«ولگەنى تولەگەننىڭ راس بولسا, قۇدايىم قىز جىبەكتى نەگە المايدى؟..». فيلمدەگى ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتار جىبەكتىڭ وسى ءبىر جوقتاۋىن جۇرەكتى پەندە جايباراقات تىڭداي الماسا كەرەك. ال ونەردە عانا ەمەس, ومىردە دە قوس اققۋداي جاراسىپ قاتار جۇزگەن قوس عاشىقتىڭ سىڭارى قاپيادا ماڭگىلىككە باعىت بۇرسا, ەگىزى ەگىلمەي قايتسىن؟! ءالى ەستە, وسىدان جىل بۇرىن تەاتردا تۇساۋى كەسىلگەن «قىز جىبەك» سپەكتاكلىنە جالعىز كەلگەن جىبەك – مەرۋەرت وتەكەشوۆانىڭ ءدال وسى جوقتاۋ ايتىلاتىن ساحنادا جانارىن شىلاعان جاستى تىيا الماي, تولقىعانىن كورگەندە ءبىز دە ەرىكسىز مۇڭايعانبىز. ماڭگىلىك ادال ماحاببات جىردا عانا ەمەس, ومىردە دە بولاتىندىعىنا شىن يلانعانبىز. سونداي ساف سەزىمنىڭ پەشەنەگە بۇيىرۋىن ىشتەي تىلەك ەتكەنبىز. بۇل جولى دا قازاقتىڭ قىز جىبەگى اتانعان مەرۋەرت وتەكەشوۆامەن جۇزدەسىپ, تىلدەسىپ وتىرىپ اكتريسانىڭ ءمولدىر جانارىنا تۇنا قالعان تۇڭعيىقتان ادال جارعا دەگەن شەكسىز ساعىنىشتىڭ ءىزىن كوردىك. قىز جىبەك تولەگەنىن ساعىنىپتى...
اكتريسا ايتادى: مەنىڭ ساعىنىشىم – ماڭگىلىك. قۇمان ءاردايىم جۇرەگىمدە. ءبىز ءتىپتى دە الىستاماعان سياقتىمىز. ۇنەمى جانىمدا جۇرگەندەي. جوعارىدان بولسا دا ونىڭ قولداۋىن سەزەمىن. قينالعان ساتتەرىمدە سىرلاسامىن. سوندىقتان بولار, قۇمان بۇل جالعاندا جوق دەگەنگە سەنگىم كەلمەيدى. پەندەمىز عوي, ء«الى دە ءبىراز قاسىمدا جۇرە تۇرعاندا, ارماندارىمىزدى بىرگە جۇزەگە اسىرىپ, بالا-شاعا, نەمەرەلەرىمىزدىڭ قىزىعىن بىرگە كورگەندە عوي» دەگەن وكىنىشتىڭ, وكسىكتىڭ ىشتەي قينايتىنى, جۇرەكتى قان جىلاتاتىنى بار. بىراق اللانىڭ ىسىنە نە شارا؟ كوڭىلدى سولاي كوندىرەمىز. ءوزىڭ بىلەتىندەي, اعالارىڭ ورتامىزدا جۇرسە, 10 ناۋرىزدا 75 جاسقا تولار ەدى. قازىر مەرەيتويىن تويلاۋعا قىزۋ دايىندالىپ جاتار ما ەدىك... جالپى, قۇمان بولمىسىنان وتە ارمانشىل ەدى عوي. ونەردە جۇزەگە اسىرسام دەگەن جوسپارى, ويلارى كوپ بولاتىن. بىراق پەشەنەسىنە بۇيىرعان شەكتەۋلى عۇمىر جەتكىزبەدى. مەنىڭ ەندىگى ارمانىم – قۇماننىڭ سول ويلارىن, تىلەگىن شامامنىڭ جەتكەنىنشە جۇزەگە اسىرۋ. ونەردەگى ءىزىن, ومىردەگى بولمىسىن تولىق اشاتىن, ايشىقتايتىن كىتاپ شىعارسام دەپ ارماندايمىن. قازىر باسپاعا دايىندالىپ جاتىر. قارجىلىق جاعى شەشىلسە, كوپ ۇزاماي وقىرمانىمەن قاۋىشىپ قالار. بۇيىرسا, كۇزدە ءوزى بار عۇمىرىن ارناعان قاراشاڭىراق – الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا ەسكە الۋ كەشىن وتكىزگىمىز كەلەدى. بۇل مەنىڭ جار الدىنداعى, قازاق ونەرىنىڭ الدىنداعى پارىزىم دەپ بىلەمىن.
