«ارالدا» قالعان اۋىلدار

«اللو, ءبىز الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق, تالعار اۋداندارىنا قاراستى بايتەرەك اۋىلى جانە اۆتوموبيليست, مەديك 3, گۆوزديكا, لۋچ باۋ-باقشا بىرلەستىكتەرىنىڭ مىڭداعان تۇرعىندارىمىز. ءبىرىنىڭ اتى ەلگە ەستىلسە, ەكىنشىسى حالىققا كورسەتىلمەيتىن قۇجاتتارىندا عانا جازىلاتىن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك جانە تاعى باسقا قۇرىلىمدار الىپ ەكسكاۆاتورلارىمەن اۋىلدارىمىزدى اينالدىرا 7-8 كارەر قازىپ, كۇندىز-ءتۇنى تىنباي 40 توننالىق كاماز اۆتوكولىكتەرىمەن تاسىمالداۋدا. ۇيىمىزگە كىرگەن شاڭ-توزاڭ, ءىشىپ وتىرعان تاماعىمىزعا تۇسەتىن تاس-قۇمدى ايتپاعاندا, كۇننەن كۇنگە باسپانامى

«اللو, ءبىز الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق, تالعار اۋداندارىنا قاراستى بايتەرەك اۋىلى جانە اۆتوموبيليست, مەديك 3, گۆوزديكا, لۋچ باۋ-باقشا بىرلەستىكتەرىنىڭ مىڭداعان تۇرعىندارىمىز. ءبىرىنىڭ اتى ەلگە ەستىلسە, ەكىنشىسى حالىققا كورسەتىلمەيتىن قۇجاتتارىندا عانا جازىلاتىن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك جانە تاعى باسقا قۇرىلىمدار الىپ ەكسكاۆاتورلارىمەن اۋىلدارىمىزدى اينالدىرا 7-8 كارەر قازىپ, كۇندىز-ءتۇنى تىنباي 40 توننالىق كاماز اۆتوكولىكتەرىمەن تاسىمالداۋدا. ۇيىمىزگە كىرگەن شاڭ-توزاڭ, ءىشىپ وتىرعان تاماعىمىزعا تۇسەتىن تاس-قۇمدى ايتپاعاندا, كۇننەن كۇنگە باسپانامىزعا جاقىنداپ كەلە جاتقان جار قاي كۇنى وپىرىلىپ, جاۋىن سۋىمەن ۇيىمىزبەن بىرگە قايدا اعىزىپ اكەتەر ەكەن دەگەن ۇرەي مازا بەرمەيدى.

شاعىمدانباعان جەرىمىز قالمادى. سوڭعى ءۇمىتىمىز ەل گازەتى «ەگەمەندە»...» دەپ اشىنعان اۋىل تۇرعىندارى تەلەفون سوققان سوڭ, الماتىنىڭ ءدال ىرگەسىندەگى بايتەرەك اۋىلىنا باردىق. اۋىلدارداعى ورتالىق كو­شە­لەردى تۇراقتى جولىنا اينال­دى­رىپ الىپ, قارىس قادام جەردى كورسەتپەيتىن شاڭدى قاق جارا ەك­پىندەي وتەتىن كولىكتەردىڭ كەي­بىرى­نەن قاپ-قابىمەن كۇل-قوقىس شاشىلىپ جاتقانىن دا كوردىك. ەڭ قاۋىپتىسى سول, الىپ كولىكتەردىڭ استىنا بالا-شاعا ءتۇسىپ كەتە مە دەپ شوشىنعان تۇرعىنداردى مازاسىزدىق بيلەپ, كۇندىز جۇمى­سى­نىڭ بەرەكەسى كەتسە, تۇندە ۇي­قىدان قالعانى كورىنىپ-اق­ تۇر. كارەرلەر ەشقانداي كەلى­سىمسىز قازىلىپ, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى ايتپاعاندا, ساني­تار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار ورەسكەل بۇزىلىپ, كۇل-قو­قىس جاۋىن سۋىمەن شايىلا وزەنگە بارىپ قۇيىلاتىنى تاعى بار. وسىدان بەس جىل بۇ­رىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن باس پروكۋراتۋراسىنىڭ قورىتىندىسىمەن وسى كارەر قازىلىپ جاتقان جەر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن جابىلعان ەكەن.

