ءاربىر حالىقتىڭ كىر شالماس ارى, رۋحىن توزدىرماس ۇجدانى تۋعان ءتىلىنەن كورىنەدى. كەڭەس داۋىرىندە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىر-تالايى الاڭداتتى. ەندى بۇگىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى ءۇشىن كۇرەسىپ ءجۇرمىز. «قازاقستاننىڭ بولاشاعى قازاق تىلىندە» دەگەن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءسوزى جۇرت كوڭىلىنەن شىققان ەدى. پرەزيدەنت بيىلعى ءداستۇرلى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا قازاق ءتىلىنىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى كەمەل پىكىرلەر ايتتى. تۋعان تىلگە بايلانىستى زيالى قاۋىم وكىلدەرى تاراپىنان ماقالالار جازىلىپ, كۇندەلىكتى ومىرىمىزدەگى قولدانىس اياسىنا بايلانىستى سىن-پىكىرلەر ايتىلىپ كەلەدى.
ادەتتە, وتكىر سىندار كوشەدەگى ىلىنگەن جارنامالارعا, قۇلاقتاندىرۋلارعا, ساۋداعا جىبەرىلگەن زاتتاردىڭ ساپالىق بەلگىسىن بىلدىرەتىن اۋدارمالارعا قاتىستى ايتىلادى. رەسمي جيىندار مەن ۇلكەندى-كىشىلى ماجىلىستەردىڭ دە باسى قازاقشا باستالىپ, نەگىزگى مازمۇنى باسقا تىلمەن اياقتالۋى كوڭىلگە كىربىڭ تۋعىزادى. ءتىل – ۇلتتىڭ جانى, ەڭ قىمباتتىسى بولعاندىقتان, حالىقتىڭ الاڭداۋى ورىندى. مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتتىڭ دەڭگەيىن الگى جارنامالار, اۋدارمالار بۇلتارتپاي دالەلدەپ تۇرسا, ارنايى باسپالاردان شىققان دۇنيەلەردە دە قاتەلەر ءورىپ جۇرەدى. جىلان جىلى شىققان كۇنتىزبەگە قارالىقشى. ەكى تىلدە جاريالانعان كۇنتىزبەدە قازاق حالقىنىڭ دانىشپان اقىنى ابايدىڭ تەگى قاتە جازىلعان. (2013 ج. گنپف زەينەتاقى قورى شىعارعان كۇنتىزبە. پر. ابايا كۋنانداەۆا, 9-58, وسىلاي جازىلعان).
مۇنداي قاتەلەردى تىزە باستاساڭ, وعان جاۋاپ بەرەتىندەر تەحنيكانى كىنالايدى. سولاي بولعان ەكەن دەيىك. جازىلعان جارىقشاق سويلەمدەردى جايىنا قالدىرىپ, وسى ءبىز قالاي سويلەپ جۇرمىزگە كەلەيىكشى. بىردە ۇلكەن عىلىمي جيىن وتەتىن بولىپ, كوپشىلىك كونفەرەنتسياعا جينالدى. ارامىزدا وتىرعان ءتىلشى عالىم كوپتەن كورمەگەن ءىنىسىن ۇشىراستىرىپ, شۇرقىراسا امانداستى.
– باۋىرىم, قايدا ءجۇرسىڭ, حال-جاعدايىڭ جاقسى ما؟ – دەگەن ساۋالىنا الگى ازامات:
– وسىندا وقىتۋشى بولىپ قىزمەت جاساپ جاتىرمىن, – دەدى.