مەن ويلادىم: قازاق ونەرىنىڭ قورجىنىنا قوماقتى ولجا بولىپ قوسىلعان قازىنا – رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆتىڭ «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ جارىققا شىققانىنا بيىل 50 جىل تولدى. ءبىر ادامىڭ عۇمىرىنا پارا-پار ۋاقىت. «قىز جىبەكتىڭ» ءتۇسىرىلۋى ۇلتتىق كينەماتوگرافيا ءۇشىن عانا قۇت بولعان جوق, ءتۇسىرىلىم الاڭىندا تاعدىر تابىستىرعان قوس عاشىق تولەگەن – قۇمان مەن جىبەك – مەرۋەرتتىڭ ومىرىنە دە ءوزىنىڭ كۇتپەگەن تارتۋىن الا كەلدى. كسرو حالىق ءارتىسى بەكەجان – ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ول زاماننىڭ تولەگەنى مەن جىبەگى قوسىلماسا, بۇل زاماننىڭ تولەگەنى مەن جىبەگى قوسىلدى. مۇقىم ەل بولىپ تىلەۋىن تىلەگەن عاشىقتار ءفيلمى جارىققا شىققاننان كەيىن, كوپ ۇزاماي ءوز وتاۋىنىڭ كەرەگەسىن كەردى. مىنە, سودان باستاپ جارتى عاسىر بويى قازاق ءۇشىن ماحابباتتىڭ سيمۆولىنا اينالىپ كەلدى. ونەردە عانا ەمەس, ومىردە دا ادال ماحابباتىڭ اينىماس ۇلگىسىن كورسەتىپ, ءبىر-ءبىرىن اداسپاي تاپقان عاشىقتاردا, ءسىرا, ارمان جوق شىعار...
اكتريسا ايتادى: ادامنىڭ ارمانى تاۋسىلعان ءساتى ونىڭ ولگەنى بولار. قۇمان ەكەۋمىزدى تابىستىرىپ, ءبىر عۇمىردى ورتاق ءسۇرۋدى ءناسىپ ەتۋ باقىتىن بۇيىرتقانى ءۇشىن اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن. تاعدىرىما ريزامىن. ايتسە دە ارمان كوپ قوي. ول, اسىرەسە ونەرمەن, شىعارماشىلىقپەن بايلانىستى. بىراق مەن قانداي جاعدايدا دا ءوز ورنىمدى ءبىلدىم. ساحنا مەن ءتۇسىرىلىم الاڭىندا قاتار جۇرگەنىمىزبەن, ەشقاشان قۇماننىڭ الدىنا شىققان ەمەسپىن. ادال جار بولدىم, ءۇش بالا ءوسىرىپ تاربيەلەدىم. مەن ءۇشىن ونەردەن كەيىنگى ەڭ ۇلكەن قۇندىلىق وتباسى بولدى. ازاماتىما جاقسى جار, بالالارىما ارداقتى انا بولۋ قاشاندا ماڭىزىن كەمىتكەن ەمەس. بۇگىندە ونى ۇلكەن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. راس, جاۋاپكەرشىلىك جۇگى جەڭىل بولمادى. ويتكەنى حالىق مەنى قىز جىبەك بەينەسىندە قابىلدادى. «قازاقتىڭ قىز جىبەگى» دەپ تانىدى. سوندىقتان دا وسى ءبىر اياۋلى اتاققا داق تۇسىرمەۋگە تىرىستىم. قىز جىبەكتىڭ بويىنداعى ماحابباتقا دەگەن ادالدىقتى, تازالىقتى مەن دە ءوزىمنىڭ ومىرلىك تەمىرقازىعىما اينالدىردىم. حالقىمىز ءۇشىن اياۋلى تۇلعانى كينو تىلىندە سويلەتۋ باقىتى بۇيىرعان ساتتەن باستاپ, جاس تا بولسام وزىمە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىندىم. قىز جىبەك بەينەسى ۇلتىمىزدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعىنا ۇلگى بولۋ كەرەكتىگىن وتە ەرتە ۇعىندىم. حالىق تا ءبىزدى الاقانىنا سالىپ الديلەدى. قۇمان ەكەۋمىز ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن جاس شاڭىراعىنا اق باتامىزدى بەردىك. جاستار ءۇشىن ءبىز ادال, اق ماحابباتتىڭ اققۋداي سيمۆولى بولدىق. وسى قۇرمەتتى, سەنىمدى ابىرويمەن كوتەرىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى جەڭىل جۇك ەمەس, قىزىم. «قىز جىبەك» – مەنىڭ ونەردەگى «تولقۇجاتىم». ليرو-ەپوستىق جىرداعى بولسىن, كينوداعى بولسىن قىز جىبەكتىڭ داڭقىنا قىلاۋ تۇسىرمەدىم.
