كوكشەتاۋدىڭ كۇن شىعىس بەتىندە تالاي جاقسى مەن جايساڭعا اق بەسىك بولعان ايسارى اۋىلى بار. ايسارىنىڭ قاسيەتتى توپىراعى, ءتىپتى, دالا ديدارىن ايمالاعان سامال جەل دە باعزى زامانداعى ايسارى قىزدىڭ تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن پاك ماحابباتىن جىرلايدى. ايسارى-شورمان اڭىزى كەيىنگىگە ونەگە, جاس تولقىنعا جاقسى مىسال.
شىرعاسىنا تولىپ كوكتەگەن اقپامبەت بايدىڭ «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەيتۇعىن بىرىنەن ءبىرى وتكەن كوكجال التى ۇلى بولىپتى. التى ۇلدىڭ اراسىنداعى اجارىنا ءتامام ەل سۇيسىنگەن, ب ۇلىقسىپ وسكەن جالعىز قىز – ايسارى. جالعىز سىرتقى سۇلۋلىق ەمەس, ىشكى جان-دۇنيەسى دە ءموپ-ءمولدىر. بايدىڭ قىزى بولسا دا, تاكاپپارلىعى جوق, بارىنشا قاراپايىم.
ايسارى سۇلۋعا كىمنىڭ كوڭىلى قۇلاماعان؟ وسى ەلدە شورمان ەسىمدى جاس جىگىت بولادى. بار ايىبى شىر بىتپەگەن قاسقا كەدەيدىڭ ۇرپاعى. جاراتقاننىڭ جازۋى سول شىعار, اقپامبەت بايدىڭ جىلقىسىن باعادى. شىلدەدەگى قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن ىستىققا كۇيىپ, اقپانداعى اتان تۇيەنى الىپ جىعاتىن ساقىلداعان سارى ايازعا توڭىپ, وسى ولكەدەگى اق قايىڭنىڭ بەزىندەي شىمىرلانىپ وسسە كەرەك. شورماننىڭ كۇشى قوس بىلەگىندە عانا ەمەس, ونەرى دە وزگەدەن ارتىق. كومەيىنەن ءان, ساۋساعىنان كۇي توگىلەدى. ءوزى كەرەمەت اڭشى. دالا سىرىن جاستايىنان جاتتاپ وسكەن جاس ۇلاننىڭ قانجىعاسى قۇر قايتقان كەزى جوق. مىنا عاجاپتى قاراڭىز, جىگىتتىڭ تورەسىنە ايسارى عاشىق. شورمان بىردە اڭعا اتتانىپ بارا جاتقاندا, ايسارى سۇلۋ ونىڭ جولىنا ءتۇيۋلى ورامالىن تاستاپ كەتەدى. ورامالدى كوزى شالىپ قالعان شورمان «بۇل نە بەلگى بولدى ەكەن؟!» دەپ ات ۇستىنەن ءىلىپ الادى. زەيىن سالىپ قاراسا, ىشىنە باس بارماقتىڭ كولەمىندەي تاس ورالعان ەكەن. شورمان كۇنى بويى ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانىپ, اقىر سوڭىندا ايسارى قىزدىڭ جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە تاس بوپ قاتقان ءبىر سىر بار ەكەن دەگەن ويعا كەلەدى. اقىرى ەكى جاس ءتىل تابىسادى.
– اكەمنىڭ ايتتىرعان جەرىنە بارعىم كەلمەيدى. سەن ءۇشىن باسىمدى بايگەگە تىگەمىن, – دەيدى ايسارى سۇلۋ.
شورماننىڭ دا كۇتكەنى وسى عوي. مىڭ جىلقىنىڭ ىشىنەن ۇشقان قۇستى اۋزىمەن تىستەيتىن كوكمويناق پەن شابدارازباندى ۇستاپ الىپ, كوكشەتاۋعا بەت تۇزەمەك. قالاعا ماڭداي تىرەسە, تەڭدىك بەرمەي كەتەتىنىنە سەنەدى.
ۋادەلى كۇنى جىلقى ىشىنەن كوكمويناقتى تابا الماي قالادى. شابدارعا ايسارىنى مىنگىزىپ, ءوزى ءبىر جەلقۋىق جاراۋ اتقا ءمىنىپ, «كوكشەتاۋ قايداسىڭ؟!» دەپ جونەپ بەرمەي مە؟ اقپامبەت بايدىڭ ءۇيى ايسارىنىڭ جوقتىعىن تاڭ اتقاندا ءبىر-اق اڭعارادى. سويتسە, شورمان دا جوق ەكەن. جىلقى ىشىندەگى شابدار ات تا جوق. اقپامبەت باي قاشقىنداردىڭ سورابىن شىعارماقشى بولىپ, توڭىرەكتەگى باقسى-بالگەرلەردى شاقىرادى. سولاردىڭ ءبىرى جاڭا سويىلعان قويدىڭ جاۋىرىنىنا قاراپ وتىرىپ:
– مىرزا, بالالاردىڭ سوڭىنان قۋماقشىسىز عوي, بىراق, جولدارىڭىز بولا قويمايدى-اۋ. كۇيىنىپ بارىپ, كۇڭىرەنىپ قايتاسىزدار, – دەسە كەرەك.