– قىزمەت قايىرلى بولسىن. بىراق «جاساۋىڭ مەن جاتقانىڭ» قيىن ەكەن دەگەن اعا ارىپتەسىنىڭ ازىلىنە سول ارادا تۇرعاندار كۇلدى. ايتسە دە, الگى ازاماتقا ايتىلعان ءسوز بەن جۇرتتىڭ كۇلكىسى اسەر ەتپەدى. مۇنداي ساتتەر كۇندەلىكتى ومىردە كوپ كەزدەسەدى. «جۇمىس جاسايمىن» دەگەن بۇگىندە ۇيرەنشىكتى سوزگە اينالعان. تەلەديدارداعى دەپۋتاتتار مەن جۋرناليستەردىڭ سۇحباتتارىنداعى «جاڭاعى» ءسوزىنىڭ قايتا-قايتا قايتالانۋىنا جۇرت كۇلەتىن بولدى. قازاق تىلىندە حابار تاراتاتىن ارنالارداعى تەلەجۋرناليستەردىڭ سويلەمدەرىندەگى اقاۋلارعا ەشكىم نازار اۋدارمايتىن سەكىلدى. اسىرەسە, تەلەجۋرناليستەر تاراپىنان قىلمىس جاساعاندارعا قاتىستى «قىلمىسكەردى ۇستاپ, تۇرمەگە توعىتتى» دەيتىن سويلەم ۇزدىكسىز ۇشىراسادى. بۇل ءسوزدىڭ قولدانىسىن ءبىر وتار قويدى قىرقار الدىندا سۋعا توعىتقاندا, ودان كەيىن جاباعى نەمەسە كۇزەم ءجۇنى قىرقىلىسىمەن ارنايى دارىلەنگەن سۋعا توعىتقاندا ەستۋشى ەدىك. تاعى دا تەلەجۋرناليست «وقىس وقيعاعا بايلانىستى ماماندانعان كوميسسيا قۇرىلدى» دەيدى. دۇرىسى «مامانداندىرىلعان كوميسسيا» بولۋى كەرەك. راديو, تەلەديداردان اۋا رايىنا بايلانىستى «ەرتەڭ سولتۇستىك جانە باتىس قازاقستان ايماقتارىندا 30-35 گرادۋس اياز كۇتىلۋدە» دەگەندى ەستيسىڭ. اۋارايىنىڭ بورانى, قارى, داۋىلى, جاڭبىرىنا دا وسى ءسوز قولدانىلا بەرەدى. باق تىلشىلەرىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرەتىن جاۋاپتى قىزمەت اتقاراتىن تۇلعالار: «مەن ويلايمىن...». «مەن ويلاعانمىن...», «ءبىز ونى جاسايمىز» دەگەندى قولدانۋدى ادەتكە اينالدىرعان. وسى سوزدەردىڭ ورىس تىلىنەن ەنىپ جاتقانىن بىلە مە ەكەن, سول شىركىندەر؟! تەلەديدارداعى قورىتىندى جاڭالىقتاردا شەتەلدەن اكەلىنگەن اسىل تۇقىمدى سيىرلار كورسەتىلىپ, سوڭىنان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ سۇحباتى بەرىلدى. ءتىلشىنىڭ شەتەلدەن اكەلىنگەن ءىرى قارا سانىن كوبەيتۋ, جىل سايىنعى الىناتىن تولدەرى تۋرالى سۇراعىنا مينيستر ونى دا ويلاستىرعانىن ايتا كەلىپ, «ءبىز وگىزدەر ساتىپ العانبىز» دەپ جاۋاپ بەردى. مۇمكىن بۇقالار ساتىلىپ الىنعان شىعار. كەزىندە ايتىسكەر اقىن ق.ءابىلوۆ «بەشبارماق» دەگەن اتاۋعا قارسى بولىپ, كوپ كۇرەستى. «قۋىرداقتىڭ كوكەسىن تۇيە سويعاندا كورەسىڭ» دەگەننىڭ كەرى كەلىپ, ءبىزدىڭ تەلەارنادا اسپازشىلار مەن ونەر ادامدارى بىرلەسكەن «بەشبارماق» اتتى حابار پايدا بولدى. ەفيردەن ايعايلاتا جازىلعان «بەشبارماق» ءسوزى شىعا كەلىپ, قازاقتىڭ حاننان باستاپ, قاراعا دەيىنگى تارتىلاتىن قاسيەتتى اسى «بەشبارماق» بولىپ باتتيتىلادى.
كۇندەلىكتى باق قۇرالدارىندا كورسەتىلەتىن مادەني باعدارلامالار, ەفيردى جاۋلاعان «جۇلدىزدار» ايتقان اندەرىندەگى ءماتىندى بۇرمالاۋ, ءانى مەن ءسوزىن بىردەي شىعاراتىن اتاققۇمارلار ءسوز ونەرىنىڭ سيقىن كەتىرىپ, شەڭبەرىن تارىلتىپ بارادى. بۇگىن گى جاستاردىڭ كىتاپ وقىمايتىنى, كلاسسيكالىق دۇنيەلەردىڭ اتاۋلارىن عانا بىلەتىنى بىزگە ءمالىم. شىعارماشىلىق ويلاۋ قالىس قالىپ, عالامتوردىڭ تاسقىنىنا يەك سۇيەۋ بەلەڭ الدى. ادامنىڭ اقىل-ويىنىڭ تولىسۋىنا عالامتوردىڭ دا پايداسى بار, الايدا تۋعان ءتىلدىڭ قادىر-قاسيەتى حالىق تۋدىرعان اسىل سوزدە ەمەس پە! ءتىل قۇدىرەتى سوزدەن, ادام بەينەسى سويلەسۋدەن تانىلادى. وسىنى ۇمىتپايىق, اعايىن!
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»,
بەرىك راحىموۆ,
عالىم.
قاراعاندى.