تۋريست كوبەيسە, براكونەر ازايادى

وقۋشىلار ءۇشىن تانىمدىق ەكسكۋرسيانى «تابيعي ورتا» با­تىس قازاقستان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دارى وڭىرلىك اسسوتسياتسيا­سى كە­ڭەسىنىڭ توراعاسى, قازاقستان بيو­الۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىم­داستىعى ماڭعىستاۋ فيليالىنىڭ توراعاسى, ورتالىق ازيا رامسار وڭىر­لىك باستاماسى ۇيلەستىرۋشى كومي­تەتىنىڭ مۇشەسى, ەكو-امباس­سادور ادىل­بەك قوزىباقوۆ پەن ءۇس­­تىرت مەملەكەتتىك تابيعي قو­رى­عىنىڭ ينس­پەكتورى ماناس وتە­سىنوۆ جۇر­گىزدى.

– وسى سۋلى-باتپاقتى ال­قاپ­­تا جىلدىڭ ءار مەزگىلىندە قۇس­تار­دىڭ 175 تۇرىنە دەيىن مەكەن­دەيدى, ونىڭ 20-دان استامى قازاق­ستاننىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەن­گىزىلگەن. بۇل كىشى اققۋ جانە سۇڭ­­قىلداق اققۋ, بۇيرا جانە قىز­­عىلت بىرقازاندار, سارى, مىسىر جانە كىشى اققۇتاندارى, قو­قيقاز, ۇكى, جالباعاي, قاراباي, قا­­راباس وگىز شاعالا, اققۇيرىقتى سۋ­بۇركىت جانە تاعى باسقالار, – دەپ ەكسكۋرسيا جەتەكشىسى ءا.قو­زى­باقوۆ با­لا­لاردى بىرە­گەي سۋ ايدىنىنىڭ قا­ناتتى مە­كەن­دەۋشىلەرىمەن تانىستىردى.

وقۋشىلار اقتاۋعا جاقىن, «ماەك-قازاتومپروم» جشس ون­دىرىستىك اۋماعىمەن كورشى ور­نالاسقان, بىراق تىنىش تا تىلسىم جابايى تابيعات الەمىنە سايا­حات جاساۋعا بولاتىنىنا تاڭ­دا­نىستارىن جاسىرمادى. اسى­رەسە وقۋشىلار اقتاۋدىڭ قىزعىلت مارجانى – قوقيقازدى تاماشالاۋدان العان اسەرلەرى كەرەمەت بولدى. بۇلتتى كۇننىڭ ايا­سىندا ءبىر شاقىرىمعا جۋىق قاشىقتىقتا, سۋدىڭ بەتىندە ۇزىن سيراقتارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن تەز قيمىلداتىپ, سانى مىڭعا جۋىق ەرەسەك قوقيقازدار توبى كەربەز «بيلەپ» تۇردى.

ەرەسەك قۇستاردى جاس قۇستار­دان قالاي اجىراتۋعا بولادى دەگەن بالالاردىڭ سۇراعىنا ەكسكۋرسيا جەتەكشىسى قوقيقازدىڭ بالاپاندارى اشىق سۇر ءتۇستى بولىپ, ەسەيگەن سايىن قىزعىلتتانا تۇسەدى دەپ جاۋاپ بەردى.

– قاراكولدى ءۇستىرت قو­رى­عى­نىڭ ينسپەكتورلارى قور­عاۋعا ال­عانىمەن, براكونەرلەر كەيدە قۇس اتىپ نەمەسە بالىق اۋلاپ, تۇر­مىستىق قالدىقتار تاس­تاپ كەتەتىنى قۇپيا ەمەس. بۇل تۇ­سىنىك­تى, سەبەبى ۇزىندىعى 10-12 شا­قىرىمعا, ەنى 1,5-2 شاقىرىمعا سوزىلعان سۋ قويماسىن نىق قور­عاۋ ءۇشىن ينسپەكتورلار كول اينا­لاسىندا تاۋلىك بويى جانە دەمالىسسىز ءجۇرۋ كەرەك, – دەگەن ەكو-امباسسادور ءا.قوزىباقوۆ قا­را­­كول كولىنىڭ پروبلەمالارىن شە­شۋ جولدارىن ۇسىندى.