مەن ويلادىم: «قىز جىبەك» ءفيلمى – سول كەزدە نەبارى 10-سىنىپتا وقيتىن ءورىمتال بويجەتكەننىڭ ومىرىنە ۇلكەن باق بولىپ قوندى. ءتىپتى ارمانداپ كورمەگەن ابىروي-اتاق اينالىپ كەلىپ ءوزىن تاڭدادى. الداعى تاعدىرىنا ساۋلەسىن شاشىپ, داڭعىل جول اشىپ بەردى. قىز جىبەك ءتۇسىرىلىم الاڭىنان ومىرلىك تولەگەنىن كەزىكتىرىپ قانا قويعان جوق, شىعارماشىلىعىنىڭ العاشقى باسپالداعىندا-اق ونەر الەمىنىڭ كىل مىقتىلارىمەن بىرگە يىق تىرەستىرىپ جۇمىس ىستەۋ, سەرىكتەس بولۋ باقىتىنا دا يە بولدى. «قىز جىبەك» ارقىلى ونەردەگى دە, ومىردەگى دە باعىن تاپتى. تەڭدەسسىز شىعارماشىلىق, عۇمىرلىق تاجىريبە جينادى. فيلم رەجيسسەرى – سۇلتان قوجىقوۆ, ستسەناري اۆتورى – عابيت مۇسىرەپوۆ, كومپوزيتورى – نۇرعيسا تىلەنديەۆ, سۋرەتشىسى – گۇلفايرۋز يسمايىلوۆانى ايتپاعاندا, ءسابيرا مايقانوۆا, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, كەنەنباي قوجابەكوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ, فاريدا ءشارىپوۆا, ءانۋار مولدابەكوۆ باستاعان قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى ايتۋلى جۇمىستىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن دە, ابىرويىن دا اسپانداتقانى انىق. مىنە, وسى ورتادا ءجۇرىپ العاشقى شىعارماشىلىق تاجىريبەسىن جيناپ, ۇلىلار ۇلاعاتىن بويىنا سىڭىرگەن جاننىڭ, البەتتە ومىرلىك ۇستانىمى مەن جالپى ادامي بولمىسىن قىز جىبەك بەينەسىمەن تىعىز بايلانىستىرىپ, وتكەنگە ۇلكەن ماحاببات, شەكسىز ساعىنىشپەن كوز تىگۋى, ەستەلىك ايتۋى زاڭدى دا.
