«Egemen Qazaqstan» گازەتىندە تاياۋدا ارىپتەسىمىز سۇڭعات ءالىپبايدىڭ «مال ەكسپورتىنا نەگە تىيىم سالىندى؟» اتتى ماقالاسى جاريالانىپ, وندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مال ەكسپورتىنا تولىق تىيىم سالعانى تۋرالى مالىمدەمە جاساعانى ايتىلعان بولاتىن. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى ەكسپورتتى ارتتىرۋ كەرەك دەگەن تالاپتى ۇنەمى العا ۇستاپ وتىرعاندا, بۇل العاشىندا اعىسقا قارسى جۇزگەن شەشىم بولىپ كورىنۋى مۇمكىن.
الايدا مينيسترلىك بۇل شەشىمگە باسقا امالدىڭ جوقتىعىنان بارىپ وتىر. ەلىمىزدەگى مال سانىن كوبەيتۋگە كەدەرگى كوپ. بىلتىر عانا ەلىمىزدەن 150 باس ءىرى قارا مال جانە 250 مىڭ باس قوي سىرتقا تىرىدەي شىعارىلعان. ونىڭ جارتىسىنان استامى ۇرعاشى مال ەكەن. باسىم كوپشىلىگى وزبەكستانعا وتكىزىلگەن. وزبەك اعايىنداردىڭ ىسكەرلەرى قازاقستاننان كوبىنەسە ارىق مالداردى ارزانعا الىپ, از ۋاقىتتا سەمىرتىپ, ەتىنەن وڭدەلگەن ءونىمدى نارىققا شىعاراتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. مالدى ارزانعا ساتۋ – قازاقستاندىق فەرمەرلەردىڭ جانە ەت ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردىڭ مۇددەسىنە كەرەعار ماسەلە. شارۋا قانشاما ازاپپەن كۇتكەن, اسىراعان مالىنىڭ تولىق پايداسىن كورۋى كەرەك. جوعارىداعى ماقالادا ايتىلعانداي, قازىر قازاقستاندىق ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارى شيكىزاتتىڭ ازدىعىنان 30-40 پايىز قۋاتىمەن عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. ءتىرى مالدى سىرتقا اكەتۋگە تىيىم سالىنباسا, ولارعا شيكىزات جەتكىزۋ كولەمى ءتىپتى تومەندەي تۇسەدى. سايىپ كەلگەندە, بۇل جۇمىس ورىندارىنىڭ ازايۋىنا, دايىن ءونىم كولەمىنىڭ قىسقارۋىنا, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق كولەمىنىڭ كەمۋىنە سوقتىرادى.
ءبىز وسى ماسەلەنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى احۋالىن زەرتتەگەن ەدىك. بىلتىر وبلىستا 15 مىڭ ءتىرى مال سىرتقا شىعارىلىپتى. الايدا وبلىس اۋماعىنان شىعارىلعان مالدىڭ دەنى وڭتۇستىكتەگى وبلىستارعا كەتكەن. ال ول جاقتان نەگىزگى بولىگى وزبەكستان اۋماعىنا وتكىزىلگەنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. ويتكەنى كوپشىلىگى ازىرگە سويۋعا جارامايتىن جاس مال. ونى وزبەك اعايىندار جوعارىدا ايتقانىمىزداي ءوسىرىپ, سەمىرتىپ سويىپ, دايىن ءونىم تۇرىندە ىشكى-سىرتقى نارىققا شىعارادى.
ءبىز مينيسترلىكتىڭ ەكسپورتقا ءتىرى مال شىعارماۋ جونىندەگى شەشىمىنە جەرگىلىكتى فەرمەرلەردىڭ قانداي پىكىردە ەكەنىن بىلدىك. سونىڭ ىشىندە «زاگرادوۆكا» جشس ديرەكتورى يۆان فەسەنكو مينيسترلىكتىڭ شەشىمىن تولىق قولدايتىنىن ايتتى. ونىڭ شارۋاشىلىعى مالدىڭ ەتتى تۇقىمىن وسىرەدى. ي.فەسەنكو: ء«تىرى مالدى ساتۋ – بىزگە ءتيىمسىز, ءبىز ەت تۇرىندە وتكىزگەندى قالايمىز. قازىر مالىمىزدى جەرگىلىكتى ەت كومبيناتىنا وتكىزۋدەمىز. سىرتقا دايىن ءونىم تۇرىندە شىققانى بىزگە دە, ەلگە دە پايدالى», دەيدى.
«پەتەرفەلد اگرو» جشس باس ديرەكتورى اسقار ماديەۆتىڭ شارۋاشىلىعى 4572 گەكتار جەرگە استىق ەگىپ, بىرنەشە مىڭ باس مال وسىرەدى. ءبىراز جىلقىسى, قازاقتىڭ اقباس تۇقىمدى سيىرلارى, قويى بار. «مەن مينيسترلىكتىڭ شەشىمىن قولدايمىن. ءبىز مالدى ءوزىمىز ءوسىرىپ, پايداسىن كورۋىمىز كەرەك. تىرىدەي ساتىپ جىبەرگەننىڭ پايداسى از. قۇدايعا شۇكىر, مال سەمىرتۋدى اتا-بابامىزدان بەرى بىلەمىز», دەدى ا.ماديەۆ.
300-گە جۋىق ءىرى قارا ءوسىرىپ, ەتىن وتكىزىپ, ءسۇتىن ساۋىپ وتىرعان «بولشايا مالىشكا» جشس ديرەكتورى ەرعالي عابدۋللين دە وسى ءسوزدى ايتتى. ول دا مينيسترلىكتىڭ مالدى تىرىدەي سىرتقا ساتۋعا تىيىم سالعانى دۇرىس دەپ ويلايتىنىن جەتكىزدى.
ءبىز پىكىرىن بىلگەن فەرمەرلەر اراسىندا تەك «مامبەتوۆ ي ك» جشس ديرەكتورى ەركەبۇلان مامبەتوۆ قانا بۇل شەشىمگە اسا ريزا ەمەستىگىن ايتتى. ول ءوسىرىپ وتىرعان وگىزشەلەرىن ساتىپ الىپ كەتەتىندەرگە ريزا ەكەن. سەبەبى ءوزىنىڭ سويىپ ساتاتىن الاڭى بولماي شىقتى. بۇل دا ويلاستىراتىن ماسەلە.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى