ۋيكيپەديا – اشىق ەنتسيكلوپەدياسىنان الىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ينۆەستيتسيا (لاتىنشا ىnvestىre – كيىندىرۋ) – تابىس تابۋ, مەنشىك كاپيتالىن مولايتۋ, ەلدىڭ ماتەريالدىق بايلىعى مەن بەيماتەريالدىق سيپاتتاعى قوعامدىق قۇندىلىقتارىن ەسەلەي ءتۇسۋ ءۇشىن شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەر سالاتىن ينۆەستيتسيالىق قاراجات بولىپ تابىلادى. پىسىقتاي تۇسسەك, نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا, قورجىندىق ينۆەستيتسيا بولىپ ەكى تۇرگە بولىنەدى. نەگىزى ينۆەستيتسيا قۇرىلىس نىسانىنا ماتەريالدىق, بەيماتەريالدىق كاپيتالدى سالۋعا, ۇلعايتۋعا, قايتا جاڭعىرتۋعا, تەحنيكالىق جاعىنان جاراقتاندىرۋعا, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە, ساتىپ الۋعا, ماتەريالدىق قوردى تولىقتىرۋعا جۇمسالاتىن قاراجات. قازاقى جالپاق تىلمەن ايتساق, نەگىزگى كاپيتال نىسانىنا ءۇي, عيمارات, كولىك پەن ونىڭ جابدىقتارى, مال, ەكپە اعاشتىڭ باۋ- باعى, جەر قويناۋىن بارلاۋ, كومپيۋتەرلىك باعدارلامامەن قامتاماسىز ەتۋ, كوركەم جانە ادەبي شىعارمالاردىڭ تۇپنۇسقالارى, جاڭا ۇيلەر مەن سونى اقپارات جاتادى. زەردەلەپ وتىرساڭىز, بۇل ادام ءومىرىن جاقسارتۋ ءۇشىن كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتى وتەۋ. شىنى كەرەك, وسى ورايدا مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي الماتى وبلىسىندا دا جۇيەلى تۇردە سان قىرلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بىراق... ءيا بىراق وبلىسقا تارتىلعان ينۆەستيتسيا شالعايداعى اۋىلدارعا جەتە مە؟ سالىستىرمالى تۇردە ءوندىرىس ورىندارى ءۇستى-ۇستىنە اشىلىپ جاتقان ىلە, تالعار اۋداندارىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا مەن سول ينۆەستيتسيانى تارتۋ كەنجەلەپ قالعان رايىمبەك, بالقاش اۋداندارىنداعى احۋال قالاي؟ اۋدان ورتالىعىنا تۇسكەن ينۆەستيتسيا قانداي دا ءبىر جولمەن شەتقاقپايلانىپ, وبلىس قانا ەمەس, ەل شەكاراسىندا جاتقان اۋىلدارعا نە ءۇشىن تارتىلمايدى؟ وسى ورايدا شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ شەكارالىق وڭىردە ىستەپ جاتقان جۇمىسى ءبىزدىڭ ەلدە ءدال سول شەكارالىق اۋدان تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردى تولعاندىرا ما؟ وسىناۋ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىر عانا قىرىن سارالاپ, وي ەلەگىنەن وتكىزەلىك.
ۋيكيپەديا – اشىق ەنتسيكلوپەدياسىنان الىنعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ينۆەستيتسيا (لاتىنشا ىnvestىre – كيىندىرۋ) – تابىس تابۋ, مەنشىك كاپيتالىن مولايتۋ, ەلدىڭ ماتەريالدىق بايلىعى مەن بەيماتەريالدىق سيپاتتاعى قوعامدىق قۇندىلىقتارىن ەسەلەي ءتۇسۋ ءۇشىن شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەر سالاتىن ينۆەستيتسيالىق قاراجات بولىپ تابىلادى. پىسىقتاي تۇسسەك, نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا, قورجىندىق ينۆەستيتسيا بولىپ ەكى تۇرگە بولىنەدى. نەگىزى ينۆەستيتسيا قۇرىلىس نىسانىنا ماتەريالدىق, بەيماتەريالدىق كاپيتالدى سالۋعا, ۇلعايتۋعا, قايتا جاڭعىرتۋعا, تەحنيكالىق جاعىنان جاراقتاندىرۋعا, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە, ساتىپ الۋعا, ماتەريالدىق قوردى تولىقتىرۋعا جۇمسالاتىن قاراجات. قازاقى جالپاق تىلمەن ايتساق, نەگىزگى كاپيتال نىسانىنا ءۇي, عيمارات, كولىك پەن ونىڭ جابدىقتارى, مال, ەكپە اعاشتىڭ باۋ- باعى, جەر قويناۋىن بارلاۋ, كومپيۋتەرلىك باعدارلامامەن قامتاماسىز ەتۋ, كوركەم جانە ادەبي شىعارمالاردىڭ تۇپنۇسقالارى, جاڭا ۇيلەر مەن سونى اقپارات جاتادى. زەردەلەپ وتىرساڭىز, بۇل ادام ءومىرىن جاقسارتۋ ءۇشىن كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتى وتەۋ. شىنى كەرەك, وسى ورايدا مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي الماتى وبلىسىندا دا جۇيەلى تۇردە سان قىرلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بىراق... ءيا بىراق وبلىسقا تارتىلعان ينۆەستيتسيا شالعايداعى اۋىلدارعا جەتە مە؟ سالىستىرمالى تۇردە ءوندىرىس ورىندارى ءۇستى-ۇستىنە اشىلىپ جاتقان ىلە, تالعار اۋداندارىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا مەن سول ينۆەستيتسيانى تارتۋ كەنجەلەپ قالعان رايىمبەك, بالقاش اۋداندارىنداعى احۋال قالاي؟ اۋدان ورتالىعىنا تۇسكەن ينۆەستيتسيا قانداي دا ءبىر جولمەن شەتقاقپايلانىپ, وبلىس قانا ەمەس, ەل شەكاراسىندا جاتقان اۋىلدارعا نە ءۇشىن تارتىلمايدى؟ وسى ورايدا شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ شەكارالىق وڭىردە ىستەپ جاتقان جۇمىسى ءبىزدىڭ ەلدە ءدال سول شەكارالىق اۋدان تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردى تولعاندىرا ما؟ وسىناۋ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىر عانا قىرىن سارالاپ, وي ەلەگىنەن وتكىزەلىك.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 2010 جىلى ىلە اۋدانىنداعى «Danone Berkut» ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. يننوۆاتسيالىق ءتاسىلدى قولداناتىن وسى زاۋىت جىلىنا 10 مىڭ توننادان اسا ءسۇت ونىمدەرىن شىعارىپ, يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ ورنىن باسۋدا. سونداي-اق, «كورموۆيك-ەۆروتەحنولوگيا» زاۋىتى بۇرىن-سوڭدى باسقا وڭىرلەردەن الىناتىن مال جانە قۇس فەرمالارىنا ارنالعان پرەميكس جانە كونتسەنتراتتاردى جۇيەلەندىردى. ىلە اۋدانىندا «ءSonىk كومپانياسى» جش س قۋاتتىلىعى جىلىنا 10 مىڭ تونناعا دەيىن پروفيلدىك قۇبىرلاردىڭ 18 ءتۇرىن شىعاراتىن يننوۆاتسيالىق زاۋىتتى ىسكە قوستى. سونداي-اق «بورالداي» يندۋستريالدىق ايماعى قۇرىلىپ, وندا 70-كە جۋىق ونەركاسiپتiك كاسiپورىندار 3000 اسا جاڭا جۇمىس ورنىن اشتى. ال, تالعار اۋدانىنداعى «اميران» بالالارعا ارنالعان ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ زاۋىتى بالالارعا ارنالعان يننوۆاتسيالىق جاڭا ءسۇت تاعامدارىن شىعارۋدا. «بايسەركە اگرو» اگروونەركاسىپ كومپانياسى دا اتالعان اۋداندا ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن كەشەنىن جانە ت.ب. بىرقاتار اگروونەركاسىپتىك كەشەندەردى ىسكە قوستى. سونىمەن قاتار, تالعار اۋدانىنداعى «Hyundai Auto Trans» زاۋىتىندا ءبىر جىلدان اسا ۋاقىتتىڭ ىشىندە 1 مىڭعا جۋىق Hۋundai ماركالى جۇك كولىكتەرى مەن اۆتوبۋستارى شىعارىلدى. بۇل قۋانارلىق جاي. ەل ەكونوميكاسى وركەندەپ وسكەن سايىن تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ تۇرمىسى تۇزەلىپ, الەۋمەتتىك جاعدايى جاقساراتىنى انىق. وڭتۇستىك استانانىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقاندىقتان جوعارىدا اتالعان اۋدانداردىڭ مۇمكىندىگى مول. نارىقتىق ەكونوميكا تالابىنا ساي وندىرىلگەن ونىمگە سۇرانىس ارتقان سايىن سول ءونىمنىڭ سانى دا, ساپاسى دا جاقسارا تۇسەرى حاق. بىراق بۇگىن وسىلاي بولدى ەكەن دەپ ەرتەڭگى كۇندى ۇمىتۋعا بولمايدى عوي. كۇنكورىس قامى ءۇشىن شالعايداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى الەۋەتتى اۋداندارعا ۇدەرە كوشىپ, ەلدى مەكەندەردى قۇددى قۇمىرسقانىڭ يلەۋىندەي جاساۋدى ۋاقىت اتتى تورەشى كوتەرمەيدى. جاعرافيالىق ورنالاسۋ ىڭعايلىلىعىنا وراي وزگە اۋداندارعا دا تابيعات-انا تىرشىلىك كوزىن اشاتىن مۇمكىندىكتەر تۋعىزعان. ءبىر عانا مىسال ايتساق, كەڭەستىك داۋىردە قۇرىلىسى باستالىپ, اياقسىز قالعان رايىمبەك اۋدانىنداعى مويناق گەس-ءى بۇگىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى جەر استىن ۇڭعىلاۋ ادىسىمەن سالىنعان الدىڭعى ۇشتىككە ىلىنگەنى ءمالىم. سۋ بوگەتىنىڭ بيىكتىگى 94 