اكتريسا ايتادى: 1967 جىلدىڭ سوڭىندا رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆتىڭ ليرو-ەپوستىق جىر بويىنشا ۇلتتىق كوركەمفيلم تۇسىرگەلى جاتقانىن ەستىدىك. شىنى كەرەك, ونەردى جاقسى كورىپ, قىزىعا باقىلاعانىممەن, جالپى اكتريسا بولام دەپ ءتىپتى دە ويلاعان جوقپىن. «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ ىرىكتەۋىنە دە كەزدەيسوق كەلدىم دەسەم بولادى. ول كەزدە مەن مەكتەپتە وقيمىن. ىرىكتەۋدىڭ ءوتىپ جاتقانىن ءبىلىپ, ۇلكەندەردىڭ كەڭەسىمەن باق سىناپ كورۋگە بەل بۋدىم. كەلسەم, ستۋديا تولى قىزدار. بىرىنەن ءبىرى وتكەن سۇلۋ. ءارى وزدەرىنە دەگەن سەنىمدەرى دە زور ەكەن. ونى كورىپ مەن كەيىن شەگىنشەكتەي بەردىم. «ماسساعان, مىنا سۇلۋلاردىڭ اراسىندا ماعان نە بار؟» دەپ ىشتەي ويلاپ قويامىن. ونىڭ ۇستىنە كينو سالاسىندا ەش تاجىريبەم دە جوق. ءالى مەكتەپتە وقيمىن. 10-سىنىپ وقۋشىسىنىڭ باستى رولگە بەكىتىلە قويۋى سول كەزدە مەنىڭ تۇسىنىگىمدە تەك قيال-عاجايىپ ەرتەگىدەي كورىنەتىن. ءۇمىتىم ۇزىلە باستادى. بىراق سوندا دا قايتپاي, سەنىمسىز بولسام دا, كەلگەن سوڭ سىناققا قاتىستىم. «باپ شابا ما, باق شابا ما؟» دەپ قازاق بەكەر ايتپاعان عوي. بايقاۋعا تۇسكەن قالىڭ قىزدىڭ ىشىنەن رەجيسسەردىڭ تاڭداۋى ماعان تۇسكەن ەكەن. ءتىپتى سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەدىم. كەيىن رەجيسسەردەن سۇراپ بىلگەنىمدەي, قىز جىبەك رولىنە ۇمىتكەر سۇلۋلاردىڭ كوركى كەرىم, اجارى ايداي بولعانىمەن, جۇرەكتەرىندە ونەرگە دەگەن ماحاببات پەن شىنايىلىق كەمشىن ءتۇسىپتى. ارينە, ول كەزدە مەنىڭ دە تالانتىمنىڭ تاس جارىپ, ەرنەۋىنە سىيماي تۇرعانى شامالى ەدى. بىراق رەجيسسەر سۇلۋلىقتان بولەك, جاستىعىمدى, تازالىعىمدى, ۇركەكتىگىمدى ۇناتقان بولۋى كەرەك, ءسويتىپ باستى رولگە بەكىتىپتى.
البەتتە, كوركەمدىك كەڭەس العاشىندا مەنى جاس كورىپ, باستى رولگە بەكىتۋ ماسەلەسىندە ەكىۇداي ويدا بولعانى راس. الايدا بۇل جەردە رەجيسسەردىڭ تاباندىلىعىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ول كىسى تاجىريبەسىزدىگىمە, جاستىعىما قاراماستان سەندى. «قىز جىبەك پەن تولەگەندى تاجىريبەلى اكتەرلەردەن گورى جاس, كوزدەرىندە ۇشقىن وتى جالىنداعان جاستار ويناۋى كەرەك» دەگەن سۇلتان اعامىزدىڭ ءسوزى ەسىمدە. سول سەنىم ماعان شابىت بەردى. قازىر ويلاپ قاراسام, رەجيسسەردىڭ بۇل رولگە ساحنادا شىڭدالعان, كاسىبي اكتريسانى ەمەس, تاجىريبەسى جوق جاستى تارتۋى ۇتىمدى بولعان سەكىلدى. مەنى تاڭداعانى ءۇشىن ايتىپ وتىرعان جوقپىن, باسقا اكتريسا تاڭدالسا دا رەجيسسەردىڭ وسى شەشىمىن قۇپتار ەدىم. ويتكەنى جاستىقتا تازالىق بار.
ال ەندى تاجىريبەگە كەلسەك, راسىمەن دە مەن جولى بولعان اداممىن. قازاقتىڭ ءبىرتۋار ونەر يەلەرى ءسابيرا مايقانوۆا, فاريدا ءشارىپوۆا, ءانۋار مولدابەكوۆ, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, كەنەنباي قوجابەكوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ, ءاسانالى اشىموۆتەرمەن بىرگە ونەر كورسەتۋ باقىتىنا يە بولدىم. اڭىز تۇلعالاردىڭ كوزىن كورىپ, باتاسىن الدىم. اسىرەسە, ءتۇسىرىلىم الاڭىندا گۇلفايرۋز يسمايىلوۆا اپامىزدىڭ شاپاعاتىن, قامقورلىعىن كوپ كوردىم. ءفيلمنىڭ باس سۋرەتشىسى بولا تۇرىپ, جىبەكتىڭ اناسىنىڭ ءرولىن قاتار وينادى. سوندا اقىلىن ايتىپ, تۋعان انامداي مەيىرىمىن توكتى. ونەردەگى العاشقى قادامىمدا وسىنداي تاۋتۇلعالاردىڭ باعدار بولعانى مەن ءۇشىن ۇلكەن باقىت.
مەن ويلادىم: بىردە الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ باي مۇراعاتىنىڭ قۇندى جادىگەرلەرمەن تانىسا ءجۇرىپ, شاڭ باسقان ارحيۆتەردىڭ اراسىنان ءۇشبۋ حاتتى كوزىمىز شالدى. سارعايعان قاعازعا مارجانداي جازۋمەن مىناداي اقجارما تىلەك ءتۇسىپتى:
ەل سۇيەدى تولەگەن مەن جىبەكتى,
ەلجىرەگەن ەكى بىردەي جۇرەكتى.
مەرۋەرت − جىبەك,
قۇمان بۇگىن تولەگەن,
ءبىزدى بۇگىن قۋانىشقا بولەگەن.
قول ۇستاسىپ شىقتى ۇزاق ساپارعا,
ورىن الىپ ءومىر دەگەن كەمەدەن.
بۇگىنگىنىڭ تولەگەن مەن جىبەگى,
اجىراسپاي ءوتسىن ماڭگى جۇرەگى.
باي بولىڭدار جەتىپ بارشا مۇراتقا,
ءانۋاردىڭ وسى ادال تىلەگى!
بۇل – «قىز جىبەك» فيلمىندە شەگە بەينەسىن شەگىنە جەتكىزىپ, كەمەلىنە كەلتىرە كەيىپتەگەن قۇبىلىس اكتەر ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ قازاقتىڭ تولەگەنى مەن قىز جىبەگى – قۇمان تاستانبەكوۆ پەن مەرۋەرت وتەكەشوۆانىڭ ۇيلەنۋ تويىنا ارناعان دوستىق, اعالىق لەبىزى. ارحيۆتە ساقتالعان اق پاراقتا اڭىز اكتەردىڭ اپپاق جۇرەگى دە قاتار سوعىپ تۇرعانداي. اڭگىمە اراسىندا اكتريسادان ايتۋلى حاتتىڭ تاريحىن سۇراپ, سىر سۋىرتپاقتادىق.
اكتريسا ايتادى: قۇمان ەكەۋمىزدىڭ ۇيلەنۋ تويىمىز كينودان تيتتەي كەم بولعان جوق. ءبىز بارلىق جاس جۇبايلار سەكىلدى نەكەمىزدى سالتانات سارايىنا قيدىرعان جوقپىز. تويدىڭ ءراسىمى مەن جورالعىسى رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆ اعامىزدىڭ كابينەتىندە ءوتتى. قوناقتار تويعا «قىز جىبەك» فيلمىندە كيگەن كوستيۋمدەرىمەن كەلدى. ءبىز دە نەكەمىزدى تولەگەن مەن جىبەكتىڭ كيىمىن كيىپ تۇرىپ قيىپ, ادال, ماڭگىلىك ماحابباتقا انت بەردىك. تويىمىزدا بەكەجان-ءاسانالى ءاشىموۆ اعامىز اسابا بولىپ, شەگە – ءانۋار اعا مولدابەكوۆ ۇلكەن مەيىرىمدى جۇرەگىنەن توگىلىپ تۇسكەن وسى ءبىر اقەدىل تىلەگىن ارنادى. تويدا بولعان سول اسىلدارىمىزدىڭ كوبى بۇگىندە بۇل ومىردە جوق. بىراق جارقىن بەينەلەرى جۇرەگىمدە. ءاردايىم ساعىنىشپەن ەسكە الامىن. ول كىسىلەردىڭ كينو الاڭىندا بولسىن, ءومىر جولىندا بولسىن كورسەتكەن تاعىلىمى مەن توككەن مەيىرىم, شاپاعاتى ەش ۇمىتىلماق ەمەس.
جالپى, مەن ومىرىمدە جاقسى ادامداردىڭ شاراپاتىن كوپ كوردىم. ءفيلمدى تۇسىرگەن سۇلتان قوجىقوۆ اعامىزدان باستاپ, فيلمگە تۇسكەن بارلىق اعا-اپالارىم الاقانىنا سالىپ ەركەلەتتى, بىلمەگەنىمدى ۇيرەتتى. ءتىپتى, قۇمان ەكەۋمىزدىڭ وسىلاي ۇلكەن ومىرگە قول ۇستاسىپ بىرگە قادام باسۋىمىزعا دا قولداۋ ءبىلدىرىپ, تىلەكشى بولدى. «قىز جىبەك» مەكتەبىنەن وتكەننەن كەيىن, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ونەر ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ شەبەرحاناسىندا تاربيەلەندىم. ياعني, قۇمان ەكەۋمىزدىڭ تەاتر بويىنشا ءتالىم العان ۇستازىمىز دا ءبىر. ءبىر مەكتەپتىڭ تۇلەگىمىز. تەك قۇمان اعالارىڭ مەنەن ءسال ەرتەرەك ءبىتىردى. حاديشا اپامىز دا عاجاپ ادام, عالامات اكتريسا ەدى. سونداي ادامنان تاربيە العانىمىز ءبىز ءۇشىن ماقتانىش.
مەن ويلادىم: ءبىر ۇستازدىڭ ۇلاعاتىن كورىپ, ءبىر باعىتقا كوز تىككەن قازاقتىڭ تولەگەنى مەن جىبەگىنىڭ ونەر-ومىردەگى جولى تاريحىمەن دە, تاعىلىمىمەن دە قىزىق. «قىز جىبەك» فيلمىنەن كەيىن دە تالاي تۋىندىلارعا بىرگە ءتۇسىپ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى ساحناسىندا دا نەبىر عاشىقتاردىڭ كۇيىن كەمەلىنە جەتكىزە كەيىپتەگەن قوس تالانتتىڭ ورەلى ونەرى بۇگىندە تاماشا تاريح, قازاق تەاتر مەن كينو قورجىنىنا قوسىلعان تەڭدەسسىز تۋىندىلار.
اكتريسا ايتادى: «قىز جىبەكتەن» كەيىن دە قۇمان ەكەۋمىز بىرنەشە فيلمگە قاتار تۇستىك. بىراق ءبىز ءۇشىن بۇل تۋىندىنىڭ ورنى بولەك. بۇگىندە «قىز جىبەك» ءفيلمىن بىلمەيتىن جان جوق شىعار. ءتىپتى الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە ءالى كۇنگە دەيىن قازاق ەلىن وسى فيلم ارقىلى تانىستىرىپ كەلە جاتىرمىز. جارتى عاسىر وتسە دە تۋىندى ءوزىنىڭ كوركەمدىك بيىگىنەن تۇسكەن جوق دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. ويتكەنى «قىز جىبەك» – تەك قانا ماڭگىلىك ماحابباتتى ەمەس, سونداي-اق پاتريوتتىق سەزىمدى ۇلىقتاپ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن كەڭىنەن قامتىعان كينو. سودان بولار, ول باسقا كارتينالارمەن سالىستىرعاندا ومىرشەڭ بولدى. ءتىپتى باستاپقىداي حالىقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنەن ءالى دە تايعان جوق دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس.
«قىز جىبەكتىڭ» جولى ءبىز ءۇشىن ونەردە دە, وتباسىندا دا جەڭىل, جارقىن بولدى. بىرنەشە فيلمگە ءتۇسىپ, قانشاما سپەكتاكلدە جۇپ بولىپ وينادىق. ماسەلەن, «ورنەك» ءفيلمى. بىزگە ەڭ قىمبات ءرول وسى فيلمنەن بۇيىردى. وندا مەن سوۆحوزدىڭ ديرەكتورىن, قۇمان اعاڭ مەنىڭ كۇيەۋىمدى – «پرورابتى» سومدادى. بالامىز فارابي دە بىرگە تۇسكەن ەدى. عاني مۇراتباەۆ تۋرالى تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ دە شىعارماشىلىق بيوگرافيامىزدان الار ورنى ۇلكەن. تەاترداعى رولدەرىمىز دە ماعىنالى. اتاپ ايتسام, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قاراگوزىندە» – ول نارشا, مەن قاراگوز, ش.ايتماتوۆتىڭ «انا – جەر-اناسىندا» ول – قاسىم, مەن – ءاليمان بولىپ ساحناعا شىقتىق. بۇدان دا باسقا رولدەرىمىز كوپ. مۇنىڭ بارلىعى قۇمان ەكەۋمىزدىڭ ونەردە دە, ومىردە دە ۇندەسىپ ءومىر سۇرگەنىمىزدىڭ جەمىسى, ناتيجەسى دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ تاعدىرىمىزدى ماڭگىلىك تابىستىرعانىنان بولەك, تاعى ءبىر ەرەكشە سىيى بار. ول – تۇڭعىشىمىز جىبەك. ءفيلمنىڭ قۇرمەتىنە ءبىزدى العاش رەت اتا-انا اتاندىرعان بالاپانىمىزعا جىبەك دەپ ەسىم بەردىك. بۇگىندە جىبەك تە ءبىر وتباسىنىڭ وتاناسى. باقىتتى انا. نەمەرەلەرىمىز اجەلەپ كەلىپ, ەركەلەپ جاتادى. ادام ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت جوق-اۋ.
مەن ويلادىم: قازاقتىڭ قىز جىبەگى – مەرۋەرت وتەكەشوۆامەن اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ بايقاعانىمىز, اكتريسا الەمى ءوزىنىڭ تازالىعىمەن, ونەرگە ۇلكەن ماحابباتپەن قارايتىن پاراساتىمەن, سۇيگەن جارى, تولەگەنى – قۇمان تاستانبەكوۆكە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىمەن دە ادەمى, قىزىق ەكەن. جارتى عاسىر بويى قازاقتىڭ قىزدارىنا ۇلگى بولىپ كەلە جاتقان ەكرانداعى سۇلۋ دا اياۋلى بەينە ومىردە دە سول بولمىسىنا قىلاۋ تۇسىرمەپتى. جۇرەگىنە ءاجىم قوندىرماپتى. اڭگىمەسى اسەرلى, جۇزىنەن مەيىرىم شاشىپ تۇرعان سۇلۋ ادامنىڭ كوڭىلى دە كىرشىكسىز. سول تازالىعى بولسا كەرەك, قۇمان اعامىز جايلى قويىلعان ساۋالدارىمىزعا ۇزاق ۇنسىزدىكپەن, قينالا, تولقي وتىرىپ جاۋاپ بەردى. قانشا سىر بىلدىرمەيىن دەگەنمەن دە, كوزىنەن ءمولت ەتىپ ۇستەلگە تامعان ءمولدىر تامشى اكتريسانىڭ ادال جارىنا دەگەن ماڭگىلىك ساعىنىشىن سەزدىرىپ قويدى.
اكتريسا ايتادى: «جۇرەككە ءاجىم تۇسپەيدى» دەپ جاقسى ايتتىڭ. راس, ونەر ادامىنىڭ كوڭىلى ماڭگى جاس, تازا بولۋى كەرەك. اسىلىندە, ساف سۇلۋ ونەر كوڭىلى بىقسىق ادامنان تۋمايدى. اباي اتامىزدىڭ وسى ءسوزى كەز كەلگەن ونەر ادامىنىڭ جادىنان شىقپاۋى كەرەك. اعالارىڭ دا, مەن دە ونەردە وسى ۇستانىمعا ادال بولدىق. ارينە, ءومىر بولعاننان كەيىن قيىندىقتار دا, قايشىلىقتار دا كەزدەسىپ جاتادى. بىراق ءبىزدى ساقتاپ, اشۋىمىزدى سابىرعا جەڭدىرىپ, باقىتىمىزدى باياندى ەتكەن – ەڭ اۋەلى كوپتىڭ تىلەگى, باتاسى. سول سەنىمگە ساي بولۋعا تىرىستىق. شۇكىر, مەن تاعدىرىما ريزا جانمىن. ونەر جولىمدى ۇلىلار مەكتەبىنەن ءتالىم الۋدان باستادىم. ماڭدايىما مىڭ قىزدىڭ قولى جەتپەگەن قىز جىبەكتى ويناۋ باقىتى بۇيىردى. قۇمانداي جىگىتتىڭ سۇلتانىنا جار بولدىم, ۇرپاعىن ومىرگە اكەلدىم. قازىر, مىنە باقىتتى انا, سۇيىكتى اجە اتانىپ وتىرعان جايىم بار. ارينە, قۇماننىڭ ەرتەرەك كەتىپ قالعانى جۇرەكتى سىزداتادى. امال قانشا, جان بولەك ەكەن. جۇبانىشىم – بالا-شاعا, نەمەرەلەرىم بار. سوعان تاۋبە دەيمىن.
قازىر ەلوردامىزعا قونىس اۋدارىپ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە شاكىرت تاربيەلەپ جاتىرمىن. كەزىندە حاديشا بوكەەۆا بويىمىزعا سىڭىرگەن ءتالىم-تاربيە, ءداستۇر جالعاستىعىن بۇگىنگى شاكىرتتەرىمنىڭ ساناسىنا قۇيا السام – ارمانىمنىڭ ورىندالعانى. ۇستاز ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت جوق. ارا-تۇرا فيلمگە تۇسۋگە شاقىرىپ تۇرادى. كينو ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن جيىنداردان دا قالماۋعا تىرىسامىن. بىراق مەن ءۇشىن قازىرگى ەڭ ماڭىزدى جۇمىس – ۇستازدىعىم. تاماشا شاكىرتتەرىم بار. سولاردى كاسىبي بىلىكتى مامان ەتىپ شىعارعىم كەلەدى. ستۋدەنت قىزدارىم دا ءوزىڭ سەكىلدى قىز جىبەكتى كوپ سۇرايدى. سونداي ساتتە ولارعا ونەردىڭ جولى بولەك, دەسە دە قىز بالاسى ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق – وتباسى, بالا-شاعاسى بولۋى كەرەك دەگەندى ءجيى قايتالاپ ايتىپ وتىرامىن. باقىت دەگەن قىزمەت تە, شەن دە ەمەس – وتباسى. وسىنى ۇمىتپاساڭدار ەكەن. قازاق ايەلى قاي زاماندا بولماسىن وشاقتىڭ بەرەكەسى مەن تاتۋلىعىن ساقتاۋشى, ءسانىن كىرگىزۋشى بولا بىلگەن. سوندىقتان بۇگىنگى قىز-كەلىنشەكتەرگە ايتارىم, وتباسى باقىتىن ساقتاڭىزدار, شىدامدى, سابىرلى بولىڭىزدار. وتباسىنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن بەرەكەسى تەك سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا دەر ەدىم. اسىرەسە, جاستار «ۇيلەنۋ وڭاي, ءۇي بولۋ قيىن» ەكەنىن ۇعىنىپ, وتباسى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى تۇسىنسە دەيمىن. قۇمان اعالارىڭ ەكەۋمىز جارتى عاسىرعا جۋىق وتاستىق. از ۋاقىت ەمەس. قيىندىقتى دا, قۋانىشتى دا بىرگە كوتەرىپ, بىرگە بولىستىك. وقۋدى دا, ونەردى دە – ءبارىن قاتار الىپ جۇردىك. تۇسىنىستىك پەن سىيلاسىمدى باستى ورىنعا قويدىق. بالالارىمىزدى دا سولاي تاربيەلەدىك. قانداي جاعدايدا دا وتباسىنىڭ ىنتىماعى مەن بەرەكەسى تىكەلەي ماعان بايلانىستى ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىندىم. سوندىقتان دا مەن ارتىستىكتەن بۇرىن, ەڭ اۋەلى جاقسى جار, انا بولۋعا تىرىستىم. مەنىڭ بار سىرىم – وسى.
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»