بۇل كەزدە قوس عاشىق اقكولگە اتباسىن تىرەيدى. سوڭىنان ەرگەن قۋعىنشىنىڭ قاراسى كورىنبەيدى. شورمان قانجىعاعا بايلانعان دومبىراسىن شەشىپ الىپ, اۋەلەتە ءان سالادى. ماسايراعان ماحاببات ءانى. كوگىلدىر كوكشەنىڭ ادىر-قىراتى, ەڭىسى مەن بيىگى, كوگىلدىر نۇرعا مالىنعان كوك ورمانى بىرگە ءان سالىپ تۇرعانداي. عاشىقتىقتان تال بويى قورعاسىنداي بالقىعان جاس جىگىتتىڭ سالعان ءانىن سامال جەل ءىلىپ الىپ, كوزجەتپەس كەڭىستىككە تاراتىپ جاتقانداي.
ەندى اتتانىپ كەتكەندە شەتىنەن جاراۋ, جۇيرىك اتقا مىنگەن قۋعىنشىلار دا تاياپ قالادى. ولار دا مىناۋ عاجاپ ءاندى ەستيدى. ءان سازىنا قاتىگەز جۇرەك, كەكتى پەيىل جىبىگەن دەيدى. مىنانداي ءبىر-بىرىنە عاشىق ادامداردى اجىراتۋعا بولا ما؟ اجىراتقان ادام وڭا ما؟ اتباسىن كەيىن بۇرىپتى. ەلگە بارعاندا ايتقان ۋاجدەرى, «جەردىڭ جىرتىعىنا ءتۇسىپ كەتكەن شىعار, تابا المادىق» بولىپتى.
ىلە-شالا بۇرىنعىدان دا قاھارلى ەكىنشى توپ اتتانعان. ولار ءىز كەسىپ ءجۇرىپ شابدار اتتىڭ بولات تۇياعىنان تاڭبالانعان وزگەشە سۇلبانى تابادى. توپ ىشىندە ايسارىنىڭ اعالارى دا بار. ءبورىلى دەگەن جەردە جەتىپ-اق قالادى. بۇل كەزدە ەكى عاشىق بۇلاندىنىڭ قالىڭ ورماندارىنىڭ ەتەگىنە جەتكەن. ەندى ءبىر قوزىكوش جەر جۇرسە, يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورماننىڭ قوينىنا ءسىڭىپ كەتپەك. كۇنى بويعى سۋىت جۇرىستەن شالدىققان قوس جۇيرىك بارلىعىپ قالعانداي. وسى ساتتە دالانى دۇبىرگە بولەگەن قۋعىنشىنىڭ قاراسىنى كورىنەدى. قۋعىنشىنىڭ قۇتقارماسى انىق, قوس عاشىقتىڭ قۇتىلماسى بەلگىلى.
– شورمان, شابدار اتقا سەن ءمىن, ارتىڭا قاراما, – دەيدى ايسارى, – قۋىپ كەلە جاتقاندار مەنىڭ اعالارىم عوي, ولتىرە قويماس.
– جوق! – دەيدى شورمان, – نە كورسەك تە بىرگە كورەيىك.
قۋعىنشىلار دا جەتكەن. ات ۇستىندە ساداعىن شىرەنە تارتقان اعاسىنا:
– اعاتاي, ونىڭ ەش كىناسى جوق. شورمان مەنى الىپ قاشىپ كەلە جاتقان جوق, ونى مەن الىپ قاشىپ كەلە جاتىرمىن, – دەپ ايسارى شىرىلدايدى.
جاقتان اجال اڭساپ اتىلعان سۇر جەبە شورماننىڭ جاۋىرىنىنىڭ استىنا قادالدى دەيدى. مۇنى كورىپ جان داۋىسى شىعىپ ۇمتىلعان ارۋدىڭ اققۋ موينىنا قىل ارقان تۇسەدى. مىنە, اڭىزداعى وكىنىشتى, ايانىشتى وقيعانىڭ سورابى وسىنداي.
قوس عاشىقتىڭ ماحاببات مۇڭى تۋعان جەردىڭ توپىراعىندا وشپەستەي بولىپ تاڭبالانعان. ۇكىلى, مونشاقتى, دومبىرالى, ءبورىلى, بۇلاندى, كوكسەڭگىر, قۇلاايعىر, شابدارازبان دەيتۇعىن جەر اتاۋلارى وسى اڭىزدان الىنعان. ارقايسىسى داستاننىڭ ءبىر-ءبىر تاراۋلارى.