مەتر, قۋاتتىلىعى 300 مۆت بولاتىن مويناق گەس سوڭعى جيىرما جىلدا سالىنعان العاشقى ەنەرگەتيكالىق نىسان بولىپ سانالادى. اعىمداعى جىلى ەلباسى مويناق گەس-نە ارنايى بارىپ, ءوز قولىمەن ەكىنشى گيدروماشينانى ىسكە قوسىپ بەرگەن ەدى. سول ساتتەن باستاپ ەكى گيدروماشينا اۋىسىممەن جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىر جىلدا بەرەتىن ەلەكتر قۋاتى 1 ملرد. 27 ملن. كيلوۆاتت ساعاتتى قۇرايدى. ول دەگەنىمىز, الداعى ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنىڭ تولىعىمەن ەلەكتر قۋاتىنا قاجەتتىلىگىن وتەپ قويماي, الماتى قالاسىنىڭ دا جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ دە ەلەكتر قۋاتىنا قاجەتتىلىگىن وتەۋ بولىپ تابىلادى. بۇل جەردە باسا ايتار جايت مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇيعارىمىمەن اتقارىلعان جۇمىستى بەتكە ۇستاپ, ءىرى سوما ارقىلى اۋدانعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالىق قاراجات مولشەرىن دابىرايتا بەرمەگەن ءجون. ءار اكىم ءوز كەزەگىندە ەل مەن جەر الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن ادال وتەپ, سول ولكەدە وزىندىك قولتاڭباسىن قالدىرا بىلسە قۇبا-قۇپ. وعان بەيرەسمي مالىمەتتەردە ايتىلاتىن «قول ىشىنە يمەك» دەگەندى تىيىپ, قاشاندا تارازى باسىن تەڭ ۇستاۋ كەرەكتىگىن دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ءسوزىمىز ناقتىلى بولۋى ءۇشىن رايىمبەك اۋدانى اكىمدىگىنەن العان دەرەككە جۇگىنسەك. رايىمبەك اۋدانى بويىنشا 2010-2013 جىلدار ارالىعىندا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى اعىمداعى جىلدىڭ 6 ايىندا بارلىعى 1001,8 ملن. تەڭگە بولسا, سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 397,4 ملن. تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 261,6 ملن. تەڭگە, جەكە قارجى 215 ملن. تەڭگە, نەسيەمەن 127,8 ملن. تەڭگە دەپ تىزبەلەنەدى. ال شەتەلدەن سوڭعى ءۇش جارىم جىلدا ەشقانداي ينۆەستيتسيا تارتىلماعان. ەندى وسى كورسەتكىشتەردى ساراپتاساق كەگەن – 1263 ملن. تەڭگە, تەكەس – 247 ملن. تەڭگە, نارىنقول – 648,28 ملن. تەڭگە, قاينار – 120,6 ملن. تەڭگە, ساتى – 264,3 ملن. تەڭگە, سۇمبە – 208,4 ملن. تەڭگە, ۇزاق – 194,7 ملن. تەڭگە, ۇزىنبۇلاق – 45,4 ملن. تەڭگە, قارقارا – 89,7 ملن. تەڭگە, جالاڭاش – 323,6 ملن. تەڭگە, جامبىل – 105 ملن. تەڭگە, جىلىساي – 348 ملن. تەڭگە, قاراساز – 170 ملن. تەڭگە, شىرعاناق 11 ملن. تەڭگە دەپ تىزبەلەنەدى. اۋىلدىق وكرۋگتەرگە نەگىزىنەن «اۋىز سۋ» جانە «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا سۋ قۇبىرلارىن جوندەۋ جۇمىستارىنا, سوسىن ءىشىنارا اۆتوكولىك جولى, مەكتەپ, بالاباقشا, مادەنيەت ءۇيى, دارىگەرلىك امبۋلاتورياعا كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. بۇل بيۋدجەت قاراجاتىن مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەستەندىرە ءبولۋ, ينۆەستيتسيا تارتىپ, جاڭا جۇمىس ورنىن اشىپ, تۇرعىلىقتى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ەمەس. (مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قايدا, قالاي جۇمسالعاندىعىن ەكشەۋ, قاشاندا قالت ايتپايتىن حالىق سوزىمەن راستاپ ءتيىستى ورىن نازارىنا ۇسىنۋ الداعى كۇن ەنشىسىندە.)
ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتسەك, رايىمبەك اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ جەكە قارجىسىمەن 2010-2013 جىلدار ارالىعىندا 9712,7 ملن. تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. مويناق گەس-ىنە نەسيە قاراجاتى بويىنشا 34711,9 ملن. تەڭگە جانە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ دامۋ بانكى ارقىلى 30 ملرد. تەڭگە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا