اسحات ايماعامبەتوۆ عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىندە قانداي وزگەرىستەر بولاتىنىن ايتتى

ء«داستۇر بويىنشا جاڭا جىلدىڭ باسى وتكەن جىلدى قورىتىندىلاپ, جاڭا مىندەتتەردى ىسكە اسىراتىن ۋاقىت دەپ ەسەپتەيمىن. مەن عىلىم سالاسى تۋرالى ادەيى كوپ جازعان جوقپىن, سەبەبى بۇل سالادا جينالىپ قالعان ماسەلەلەر وتە كۇردەلى, ءارى سان قىرلى بولعاندىقتان, قابىلداناتىن شەشىمدەرگە دە قاراما-قايشى پىكىرلەر مەن كوزقاراستار ءارتۇرلى بولدى. سوندىقتان, مينيستر لاۋازىمىنا تاعايىندالعان كۇننەن باستاپ ءاربىر ماسەلەنى جەكە-جەكە دە, باسقا ماسەلەلەرمەن ءوزارا بايلانىستىرا وتىرىپ تا ەگجەي-تەگجەيلى پىسىقتادىم. ءبىز وسى سالاداعى وزگەرىستەردى ۇزاق تالقىلادىق. بۇگىندە نەگىزگى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلدادىق. اتاپ ايتقاندا, عىلىمدى قارجىلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ەرەجەلەرى, ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس (ۇعك) ەرەجەسى مەن قۇرامى قايتا قارالدى», دەپ جازدى اسحات ايماعامبەتوۆ.

بۇدان سوڭ, مينيستر عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىندە قانداي وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن جانە الداعى جىلى تاعى قانداي جاڭالىقتار بولاتىندىعى تۋرالى جازدى.

«جالپى, بۇل سالادا ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن بىرنەشە نەگىزگى باعىتتى كورىپ وتىرمىن: (1) ۇعك جۇمىسىن جاڭعىرتۋ, (2) عىلىمدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, (3) مەملەكەتتەن تىس قارجىلاندىرۋ ءۇشىن عىلىمنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, (4) عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ. الداعى ۋاقىتتا ءار ماسەلەگە قىسقاشا توقتالامىن. ەگەر يدەيالارىڭىز بولسا - ارنايى تەلەگرامم-ارنامىز بار», دەلىنگەن جازبادا.

مينيستر ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس قۇرامى جاڭا تالاپتارعا سايكەس تولىعىمەن قايتا قارالاتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەردەن (ۇعق) باستاسام, شىن مانىندە, بۇل - عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىن باستى ورگان. ۇعك مۇشەلەرىن ىرىكتەۋدىڭ ناقتى پروتسەدۋراسى بولماعاندىقتان, عىلىمي ورتادا جەكەلەگەن كانديداتتاردى ۇعك قۇرامىنا ەنگىزۋدىڭ نەگىزدىلىگى جونىندە ۇنەمى سۇراقتار تۋىنداپ وتىردى. بۇل عىلىمي ساراپتاماعا دەگەن سەنىمگە تەرىس اسەرىن تيگىزدى. بۇل جايىندا ءبىرشاما كۇمان دا تۋىندادى. قازىرگى كەزدە ۇعك قۇرامى جاڭارتىلدى. سونداي-اق, ۇعك قۇرامىن قالىپتاستىرۋ پروتسەسى تۇبەگەيلى قايتا قارالدى, ونىڭ مۇشەلەرىنە قويىلاتىن تالاپتار دا قاتاڭدادى. ەندى, كەلەسى كەزەڭ رەتىندە, ۇعك قۇرامىن جاڭا تالاپتارعا سايكەس تولىعىمەن قايتا قارايمىز», دەپ جازدى ا.ايماعامبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان بىلاي كانديداتتاردى ۇعك قۇرامىنا ىرىكتەگەن كەزدەگى باستى تالاپ - ولاردىڭ عىلىمي جاريالانىمدارىنىڭ ساپالى بولۋى. ونى انىقتاۋ ادىستەمەسى, بىرىنشىدەن, ولشەۋگە, سەنۋگە بولاتىن كورسەتكىشتەرگە سۇيەنۋگە مۇمكىندىك بەرسە, ەكىنشىدەن, عىلىم سالالارىنىڭ جەكەلەگەن ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلدى. كانديداتتى كەڭەس قۇرامىنا ۇسىنۋعا بولمايتىن جاعدايلار ناقتى بەكىتىلگەندىكتەن, ولاردى قالىپتاستىرۋ كەزەڭىنەن باستاپ داۋ تۋىندامايدى دەپ ويلايمىن. ءتۇرلى ستەيكحولدەرلەردىڭ وكىلدىگى دە رەتتەلگەن, بۇل عىلىمي جوبالاردى جان-جاقتى قاراۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

