ءبىز قىزمەت بابىمەن وڭىرلەردى ءجيى ارالاپ, الىس ەلدى مەكەندەردەگى حالىقپەن كەزدەسۋگە مۇمكىندىك الامىز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىن ناسيحاتتاپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسۋ قارقىنىن, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن كوزبەن كورىپ قايتامىز. ارينە, ەلىمىزدىڭ دامۋى جولىنداعى ءاربىر قادامىمىز زاڭمەن رەتتەلەدى. وسى رەتتە, ماجىلىستەگى زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىمەن دە تانىستىرامىز. ءارتۇرلى وبلىستاردا بولعاندىقتان, بىزدە وڭىرلەردى ءوزارا سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بار. وسى ارالىقتا جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەردىڭ اتقارۋشى بيلىك قولعا العان ءتۇرلى جوبالارعا قانشالىقتى ىنتى-شىنتىسىمەن كىرىسكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
ءبىز قىزمەت بابىمەن وڭىرلەردى ءجيى ارالاپ, الىس ەلدى مەكەندەردەگى حالىقپەن كەزدەسۋگە مۇمكىندىك الامىز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىن ناسيحاتتاپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسۋ قارقىنىن, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن كوزبەن كورىپ قايتامىز. ارينە, ەلىمىزدىڭ دامۋى جولىنداعى ءاربىر قادامىمىز زاڭمەن رەتتەلەدى. وسى رەتتە, ماجىلىستەگى زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىمەن دە تانىستىرامىز. ءارتۇرلى وبلىستاردا بولعاندىقتان, بىزدە وڭىرلەردى ءوزارا سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بار. وسى ارالىقتا جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەردىڭ اتقارۋشى بيلىك قولعا العان ءتۇرلى جوبالارعا قانشالىقتى ىنتى-شىنتىسىمەن كىرىسكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
حالىقتىڭ قىزىلوردا وبلىسىنا «ەكولوگيالىق ايماق, جەرى شولەيت, قۇمداۋىت جەردە ورنالاسقاندىقتان, شارۋاشىلىقتىڭ قاي تۇرىنە بولماسىن قولايسىز» دەپ باعا بەرىپ قويعانى راس. ءوزىم تۋىپ-ءوسىپ, ەڭبەك جولىمدى باستاپ, ۇلكەن ومىرگە قادام باسقان سىر ءوڭىرىنىڭ حال-احۋالى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان بەرى كوز الدىمىزدا. سوندىقتان ءار جىلدارى بولعان وزگەرىستەردى قالت جىبەرمەي وتىراتىنىمىز بار.
جاسىراتىنى جوق, وڭىردە, وبلىس ورتالىعىندا وڭ وزگەرىستەر كوپ. شاھاردىڭ شىرايى, كەنتتەردىڭ كەلبەتى عانا ەمەس, الىس اۋىلداردىڭ حالقى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى جوبالارعا قاتىسا باستاعاندىقتان ەلدى مەكەندەردىڭ دە بويىنا قان جۇگىرىپ كەلەدى. ءاربىر اۋىلدىق وكرۋگتە, ەلدى مەكەندە بولىپ, حالىقتىڭ جاعدايىن كوزبەن كورىپ جۇرگەن وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ەلباسىنىڭ شىن مانىندە ەل اراسىنداعى سەنىمدى وكىلى, «كوزى مەن قۇلاعى» بولىپ وتىر. بۇل كوپە-كورىنەۋ ماداقتاۋ ەمەس.
وبلىس تا, ونىڭ ورتالىعى دا وتە شاعىن بولعاندىقتان, جەمىسىن بەرگەن ءاربىر جوبا دا, توقىراپ قالعان شارۋاشىلىق تا كوزگە بىردەن تۇسەدى. قىزىلورداعا جول تۇسكەن سايىن تەك جاقسى باستامالاردىڭ بارىسىمەن تانىسىپ, قولعا الىنىپ جاتقانىن بايقاپ ءجۇرمىن. قۇر اسىرەلەۋ بولماس ءۇشىن سىر وڭىرىندەگى كەيبىر ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەردى دە كەلتىرە كەتەيىك.
قارجىلىق جاعدايى بويىنشا قازاقستاندا ءبىرىنشى
وبلىستىڭ وسى جىلداعى العاشقى التى ايداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا ىلگەرىلەۋ انىق بايقالادى. مىسالى, بيۋدجەتكە جالپى سالىقتاردىڭ جانە باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردىڭ ءتۇسىمى بولجامنان 31,6 پايىزعا ارتىعىمەن ورىندالىپ, ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 44,9 ملرد. تەڭگە سالىق جانە باسقا دا مىندەتتى ءتولەمدەر تۇسكەن. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇسكەن تۇسىمدەر بويىنشا بولجامنىڭ ورىندالۋى 111,9 %-دى قۇراپ, 20,9 ملرد. تەڭگە, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسكەن تۇسىمدەر بويىنشا بولجامنىڭ ورىندالۋى – 155,4% بولىپ, 24 ملرد. تەڭگە تۇسكەن. بۇل كورسەتكىش بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا 1-ءشى ورىندا تۇرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى قايتا باعالاۋدى ەسەپتەگەندە 2,2 ەسەگە ارتىپ 126,3 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان ەكەن. ونىڭ ىشىندە كاسىپورىنداردىڭ, ۇيىمداردىڭ جانە حالىقتىڭ قاراجاتى مەن شەتەل ينۆەستيتسيالارى 2 ەسەگە, قارىزعا الىنعان قاراجات 4,3 ەسەگە جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى 2,4 ەسەگە, رەسپۋبليكا قاراجاتى 25,1 پايىزعا ارتقان. ءدال وسى كورسەتكىش بويىنشا دا وبلىس ەلىمىز بويىنشا 1-ءشى ورىنعا شىققان.
قىزىلوردا اۋماعىندا «بەينەۋ-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ, «باتىس ەۋروپا- باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قۇرىلىس جۇمىستارى كولەمىنىڭ 79,4 پايىزعا ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, ەسەپتى كەزەڭدە ونىڭ كولەمى 49,1 ملرد. تەڭگەگە جەتىپتى. ءبىر قىزىعى, بۇل كورسەتكىش بويىنشا دا ءوڭىر قازاقستان بويىنشا العاشقى ساتىعا كوتەرىلگەن. وسى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى كولىك كورسەتكىشتەرىنىڭ وسۋىنە دە ىقپال ەتكەنگە ۇقسايدى. بيىل جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 7,5 پايىزعا (40,6 ملن. توننا) جۇك اينالىمى 4,8 پايىزعا (5778,3 ملن. توننا شاقىرىم) ارتقان. بىلتىر جولاۋشىلار تاسىمالى بۇدان 12,4 پايىزعا تومەن ەدى.
ءوندىرىس پەن الەۋمەتتىك جاعداي الەۋەتى
جاقىندا وبلىس ورتالىعىندا «كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» دەپ اتالاتىن جاڭا عيماراتتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ورتالىقتا وبلىستىق كاسىپكەرلىك باسقارماسى, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ ايماقتىق فيليالى جانە «اتامەكەن» فيليالى ورنالاسىپ, ءوز باعىتتارى بويىنشا قىزمەتتەرىن كورسەتۋدە.
ايماقتا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ دامۋىن قولداۋ جانە ىنتالاندىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى قارجى-نەسيەلىك رەسۋرستار ەكەن. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلعاننان باستاپ, جالپى قۇنى 12 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن 150 جوبا ماقۇلدانىپ, ونىڭ 138 جوباسى سۋبسيديالانىپ ۇلگەرگەن. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وبلىستاعى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا جالپى قۇنى – 1499,5 ملن.تەڭگەنى قۇرايتىن 44 جوبا ماقۇلدانعان. ناتيجەسىندە, 2013 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە وبلىستا 4879 شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى (زاڭدى تۇلعالار) تىركەلگەن. بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 7,9 پايىزعا وسكەن. سونىمەن بىرگە, وندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانى 11,9 پايىزعا ارتىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى وندىرگەن ءونىم كولەمى 0,1 پايىزعا ءوسىپ, ەسەپتى كەزەڭدە 101,6 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان.