ونىڭ ايتۋىنشا, كولگە تۋريس­تەردىڭ ءجيى كەلۋى براكونەر­لەردىڭ سيرەۋىنە سەبەپ بولماق. سون­­دىق­تان ول, قاراكولدى ەكو­لو­گيا­لىق تۋريزم نىسانى رە­تىندە دامىتۋ جانە ونىڭ مەكەندەۋ­شىلەرىن براكونەرلەردەن قورعاۋ ءۇشىن, سۋلى-باتپاقتى اعارتۋ ورتا­لىعىن قۇرىپ, ەكولوگيالىق سوق­پاقتار سالىپ, كورۋ قۇرال­دا­رىمەن جابدىقتالعان باقىلاۋ مۇ­نارالارىن قوندىرۋ كەرەك دەپ سانايدى. سونداي-اق ور­تا­لىق اقىلى ەكسكۋرسيالار ۇي­ىم­­داس­تىرۋ جولعا قويىلسا ۋاقى­تى كەلگەندە ءوزىن ءوزى قارجى­لان­دىرۋعا قول جەتپەك.

وتكەن جىلى ۇسىنىستى قول­­­­­دا­عان ءۇستىرت قورىعىنىڭ, «ماەك-قاز­اتومپروم» كاسىپ­ور­­نى­­­نىڭ باسشىلىعى مەن ماڭ­عىس­تاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنبا­سارى الە­ۋەتتى دەمەۋشىلەرگە قارا­كول كولىندە ەكى باقىلاۋ مۇنا­را­­سىنىڭ قۇرى­لىسىنا قارا­جات ءبو­لۋدى ۇسى­نىپ, ەكولوگيالىق تۋ­­ريزم نىسانى رەتىندە دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار حاتتا­مالىق شەشىمگە ەنگىزىلگەنمەن, بۇ­گىنگە دەيىن دەمەۋشى تابىلعان جوق.

– بۇگىن مەن ءۇشىن وتە كەرەمەت كۇن بولدى, دوستارىم ءۇشىن دە سولاي شىعار دەپ ويلايمىن. قو­قيقازدى بۇرىن كىتاپتان عانا كورەتىن ەدىم, ال بۇگىن دۇربىمەن جاقىننان كوردىم. العان اسەرىمدى سوزبەن ايتىپ جەت­كىزە المايمىن, سەبەبى جابايى قۇستاردى كۇندە كورە بەرمەيمىز. اق­تاۋ ماڭىندا تاماشا تابيعات بار دەپ ويلاماپپىن, – دەيدى 8-سىنىپ وقۋ­شىسى ارۋجان ۇزاقوۆا.

تابيعات اياسىندا قىزىقتى وت­كەن دارىستەن سوڭ بالالار «ار­قان تارتىس» ويىنىنان ءوزارا سايىسقا ءتۇستى.

– تابيعاتتى قورعاۋ – بارشا تۇر­­عىنداردىڭ ورتاق مىندەتى. اسى­رەسە جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ەل مەن جەردى, قورشاعان ورتانى قور­عاۋ ۇعىمىن تەرەڭ ءسىڭىرۋ – اعا بۋىننىڭ باستى پارىزى. سون­دىقتان وقۋشىلارمەن بىرگە جا­سالعان ساياحات وتە ما­ڭىز­دى شا­را بولدى دەپ ەسەپ­تەيمىن. ماڭ­­عىستاۋ وبلىسى ەكو­لوگيا دە­­پار­­­تامەنتى مەن ماڭ­­عىستاۋ وب­لى­سىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدا­لا­نۋدى رەتتەۋ باس­قارماسى ەكو-امباسسادور­مەن, تابيعات جاناشىرلارىمەن بىر­لەسىپ ال­د­ا­عى ۋاقىتتا جاڭا جو­­با­لار­دى قول­عا الماق, – دەيدى «نە­­ۆا­دا-سەمەي» حالىقارالىق ان­تي­يا­د­رو­لىق قوزعالىسى باتىس قا­زاقستان ايماعى فيليالىنىڭ سا­راپ­تامالىق كوميسسياسىنىڭ مۇ­شەسى ن.وقۋوۆ.

«تابيعات – ورتاق ءۇيىمىز» دە­لى­نەدى, دەمەك ونى قورعاۋ دا ور­تاق مىندەت.

ماڭعىستاۋ وبلىسى