقىتۋ پروبلەمالارىن شەشۋدىڭ جۇيەلى جولدارى

ءبىلىم بەرۋدى توقتاتپايدى

بۇل – بۇۇ جانىنداعى ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت جۇمىستارىمەن اينالىساتىن يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى ودرە ازۋلەنىڭ ۇندەۋى. قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا الەمنىڭ 167 ەلى كوشتى. يۋنەسكو-نىڭ ەسەبىنشە, قازىر 1,5 ملرد بالا قاشىقتان وقيدى. سەبەبى قاۋىپتى ىندەت جەر بەتىنە جىلدام تاراپ جاتىر. قاتەر تۋعاندا حالىقتى, اسىرەسە بالالاردى ساقتاۋعا مىندەتتىمىز.

اتالعان حالىقارالىق ۇيىم مەكتەپ­تە­رىن جابۋعا ءماجبۇر بولعان ەلدەردىڭ بارلىعىن جانە سول ەلدەردەگى جەكەمەنشىك ۇيىمداردى وقۋشىلارعا ءبىلىم بەرۋدى جالعاستىرۋعا, قانداي جاعداي بولسىن, بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىن توقتاتپاۋعا شاقىردى. دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن دەرت ءبىلىم سالاسىنا دا ەداۋىر قيىندىق اكەل­دى. بۇعان جوعارىداعى ىقپالدى ۇيىم­نىڭ الەمدەگى وقۋشىلاردىڭ 87 پايىزى مەكتەپكە قاتىناي الماي قالعانىن جازعانىنان انىق كوز جەتكىزۋگە بولادى. يۋنەسكو وسىعان وراي ءبىلىم بەرۋ بو­يىنشا جاھاندىق كواليتسيا قۇردى.

يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى ودرە ازۋلە:

– ءبىز بۇعان دەيىن ەشقاشان ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى ءدال وسىنداي كەڭ كولەمدە بۇزى­لىسىمەن بەتپە-بەت كەلمەدىك. سەرىك­تەس­تىك قارىم-قاتىناس – العا جىلجۋدىڭ جالعىز جولى. كواليتسيا وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەسى كەزىندە دە قولداۋ كورسەتەتىن ينكليۋزيۆتىلىك پەن تەڭدىككە باعىتتالعان شەشىمدەردى ىزدەس­تىرۋ ءۇشىن ۇيلەستىرىلگەن جانە يننو­ۆا­تسيالىق ءىس-قيمىلدارعا شاقىرۋدى كوز­دەي­دى, – دەدى.

بىرلىك الەمدى قۇتقارادى

ءيا, و.ازۋلە ايتقانداي, سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس – العا جىلجۋدىڭ جال­عىز جولى, ءدال قازىر تىعىرىقتان شى­عۋ­دىڭ دا توتە جولى. بۇل ويدى تەرەڭىنەن تۇي­سىنگەن حالىقارالىق ۇيىمدار, سا­لا­سى ءبىر كومپانيالار, ءبىر-بىرىنە تى­عىز قارىم-قاتىناستا العا جىلجيتىن ۇيىم­دار الدەقاشان بىرىگۋدى باس­تاپ كەتتى. ايتالىق, بۇگىندە Microsoft, GSMA, Weidong, Google, Facebook, Zoom, KPMG, Coursera سەكىلدى ءىرى جەكە سەكتورلار يۋنەسكو قۇرعان كوا­لي­­تسياعا قوسىلىپ, Khan Academy, Dubai Cares, Fundación Profuturo سىندى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار مۇشە بول­عان جانە الپاۋىت ۆۆس ارناسى الەم­­دەگى وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ قاۋىپ­تى ىندەت تۋرالى تانىمىن كەڭەيتۋگە اتسا­لىسىپ جاتىر.

مۇنداي ءۇردىس, قاۋىپ-قاتەر كەلگەندە ىسكەرلىك پەن ىزگىلىكتىڭ ۇلگىسى ەلى­مىز­دە دە كورىنىس تاپتى. ماسەلەن, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى رۇستەم بيعاري, تسيفر­لىق دامۋ ۆيتسە-ءمي­نيسترى دارىن تۇياقوۆ, سونداي-اق «قازاقتەلەكوم» اق, «ترانستەلەكوم» اق, «كار-تەل» جشس, «كسەll» اق, «موبايل تەلەكوم-سەرۆيس» جشس, «Astel» اق سياقتى باي­لانىس وپەراتورلارىنىڭ باسشىلارى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءتيىستى مەمو­ران­دۋم­عا قول قويدى. سونىڭ ناتي­جە­سىندە ەندى ەلىمىز­دەگى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى قازاقستاندىقتارعا 25 ءبىلىم بەرۋ ينتەرنەت-رەسۋرسىنا تەگىن كىرۋگە مۇم­كىندىك بار. اتالعان ينتەرنەت-رەسۋرس­تا­ردىڭ قاتارىندا مۇعالىمدەر مەن وقۋ­شى­لارعا, سونداي-اق اتا-انالارعا اسا قاجەتتى Kundelik.kz, BilimLand, I-mektep.kz پەن ستۋدەنتتەر, بولاشاق ستۋدەنتتەرگە, وقىتۋشىلارعا كەرەكتى testcenter.kz, CollegeSmartNation, ەلەكتروندى رەكتورات nkzu.kz, univer.kstu.kz, Paragraph Bilim بار.

سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارى بار بىرقاتار جەكە كاسىپكەرلەر دە تەگىن قىزمەت ۇسىنىپ جاتىر. ماسەلەن, ءىت سالاسىنىڭ مامانى نۇرلان جاناي پەداگوگ قاۋىمعا كارانتين كەزىندە قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتەتىن «ونلاين پەداگوگ» مارافونىن باستادى. ال Bilge Center قۇرىلتايشىسى اكىم تۇرسىن باستاۋىش سىنىپتارعا ارنالعان تەگىن ساباقتار تىزبەگىن جانە بارلىق سىنىپتارعا Bilgen.biz اتتى سۇراق-جاۋاپ پور­تا­لىن اشقانىن ايتتى. بۇدان بولەك ۇلت­تىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ديدار سماعۇلوۆ تا اتالعان ورتا­لىق­تىڭ كوممەر­تسيالىق ۇيىم ەكەنىنە قارا­ماس­تان توتەنشە جاعداي كەزىندە تالاپ­كەر­لەردىڭ ۇبت سىنا­عىن تەگىن تاپسىرا الا­تىنىن جەت­كىزگەن ەدى.

بىرلىكتىڭ ءبىر بەلگىسى باق تاراپىنان بولعان قادامداردان دا كورىندى. بۇعان دەيىن ءبىز مۇعالىمدەردىڭ «بالاپان» تەلەار­­­ناسىنان قازاق تىلىندە, «ەلارنا» تەلەارناسىنان ورىس تىلىندە ساباق بەرە­تى­نىن جازعانبىز. ال جاقىندا قازاق راديو­سى­نىڭ دا قاشىقتان وقىتۋعا اتسالىساتىنى ايتىلدى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ونلاين-بريفينگتە:

– سوڭعى توقساننىڭ ءبىلىم باع­دار­­لا­ماسىن قامتۋ ءۇشىن 3 مىڭنان اسا تەلە-ساباق تۇسىرۋگە ءتيىسپىز. قازىر سول تەلە-ساباقتاردىڭ 300-دەن استامى دايىن. كەلەسى ۇلكەن باعىت – راديو. قازاق­تىڭ قارا شاڭىراعى سانالاتىن قازاق راديوسىنىڭ ءۇنى بايلانىسى جوق شال­عاي ەلدى-مەكەندەرگە جەتىپ جاتقانىن بى­لەمىز. سوندىقتان قازاق راديوسىمەن جۇر­گىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە كەستە بويىنشا راديو-ساباق بەرۋدى باس­تا­ماقپىز, – دەگەن بولاتىن.

تۇيتكىل – تەحنيكا تاپشىلىعى

قاشىقتان وقىتۋ ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تاجىريبەسىندە بۇرىن بولمادى. سوندىقتان ءتۇر­لى تاراپتان سان قيلى ساۋال تۋاتىنى انىق. وسىعان وراي مينيستر­لىكتە سيتۋاتسيالىق ورتالىق قۇرىلدى. بۇل جونىندە ا.ايما­عام­­بەتوۆ:

– ات­العان ورتا­لىق مەكتەپ­تەر­دەگى عانا ەمەس, بۇعان دەيىن قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە كوشكەن كول­لەدجدەر مەن جوعا­رى وقۋ ورىندارىنداعى جاع­­داي­دى دا كۇن سايىن ءجىتى باقىلاپ وتىرادى. ويتكەنى ءبىز ءۇشىن قاشىقتان وقىتۋدىڭ قالاي جۇرگىزىلگەنى عانا ەمەس, ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسى دا اسا ماڭىزدى, – دەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا, call-ورتالىق 5 ملن-عا جۋىق ءبىلىم الۋشىلاردىڭ (ستۋدەنتتەر, وقۋشىلار) كوكەيىندەگى تۋىنداعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋدى مىندەتىنە الادى. سونداي-اق ءار وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن اۋدان, قالالىق ءبىلىم بولىمدەرى جانىندا ادىستەمەلىك كومەك كورسەتەتىن call-ورتالىقتارى جۇمىسىن باستايدى. مينيسترلىكتە دە 1450 قىسقا ءنومىرى بويىنشا call-ورتالىق بار.

قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋدەگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – تەحنيكا تاپشىلىعى. مينيسترلىك ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن بۇل پروبلەمانى مەكتەپتەگى كومپيۋتەرلەردى وعان مۇقتاج وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەرگە تاراتىپ بەرۋ ارقىلى شەشەتىنىن حابارلاعان.

– كومپيۋتەرلەردى وقۋشىلارعا تاراتۋدا ەلوردا مەن الماتى قالاسى بەل­س­ەندىلىك تانىتىپ وتىر. ماسەلەن, الما­تىدا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە 10 مىڭنان اسا كومپيۋتەر تاراتىلدى. مەكتەپتەگى تەحنيكالاردى ۋاقىتشا پايدالانۋ بويىنشا ارنايى اكتىمەن بالالارىنىڭ ءبىلىم الۋى ءۇشىن اتا-انالارعا تاپسىرىپ وتىرمىز, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

تەحنيكا تاپشىلىعىنىڭ ءتۇيىنى كوم­پيۋ­­تەرلەردى تاراتىپ بەرۋمەن تۇبە­گەيلى تارقاتىلمايدى. سوندىقتان مينيس­تر­لىك ارنايى تەحنيكالار (كومپيۋتەر, پلان­شەت, نوۋتبۋك) ساتىپ الۋدى دا قولعا العان.

– ساتىپ الىناتىن تەحنيكا تەك قانا كومپيۋتەر ەمەس, بۇل قاشىقتان ءبىلىم الۋعا كومەكتەسەتىن كەز كەلگەن قۇرىلعى بولۋى مۇمكىن. سەبەبى ەلىمىزدە كومپيۋتەر تولىعىمەن جەتەدى دەپ ايتا المايمىز. سوندىقتان جەتپەگەن جاعدايدا باسقا دا قۇرىلعىلاردى الامىز. قازىرگى تاڭدا 80 مىڭعا جۋىق تەحنيكا ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ارينە تەك وقۋشىلاردا ەمەس, مۇعالىمدەرىمىزدە دە تەحنيكا تاپشىلىعى بار. سول سەبەپتى پەداگوگتاردى ءتيىستى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى شەشىلىپ جاتىر, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.

دايىندىق بارىنەن ماڭىزدى

وسى ويعا نەگىزدەلگەن جۇمىستاردىڭ العاشقىسى كەشە, ياعني 1 ساۋىردە سىناق-ساباقتار ۇيىمداستىرىلۋمەن باستالدى. بارلىق مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەر وقۋشىلارىمەن بايلانىسقا شىعىپ, قاشىقتان سىناق-ساباق بەردى. ال بۇگىن ياعني 2 ءساۋىر كۇنى جالپىۇلتتىق اتا-انالاردىڭ جينالىسى بولادى. اتالعان ماسەلەدە اتا-انالارعا مۇعالىمدەرمەن بىردەي جۇك تۇسەدى. سوندىقتان ولار قا­شىق­­تان وقىتۋدى قالاي جۇرگىزىلەتىنىن, مۇن­داي فورماتتاعى ساباقتاردى وتكىزۋدىڭ پروب­لەمالارى مەن شەشۋ جولدارىن ءبىلۋى كەرەك. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, 3 ساۋىردە سىنىپ ساعاتتارى وتكىزىلەدى. مۇندا دا قاشىقتان وقىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ فورماتتارى مەن پروبلەمالارى تال­قىلانادى.

–  وسى ءۇش شارا  6 ساۋىرگە دايىندىقتى پىسىقتاۋ. سەبەبى بۇرىنعىدان وزگەشە باستالعالى وتىرعان بيىلعى سوڭعى توقسانعا مۇعالىم دە, اتا-انا دا, وقۋشى دا, قۇرىلعى دا – ءبارى ساقاداي ساي بولۋى ءتيىس, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.