ء«بىز حالىقارالىق دەرەكتەر قورىنان عالىمداردىڭ سارالانعان ءتىزىمىن جاي عانا الامىز دا ەڭ بەدەلدى دەگەن عالىمداردى (ەگەر ولار وزدىگىنەن باس تارتپاسا جانە كەز كەلگەن ءبىر ۇيىمنىڭ باسشىسى بولماسا جانە ت.ب.) ۇعك قۇرامىنا قوسامىز. ۇعك قۇرامىندا ەڭ مىقتى عالىمدار بولۋى كەرەك. بۇدان بىلاي ۇعك ماماندانۋى تەرەڭدەتىلەدى جانە ءاربىر جوبانى قاراۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سانى ارتادى», دەپ جازدى ول.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەگەر بۇرىن ۇعك قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشىمدەرىن جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى قابىلداسا, ەندى ناقتى كريتەريلەرى بار جانە ۇپاي قويىلاتىن اشىق داۋىس بەرۋ ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار كەڭەس وتىرىستارىنىڭ كورسەتىلىمى قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل - قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن اشىقتىعىنا بىردەن-ءبىر سەبەپ.

«وتىنىمدەردى ەكونوميكالىق ساراپتاۋ ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. بۇل, بىرىنشىدەن, سۇرالىپ وتىرعان قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزدىلىگىن تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرسە, ەكىنشىدەن, ۇعك-ءنىڭ وتىنىمدەردى قارجىلاندىرۋدى ءوز بەتىنشە قىسقارتۋىنا شەك قويادى. مىسالى, قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن عالىمدار 50 ملن تەڭگە قاراجات سۇراسا, ۇعك 3 ملن-عا دەيىن قىسقارتقان جاعدايلار بولعان. سودان سوڭ تاقىرىپتار وسى قاراجات كولەمىنە ساي اۋىستىرىلىپ, اقشا جۇمسالىپ كەتكەن, ال ناتيجەسى جوق. سونداي-اق, ەندى جوبالاردى دايىنداعان كەزدە عالىمدار سۇيەنەتىن شەكتى نورماتيۆتەر دايىندالادى. مىسالى, باسشىسىنان باستاپ زەرتحاناشىعا دەيىن جانە ت.ب. ءاربىر پوزيتسيا بويىنشا قانداي جالاقى شەگى جوسپارلانۋى مۇمكىن ەكەندىگى ەسكەرىلەدى», دەلىنگەن مينيستر جازباسىندا.

بۇدان سوڭ, ول باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ ناقتى ۇلتتىق, عىلىمي-تەحنيكالىق مىندەتتەر نەگىزىندە عانا بولىنەتىنىن ايتتى.

«باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ اياسىندا تاقىرىپتار كوبىنەسە, مىسالى, «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ» دەگەن سياقتى كەڭىنەن الىنىپ جانە اقشا دا سولاي بولىنگەنى قۇپيا ەمەس. ءارى قاراي عالىمدار ءبىر عانا ماقسات – قارجى الۋ ءۇشىن «كىمنىڭ ويىنا نە كەلسە» ءپرينتسيپى بويىنشا وزدەرىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىن ۇسىنىپ كەلگەن. ناتيجەسىندە, باعىت قارجىلاندىرىلعان سياقتى, بىراق ناقتى ناتيجەلەردى فەرمەرلەر سەزبەدى, سەزسە دە, ولار جۇمساعان شىعىندارىنىڭ قۇنىنان دا اسىپ كەتەدى. نارىق جاعدايىندا بۇلاي جۇمىس ىستەۋگە بولمايدى جانە الەمنىڭ دامىعان بىردە-ءبىر ەلى ولاي جۇمىس ىستەمەيدى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.

