تۇرعىن ءۇي – تۇيتكىلدى ماسەلە

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 2019 جىلعى قورىتىندىسىن جانە سوڭعى 3 جىلدا تابىسى تومەن وتباسىلارىن الەۋمەتتىك باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلگەنى, تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتىڭ ساتىسى, سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جەر» مەم­لە­كەتتىك باع­دار­لا­ماسىنىڭ مىن­دەت­تە­رى تۋ­را­لى اڭگىمەلەگەن كوميتەت باس­شىس­ى: «2019 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سىنا ينۆەستيتسيالار 17%-عا ارتىپ, 1,4 ترلن تەڭگەنى قۇ­رادى. ينۆەس­تي­تسيا­لار­دىڭ ايتار­لىق­تاي كولەمى «نۇرلى جەر» باع­­دار­لاماسى بويىنشا رەكور­د­تىق 13,1 ملن شارشى مەتر تۇر­­عىن ءۇيدى تاپسىرۋعا جانە رەس­پۋب­­­ليكانىڭ تۇرعىن ءۇي قورىن 116 مىڭ باسپاناعا جاڭارتۋعا مۇم­­­كىن­دىك بەردى. بۇل دەگەنىمىز 44 مىڭ جەكە ءۇي (37,5%) مەن 72 مىڭ پاتەردى (62,5%) قۇرادى», دەي­دى.

ونىڭ ايتۋىنشا, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ­دىڭ ءۇش جىلىندا 50 مىڭنان استام وتباسى (2,9 ملن شارشى مەتر) الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ال 16 مىڭ ازامات «7-20-25» يپوتەكالىق باع­دار­­لاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولعان. ازاماتتارعا جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋعا بولىنەتىن 130 مىڭ جەر ۋچاسكەسى ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالارمەن جايلاستىرىلعان. «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا باستالىپ, 5 مىڭ مۇگەدەك بالاسى بار, كوپ بالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلارىنا تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ال 2020-2023 جىلدارى 40 مىڭ وتباسىنا قولداۋ كورسەتۋ جوسپارلانىپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل جىل سايىن 10 مىڭ وتباسىن قامتىماق. باعدارلامانىڭ قولجەتىمدىلىگى ءۇشىن از قامتىلعان وتباسىلارعا باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى بەرىلەدى.

«مەملەكەتتىك قاراجاتتى پاي­دا­لانۋدىڭ اتاۋلىلىعىن جانە تيىم­دىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2019 جىلى «كەزەكتە تۇرعانداردىڭ بىر­ىڭعاي رەسپۋبليكالىق ەلەكتروندى دەرەكتەر بازاسى» سەر­ۆيس­­­تىك باعدارلامالىق ءونىمى ون­دى­رىس­­تىك پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل باعدارلاما مەملەكەتتىك ورگان­­داردىڭ دەرەكتەر بازاسىمەن بىرىكتىرىلگەن جانە تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجداردى ەسەپكە الۋدىڭ اشىق­تىعىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى مارحابات جايىمبەتوۆ.

سونداي-اق ەلباسى جاريا­لاع­ان جاستار جىلى اياسىندا نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقان جاستارىنا تۇرعىن ءۇي ماسە­لەلەرىن شەشۋ بويىنشا شارا­لار قابىلدانىپ, 2019 جىلى باسپانا 3004 قاتىسۋشىعا بەرىل­گە­نىن دە ەسكە سالدى. «بارلىعى 2019-2021 جىلدارى 9 مىڭ ازاماتتى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى – مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتى. قولدانىستاعى باع­دار­لاما تەتىكتەرى ارقىلى تابىس دەڭگەيى ءارتۇرلى قا­زاقستاندىقتار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلۋدە», دەدى قۇرى­لىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­­شى­لىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ تورا­عا­سى.

«نۇرلى جەر» باعدار­لا­ما­سى­نىڭ باسىم باعى­تىنىڭ ءبىرىن ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرگەن مار­­ح­ابات جايىمبەتوۆ: «مەم­لە­­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءۇش جىل ىشىندە اسى­رەسە از قامتىلعان كوپ بالالى وتباسىلاردى باسپانامەن قام­­تا­ماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىر­مىز. بۇل ءۇشىن تۇرعىن ءۇي زاڭدارىنا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وسىلايشا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بو­يىنشا قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى كوزدەلدى. وسى ساناتتاعى 40 مىڭنان استام كەزەكتە تۇرعانداردىڭ ىشىندە 2019 جىلى ءتۇرلى تەتىكتەر بويىنشا 7 387 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى», دەدى.

مارحابات جايىمبەتوۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى 2 كۇنكورىس مينيمۋمىنا دەيىنگى تابىسى بار (62,4 مىڭ تەڭگە) كەزەكتە تۇر­عان­دار­عا قولجەتىمدى (كوپ بالالى, تولىق ەمەس جانە مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار). 3,1 كۇنكورىس مينيمۋمىنا دەيىن تابىسى بار كەزەكتە تۇرعاندار (96,7 مىڭ تەڭگە) «5-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ كرەديتتىك تۇرعىن ۇيلەرىن الادى (اسكەري قىزمەتشىلەر, بيۋدجەتشىلەر, مەم­لە­كەتتىك قىزمەتكەرلەر).

ال 3,1 كۇن­كورىس مينيمۋمى­نان استام تابىسى بار ازامات­تار ءۇشىن «7-20-25» باع­دار­لا­ماسى قولجەتىمدى. 5 كۇن­­كو­رىس دەڭگەيىنەن اساتىن (156 مىڭ تەڭگە) تابىسى بار ادامدار باستاپقى جانە قايتا­لا­ما تۇر­­عىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن قول­دا­­نىس­تاعى نارىقتىق ونىم­دەر­دى پاي­­دا­لانا الادى.

«جاڭا تۇرعىن ءۇي كولەمدەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلى 15 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇي مەن 150 مىڭ پاتەر سالۋ مىندەتى تۇر. مەملەكەتتىك ينۆەس­تيتسيا شەڭبەرىندە 1,3 ملن شارشى مەتر نەمەسە 23 مىڭ پاتەر. تۇرعىن ءۇي قورىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇستاۋ جانە ازاماتتاردىڭ تۇر­ۋى­نا قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەر­دى كۇر­دە­لى جوندەۋ بويىنشا شارا­لار­دى قاراستىرامىز. بۇگىن­دە رەس­پۋب­ليكانىڭ تۇرعىن ءۇي قو­رىن­دا 80 مىڭنان استام كوپ پاتەرلى ءۇي بار, ونىڭ ىشىندە 18 مىڭ ءۇي كۇر­دە­لى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى», دەدى كوميتەت توراعاسى. 

2011-2015 جىلدارى تۇرعىن ۇي­لەردى كۇردەلى جوندەۋگە رەس­­­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن 33,6 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ياعني 2 338 كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي جون­دەل­دى. قاي­تارىمدى 6,6 ملرد تەڭگە ەسەبىنەن قوسىمشا 501 ءۇي جون­دەلدى. 2020-2021 جىلدارى وڭىرلەرگە 30 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر, بۇل 700 ءۇيدى جوندەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

مارحابات جايىمبەتوۆ نور­ما­تيۆتىك-قۇقىقتىق ماسەلە­لە­رىنە توقتالدى. 2019 جىلى تۇر­عىن ءۇي زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ايتارلىقتاي جۇمىس جۇرگىزىلدى. زاڭ دەڭگەيىندە ء«بىر ءۇي – ءبىر بىرلەستىك – ءبىر شوت» قاعيداتى بو­يىنشا «م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىر­لەس­­تىگى» كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيى­مى­نىڭ جاڭا فورماسىن قۇرۋ جو­لىمەن ءۇيدى باسقارۋ كوزدەلگەن. «ۇسىنىلىپ وتىرعان قاعيدات ءاربىر كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋ بويىنشا جەكە ءتاسىلدى قاراستىرادى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تۇرعىن ۇيلەردى ودان ءارى كۇردەلى جوندەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جيناقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى (1 ش.م ءۇشىن 13,3 تەڭگە - 0,005 اەك)», دەدى م.جايىمبەتوۆ.

باسقارۋ ورگاندارى قىز­مەتى­نىڭ اشىقتىعى ارتادى, سونداي-اق ءۇي-جايلاردىڭ مەنشىك يەلەرى تاراپىنان باسقارۋ ورگاندارىنا باقىلاۋ جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىندە قاۋىپتى تەحنيكالىق قۇرىل­عى­لاردى, گاز جانە گازبەن جاب­دىق­تاۋ وبەكتىلەرىن قاۋىپ­سىز پايدالانۋ بويىنشا نورما­لار كوزدەلگەن. تۇرعىن ءۇي جانە تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس كووپە­را­تيۆ­تە­رىنىڭ قىزمەتى جانە قاراجات الۋ تەتىگىنىڭ اشىقتىعى رەتتەل­گەن. ازىرلەنگەن تۇزەتۋلەر وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قابىل­دا­نىپ, اعىمداعى جىلدىڭ 7 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. حالىققا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقى­لى سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسىنا جانە ولاردى زياتكەرلىك باسقارۋ جۇيەلەرىمەن جاراقتاندىرۋعا قويىلاتىن تالاپتار ارتىلادى. بۇل ءۇشىن ە-QURULYS قۇرىلىسى ساپاسىن باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلەدى. «حالىققا قولايلى جاعداي جاساۋ ماق­ساتىندا قازىرگى زامانعى تەحنو­لوگيالاردى قولدانۋ ارقى­لى سالىنىپ جاتقان تۇر­عىن ءۇي­دىڭ ساپاسىنا جانە ولار­دى زيات­كەرلىك باسقارۋ جۇيە­لەرى­مەن جاراقتاندىرۋعا قويى­لا­تىن تالاپتاردى ارتتىرامىز. ول ءۇشىن ە-QURULYS باس­پا­نا قۇرىلىسىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە­سىن ەنگىزەمىز. وسى جۇيە بو­يىن­شا شىنايى ۋاقىت رەجىمىندە قۇرىلىس نىسانىنان ۆيدەوترانس­ليا­تسيانى بايقاۋعا بولادى», دەدى كو­ميتەت توراعاسى.

قۇرىلىس پروتسەسىندەگى جاسىرىن جۇ­مىستار, مىسالى, ىرگەتاس پەن كولون­نالارداعى ارماتۋرالاۋ تەك بەل­سەندىرىلىپ قانا قويماي, فوتو جانە بەينە فورماتتاردا دا ساقتالادى. قۇرىلىستىڭ بارلىق حرونولوگيالىق تاريحى ۇزاق جىلدار بويى قولجەتىمدى بولادى. سونداي-اق وبەكتىلەردى پايدالانۋ جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ اشىقتىعى ماسەلەلەرى شەڭ­بەرىندە ە-SHANYRAQ بى­رىڭ­عاي اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزى­لە­دى. كوميتەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا تەحنولوگيالاردى, يننو­ۆاتسيا­لاردى, تەتىكتەردى ەنگىزۋ قۇرىلىس سالاسىندا جانە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتوردا سالا­نىڭ اشىقتىعىن, قۇرىلىس ساپاسىن, حالىق ءۇشىن جايلى جانە قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىن قام­تا­ماسىز ەتەدى جانە جەكە ينۆەس­تيتسيالاردى تارتۋ ءۇشىن جاعداي جاسايدى.