بيىل يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە جالپى قۇنى 280 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن 1 جوبا «قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 80 توننا قۇراماجەم زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى» ىسكە اسىرىلۋى جوسپارلانۋدا. مۇندا 60 جۇمىس ورنى قۇرىلماق. اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى قازىرگى باعامەن 7,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. مال شارۋاشىلىعىندا 2012 جىلدىڭ ءدال وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءىرى قارا مالدىڭ باسى – 2,2 پايىزعا, جىلقى – 9,6 پايىزعا, تۇيە 1,6 پايىزعا ءوسىپتى.
تيىسىنشە سالىقتىق ءتۇسىمدەردىڭ, ينۆەستيتسيانىڭ, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جانە ت.ب. كورسەتكىشتەردىڭ ءوسۋى, ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك سالا كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتۋدە. الەۋمەتتىك سالادا جالپى وبلىس بويىنشا بيىلعى العاشقى بەس ايدا 3975 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلعان, جىل سوڭىنا دەيىنگى جوسپاردا 8787 جۇمىس ورنى دەلىنگەن. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جالپى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,2 پايىزدى قۇراپ, 2012 جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,2 پايىزعا تومەندەدى.
وبلىس ورتالىعى قالاي وزگەرۋدە؟
ەلىمىزدىڭ ەڭ كونە شاھارلارىنىڭ ءبىرى قىزىلوردانىڭ كورىكتەنىپ كەلە جاتقانىن بۇگىندە اركەز سىنشى بولاتىن سىرت كوز دە ايتىپ ءجۇر. جاسىرۋ قيىن, كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى قالانىڭ سانيتارلىق تازالىعى بولاتىن. بۇل ماسەلەمەن جۇيەلى جۇمىستار باستالدى, ناتيجەسىز دە ەمەس. جىل باسىندا «قىزىلوردا تازالىعى» مەكەمەسى قۇرىلىپ, كوممۋنالدىق جانە تازالىق جۇمىستارىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايتىلۋدا.
قالانى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى 2004 جىلى باستالعانىمەن, شىنايى قارقىندى ەندى الا باستادى. قازىر گازداندىرۋ دەڭگەيى جەكە سەكتورداعى تۇرعىن ۇيلەر بويىنشا 80 پايىزعا, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر بويىنشا 76 پايىزعا جەتىپتى. بيىل كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى دا 2,3 ەسەگە وسكەن ەكەن. قالادا ۇزىندىعى 612 شاقىرىمدى قۇرايتىن 765 كوشەنىڭ ساپاسى ارتقان. وسى جىلى قالالىق بيۋدجەتتەن باعدارشامداردىڭ جوبا-سمەتالىق قۇجاتتارىن ازىرلەۋگە 10 ملن. 600 مىڭ تەڭگە قارالىپ, بۇگىنگى كۇنى جاڭا ۇلگىدەگى 31 باعدارشام ورناتۋعا قالالىق بيۋدجەتتەن 417 ملن. 300 مىڭ تەڭگە بولىنگەن ەكەن. دەمەك, قالا كوركى اجارلانا تۇسەدى دەگەن ءسوز. شاھاردىڭ اجارىن تەك قانا جولداردىڭ ساپاسى مەن جاڭا باعدارشامدار كەلتىرە المايتىنىن ەسكەرگەن جەرگىلىكتى بيلىك قالادا اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىنىن كۇشەيتكەن. وسى جىلى قالالىقتاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – جاياۋ ءجۇرگىنشىلەر جولىن سالۋعا وبلىستىق, قالالىق بيۋدجەتتەن 923 ملن. تەڭگە بولىنگەن ەكەن. رەسمي دەرەكتەر قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جۇمىستاردىڭ 50 پايىزعا ورىندالعانىن كورسەتەدى. بيىل تۇنگى قالانىڭ كوركى ەسەلەنەتىن بولادى. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن بولىنگەن 537 ملن. 900 مىڭ تەڭگەگە قالادا ۇزىندىعى 52,2 شاقىرىمدى قۇرايتىن 43 كوشە, اۋىلداردا 32,3 شاقىرىمدى قۇرايتىن 37 كوشە جارىقتاندىرىلىپ جاتىر.
ءوڭىر حالقىنىڭ الەۋمەتتىك, جالپى وبلىستىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنىڭ ارتۋىنا مىنە, ناقتى ىستەردىڭ ناتيجەسى ىقپال ەتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
الماس تۇرتاەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.