وسى ورايدا ول ەندىگى جەردە قوعامنىڭ جانە (نەمەسە) نارىقتىڭ قازىرگى جانە بولجامدى قاجەتتىلىكتەرى نەگىزىندە ناتيجەنىڭ ناقتى ينديكاتورلارى بار ناقتى مىندەتتەر مەن تاقىرىپتار بولاتىنىن ءسوز ەتتى.

«مىسالى, «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ» دەگەن ۇلكەن تاقىرىپتىڭ ورنىنا ناقتى مىندەت رەتىندە بەلگىلى ءبىر توپىراقتا جانە كليماتتىق جاعدايلاردا ناقتى ءونىم ساپاسى مەن ءونىم بەرەتىن داقىلدىڭ سورتىن شىعارۋ كورسەتىلەتىن بولادى. دەمەك, قارجىلاندىرۋ قازىرگىدەي ءبىر-بىرىمەن بايلانىسپايتىن ءارى ءىس جۇزىندە پايداسى جوق كوپتەگەن تاقىرىپتاردىڭ اراسىندا بولىنبەيدى, ناقتى, شىن مانىندە كوزگە كورىنەتىن ناتيجە الۋعا شوعىرلاناتىن بولادى. عالىمدار ەندى ءوز-وزدەرىنە تاپسىرما ويلاپ تاپپايدى, باسقا عالىمدارمەن كونكۋرسقا قويىلاتىن مىندەتتەردى شەشۋ تاسىلدەرى, ادىستەرى مەن رەسۋرستارىنىڭ وڭتايلىلىعىمەن باسەكەگە تۇسەتىن بولادى. وسىلايشا, بنق (باعدارلامالىق نىسانالى قارجىلاندىرۋ) جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ەلىمىز ءۇشىن قاجەتتى ناقتى, وزەكتى مىندەتتەردى شەشەتىن بولادى», دەپ جازدى مينيستر.

سونداي-اق ول ​مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا عىلىمدى قارجىلاندىرۋ وسى جىلى ەكى ەسەگە ارتقانىن ءسوز ەتتى.

«كەيىنگى جىلداردا دا عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى جىل سايىن ەسەلەپ ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ عىلىمي ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جوندەۋگە جانە نىعايتۋعا قاراجات ءبولىندى. عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى ۇستاۋ جانە جاڭارتۋ دا سالانى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلادى», دەپ جازدى ول.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن عىلىمعا ارنالعان كونكۋرستار 3 جىلدا ءبىر رەت وتكىزىلىپ وتىردى. سايكەسىنشە, ەگەر عالىم گرانت الماسا, كەلەسى كونكۋرس تەك 3 جىلدان كەيىن عانا وتكىزىلەتىندىكتەن, كوپتەگەن عالىمدار قارجىلاندىرۋ بولماعاندىقتان, سونشا ۋاقىت كۇتپەي, باعىتتارىن وزگەرتىپ, عىلىم سالاسىنان كەتكەنى دە قۇپيا ەمەس. سونىمەن قاتار, 3 جىل ىشىندە عىلىمي تۇرعىدا سۇيەمەلدەۋگە تۇراتىن كوپتەگەن وزگەرىستەر بولدى. ەندى كونكۋرستار جىل سايىن وتكىزىلىپ, ال جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 3 جىل بولادى.

«وتىنىمدەر بەرۋدى, قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋدى, قورىتىندى ەسەپتەردى قابىلداۋدى قوسا العاندا, بارلىق كونكۋرستىق راسىمدەر بىرىڭعاي تسيفرلىق بازادا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. بۇدان باسقا, گرانتتىڭ نەمەسە باعدارلامانىڭ ماقساتىن, قارجىلاندىرۋ سوماسىن, ناتيجەلەرىن, باستاپقى ءوتىنىم مەن ەسەپتەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرىن كورسەتە وتىرىپ, مەملەكەت قارجىلاندىرعان بارلىق جوبالاردىڭ اشىق بازاسى ازىرلەنەتىن بولادى. وسىلايشا, ءبىز عىلىمعا بولىنەتىن بارلىق قاراجاتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋدى قالايمىز», دەپ جازدى ا.ايماعامبەتوۆ.