ەلدەگى قاريالاردان ەستۋشى ەدىك: «قازىعۇرت تاۋى قيىن-قىستاۋ زامانداردا بيىكتەيدى», دەپ.
بۇل ارينە, ەسكى اڭىزدىڭ جەلىسىمەن ايتىلعان اڭگىمە بولسا كەرەك. ەستە جوق ەسكى زامانداردا جەر بەتىن توپان سۋ باسىپ, اقىرزامان بولعانىن كوكتەن تۇسكەن كىتاپتار راستايدى. الەمدەگى عۇلاما عالىمدار دا بىزگە دەيىن بىرنەشە وركەنيەتتەردىڭ بولعانىن دالەلدەپ, ءارتۇرلى دەرەكتەر كەلتىرەدى.
ال اتى اڭىزعا اينالعان قازىعۇرت تاۋى بولسا, سول باياعى ءۇنسىز, ءتىلسىز قالپىندا.
اكادەميك اقجان ماشان ۇلى كەزىندە: «قازىعۇرت بىزگە دەيىنگى وركەنيەتتەردەن قالعان كيەلى ەسكەرتكىش», دەپ ەدى-اۋ. ەندەشە, سول كيەلى ەسكەرتكىشكە قاراعان سايىن بىزگە قانداي وي تۇسەدى دەسەڭىزشى.
قازىعۇرتتىڭ باسىندا كەمە قالعان,
ول اۋليە بولماسا نەگە قالعان.
جەتىم بوتا ۇستىندە جاتىپ قالىپ,
ويسىلقارا جانۋار سودان قالعان, – دەپ باستالماۋشى ما ەدى ول اڭىز.
بىرىنەن كەيىن ءبىرى ءتىزىلىپ ايتىلاتىن وسىدان سوڭعى ءتورت ت ۇلىكتىڭ بارلىعىنىڭ دا تولدەرى جەتىم.
كوز الدىڭىزعا ءبىر سۇمدىق سۋرەت ەلەستەيدى. بىزگە دەيىنگى وركەنيەتتەن تۇك قالماي, توپان سۋعا باتىپ بارادى. تەك نۇح پايعامباردىڭ كەمەسىندەگى امان قالعان تىرشىلىك يەلەرى عانا توڭىرەككە ۇرەيلەنە قاراپ, ەندىگى كۇنىمىز نە بولار ەكەن دەپ جاۋتاڭدايدى...
ايتسە دە جاراتۋشى يەمىزدىڭ مەيىرىمى شەكسىز ەكەن. توپان سۋدان كەيىن دە ءومىر جالعاسىپ, جاڭا وركەنيەت پايدا بولدى. ەندەشە, وتكەننەن ساباق الىپ, وسى وركەنيەتىمىزدى قادىرلەي بىلسەك قانەكي.
قازىعۇرت اڭىزى وسىلاي تولعانادى. بىزگە دەيىنگى بولعان سۇمدىق وقيعانىڭ كوزى ءتىرى كۋاسىندەي كيەلى تاۋ وسىنى ۇنەمى ەسكە سالىپ تۇرادى.
اڭىزدىڭ سىرىن ۇعا الماعان كەيبىرەۋلەر «كەمە قازىعۇرتقا ەمەس, ارارات تاۋىنا توقتاعان» دەپ تالاسادى.
ال قاسيەتتى قۇراندا ءال-جۋددا تاۋى ايتىلادى. سوندىقتان بۇل قۇبىلىستى تىلگە تيەك ەتكەن عالىمدار: «جۋددي تاۋى تۇركيانىڭ وڭتۇستىك شىعىسىنداعى بۋحتان اۋدانىندا. يسلام ءداستۇرى بويىنشا نۇح پايعامباردىڭ كەمەسى وسىندا توقتاعان دەسەدى, ال حريستيان ءداستۇرى بويىنشا ارارات تاۋىنا قايىرلاپتى», دەيدى.
وسىنداي ويلاردىڭ قاپتالىندا: «ول زاماندا قانشا كەمە قاي تاۋعا توقتاعانىن كىم ءبىلىپتى», دەگەندەي ەكىۇشتى پىكىرلەر دە ايتىلىپ قالادى.
بىزدىڭشە, ءار حالىق, ەڭ الدىمەن, ءوز جەرىندە تۋعان اڭىزعا نازار اۋداراتىنى انىق. سول سەبەپتى, اتا-بابالارىمىز قالدىرعان قازىعۇرت اڭىزى قۇلاعىمىزدان كىرىپ, سانامىزعا ءسىڭىپ قالعان.
باياعىنىڭ قاريالارى: «اقىرزامان ءبىر كۇندە كەلە قويمايدى. ونىڭ ءارتۇرلى بەلگىلەرى بولادى», دەپ وتىرۋشى ەدى. ومىرىندە حات تانىماي وتسە دە, ۇلتتىق سالت-سانامىزدى حالىق دانالىعى ارقىلى بويىنا ءسىڭىرىپ, ۇلى دالا مەكتەبىنەن ۇشان-تەڭىز ءبىلىم العان سول كىسىلەردىڭ الدىندا باس يمەسكە حاقىمىز جوق.
ولار جەر بەتىندەگى حيروسيما جانە ناگاساكي قالالارىنا تاستالعان ء«سابي» جانە «سەمىز» دەپ اتالعان يادرولىق بومبالاردىڭ قۋات-كۇشى قانشا كيلوتوننا تروتيلدەن تۇراتىنىن نەمەسە گيتلەردىڭ كىمدەرگە سۇيەنىپ, قانداي ساياساتپەن بيلىك باسىنا كەلگەنىن وقىپ بىلە الماسا دا, ءوز زامانىندا ولاردىڭ اقىرزامان ورناتقانىن انىق ايتىپ بەرە الاتىن-دى.
شىندىق قانشا كۇردەلى بولعانىمەن, اقيقات بارشاعا ايان. بالا كۇنىمىزدە ۇلكەندەردىڭ ءسوزىن تىڭداماي, ءۇيدىڭ ءىشىن استان-كەستەڭ قىلىپ ويناپ جاتقانىمىزدا: ء«اي, بۇلار اقىرزاماننىڭ بالالارى عوي!..» دەپ كۇيىنۋشى ەدى شەشەمىز. سوندا ءبىزدىڭ سانامىزعا, وسىلاي ويناي بەرسەك, ويناي بەرسەك, كەشكىلىك اقىرزامان سىرتقى ەسىكتەن سىعالاپ تۇرادى ەكەن-اۋ دەگەندەي وي كەلەتىن-ءدى.
سويتسەك كىشىسى ۇلكەنىن تىڭدامايتىن, جاستارى قارتتارىن سىيلامايتىن ەل – ەل بولمايدى ەكەن عوي. ەندەشە, مۇنىڭ اقىرزاماننان نەسى ارتىق؟..
سوڭعى كەزدەرى عالىمدار اۋاعا, جەرگە, سۋعا ءسىڭىپ جاتقان ۋلى گازداردىڭ تابيعاتقا قانشالىقتى زيان كەلتىرگەنىن ايتىپ, دابىل قاعۋدا. ەگەر بۇلاي جالعاسا بەرسە, كەلەشەگىمىزدىڭ قانداي كۇيگە دۋشار بولارىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن. ال ەندى وعان جەر رەسۋرستارىنىڭ جىلدان-جىلعا ازايىپ بارا جاتقاندىعىن, اۋىز سۋعا زارۋلىك پايدا بولاتىنىن, قورشاعان ورتانىڭ سيقى قاشىپ, قاڭقاسى عانا قالاتىنىن, ت.ب. تىزبەلەپ قوسا بەرسەڭىز, ارينە توبە قۇيقاڭىز شىمىرلايدى...
انىعىندا اڭىز رەتىندە ايتىلعان اقيقاتتىڭ ءمانى دە, ماڭىزى دا تەرەڭ ەكەنىنە كۇمان جوق. ەندەشە, جۋددا دا, ارارات تا, قازىعۇرت تا ادام بالاسىنا نەنى ەسكەرتىپ, نەدەن ساقتاندىرىپ تۇرعانىن ەشقاشان جادىمىزدان شىعارماۋعا ءتيىسپىز.