شاعىمدانباعان جەرىمىز قالمادى. سوڭعى ءۇمىتىمىز ەل گازەتى «ەگەمەندە»...» دەپ اشىنعان اۋىل تۇرعىندارى تەلەفون سوققان سوڭ, الماتىنىڭ ءدال ىرگەسىندەگى بايتەرەك اۋىلىنا باردىق. اۋىلدارداعى ورتالىق كو­شە­لەردى تۇراقتى جولىنا اينال­دى­رىپ الىپ, قارىس قادام جەردى كورسەتپەيتىن شاڭدى قاق جارا ەك­پىندەي وتەتىن كولىكتەردىڭ كەي­بىرى­نەن قاپ-قابىمەن كۇل-قوقىس شاشىلىپ جاتقانىن دا كوردىك. ەڭ قاۋىپتىسى سول, الىپ كولىكتەردىڭ استىنا بالا-شاعا ءتۇسىپ كەتە مە دەپ شوشىنعان تۇرعىنداردى مازاسىزدىق بيلەپ, كۇندىز جۇمى­سى­نىڭ بەرەكەسى كەتسە, تۇندە ۇي­قىدان قالعانى كورىنىپ-اق­ تۇر. كارەرلەر ەشقانداي كەلى­سىمسىز قازىلىپ, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى ايتپاعاندا, ساني­تار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار ورەسكەل بۇزىلىپ, كۇل-قو­قىس جاۋىن سۋىمەن شايىلا وزەنگە بارىپ قۇيىلاتىنى تاعى بار. وسىدان بەس جىل بۇ­رىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن باس پروكۋراتۋراسىنىڭ قورىتىندىسىمەن وسى كارەر قازىلىپ جاتقان جەر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن جابىلعان ەكەن. بىراق جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر ول قورىتىندىعا دا, ەلدىڭ جانايقايىنا پىسقىرماي تۇپكى قۇجاتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا پاي­دالانۋعا بەرىلگەن جەردى جەكە كاسىپكەرلەر مەنشىگىنە دەپ, ولار قۇرعان جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىكتەر ءتۇرلى قۇجاتتارعا سۇيە­نە جالعا الىپ پايدالانىلۋدا. ەلدىڭ قولىندا وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق قۇزىرلى قۇرىلىمداردان بەرىلگەن قۇجات بولسا, ال كارەردى جالعا الىپ پايدالانۋشىلاردا اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ قۇجاتى عانا بار سەكىلدى, ويتكەنى ولار ەل جينالعان جەرگە كەلىپ بىزگە قۇجاتتارىن كورسەتە المادى. سوندا كىمدىكى زاڭدى؟

2007 جىلدان بەرى وسى كارەردەن زارداپ شەگىپ كەلە جاتقان اۋىلدار قۇددى ارالدا قالعان ءتارىزدى. ارال ءتارىزدى دەيتىنىمىز, الماتى – نارىنقول كۇرەجولىنىڭ ءبىر قالتارىسىندا نەبارى 2-5 شاقىرىم جەردە ورىن تەپكەن اۋىلداردى تەرەڭدىگىن شامامەن 20, ەنىن 10 مەتر ەتىپ اينالدىرا ءبىرىن ەكىنشىسى جالعاعان كارەرلەر قا­زىل­عان. تۇرعىندار بالا-شاعا, شال-كەم­پىر زارىن ايتىپ اۋدان, وبلىس قانا ەمەس باس پروكۋراتۋراعا بيىل تاعى دا حات جازعان ەكەن, جەتپەپتى. قۇزىرلى ورىندار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانۋعا بەلگىلەنگەن جەردى نەگە كارەر قازۋعا بەرە ءدى؟ 2008 جىلى تۇرعىندارعا الماتى وبلىستىق پروكۋراتۋراسىنىڭ بۇل كارەر جۇمىسىن توقتاتۋ جونىندەگى ماسەلەگە نۇكتە قويىلعاندىعىن حاباردار ەتكەن حات جىل قۇسىنداي بولىپ اۋىلعا كەلگەنىن حالىقتان ەستىدىك. سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ستان­سانىڭ دا سونداي ماتىندەگى حاتى بار ەكەن. بىراق كارەر جۇمىسى ءالى توقتاعان جوق. 2008 جىلى وسى اۋىل اۋماعىنان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن 50 ادامعا بايتەرەك اۋىلدىق وكرۋگى اكىمدىگىنەن رەسمي تۇردە رۇقسات بەرىلگەن. سوعان سايكەس قۇرىلىس جۇمىستارى مەن ءدال بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسى قايناپ جاتقان جەكە كاسىپكەر «حاشيەۆا ر» كارەرىنىڭ اراسى 600 مەتر جەر. كەزىندە شارۋا قوجالىقتارى مەنشىگىنە بەرىلىپ, ءار-ءار جەرى قازىلىپ تاستالعان جەردىڭ ورتاسىنداعى ەلدى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان باس قۇبىر جەكە ادام يەلىگىندە. ەگەر كارەر جۇمىسى توقتاتىلماي, تەرەڭدىگى 50-60 مەترگە جەتسە باس قۇبىردان سۋ شىقپاي قالاتىنىن دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق. اۋىلدى ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ستانسا دا سول جەردە تۇر. نەگىزى بۇل كارەر كەڭەستىك داۋىردەن قالعان. قازىر جان-جاققا سوزىلا اۋىلداردى ورتاسىندا قالدىرىپ وتىر. وسى ەكپىنىنەن تايماسا, اۋىلدارعا قاتىناساتىن جول دا قيىلادى.

تۇرعىنداردىڭ باستاۋىمەن كارەرگە باردىق. قاراپايىم حالىققا دوڭايبات كورسەتىپ, قوجايىن ىسپەتتى بولىپ جۇرگەن وكىل گازەتكە سۇحبات بەرۋ تۇگىلى اتى-ءجونىن ايتپاي قاشتى. ال, بايتەرەك اۋىلدىق وكرۋگى اكىمدىگىنە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردە قىزمەت ىستەيتىن تۇرعىندار «جەپ وتىرعان نانىمىزدان ايىرىلاتىن جاعدايىمىز جوق» دەپ بارۋدان باس تارتقانىمەن, جالپى حالىقپەن بىرگە كەلسەك, تۇرعىندار كوتەرگەن وزەكتى ماسەلەگە قاتىستى ەشقانداي جا­ۋاپ بەرە المايتىن جەتەكشى مامان قابىلبەك ورازبەك ۇلى عانا بار ەكەن. جۇمىس ۋاقىتى بولسا دا اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى وسمان ابۋبوۆ تا, ونىڭ ورىنباسارى دا, وزگە ماماندارى دا قىزمەت ورنىندا جوق. ۇيالى تەلەفوندارى دا سوندىرىلگەن. بۇل قالاي؟ وسى ماسەلەگە ءتيىستى ورىندار نە ايتار ەكەن؟ ءبىزدىڭ قولىمىزدا جوعارىدا اتالعان بەس ەلدى مەكەننىڭ مىڭداعان تۇرعىندارى ۇكىلى ۇمىتتەرىن ارتا مۇقيات تاپسىرعان, ياعني اۋىز سۋ, جول, ەلەكتر جارىعى, كۇل-قوقىس توگەتىن ورىن ماسەلەلەرىن كوتەرىپ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا, اكىمدىكتەرگە, سالالىق دەپارتامەنتتەر مەن باسقارمالارعا جازعان 12 ارىزعا اۋىلدىق وكرۋگ, اۋداندىق, وبلىستىق اكىمدىكتەر مەن اۋداندىق, وبلىستىق پروكۋراتۋرا, ءتىپتى باس پروكۋراتۋرا تاراپىنان جازىلعان 12 جاۋاپ حاتپەن قاتار زاڭناما تالاپتارىن تۇسىندىرگەن ەرەجەلەردەن قۇرالعان ا-4 فورماتتى 143 بەتتىك قاعاز بار.

قورىتا ايتقاندا, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, بايتەرەك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى بيبىگۇل مالىكوۆا,ولگا كنۋرەنكو, جۇمابەك اقىلبەكوۆ, تالعار اۋدانى, مەديك, لۋچ, باۋ-باقشا بىرلەستىكتەرىنىڭ تۇرعىندارى تامارا كۋپرينا, حابيبات ماگو­مە­دوۆا, يۋري ياكوۆلەۆ دەپ تىزبەلەنەتىن 63 ادامنىڭ (ديكتوفونداعى سۇح­بات­تارى ءوز الدىنا) اشىنىپ وتىرىپ جازىپ, جەكە قولدارىن قويىپ بىزگە بەرگەن ارىزدارىندا نەگىز بار. شىندىق. ناقتى دەرەككە دايەكتەمە كەل­تىرە جازىلعان. شىعارىپ سالما جاۋاپتار جوعارىدان تومەنگە سىرعي كەلە ورىندالماي قالىپ كەلگەن. قازبا بايلىقتارىن پايدالانۋ ءتارتىبى جونىندەگى تۇسىندىرمەلەر حالىقتىڭ قولىنا تيگەنىمەن, ءىس جۇزىندە ورىندالمايتىنى دا جاسىرىن ەمەس.

توق ەتەرى وركەنيەتكە قادام باسقان ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق تۇر­عىدان وسۋىنە, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاعى دا باسقا سالالار بويىنشا وركەندەۋىنە الماتى وبلى­سى­نىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى قوماق­تى. سول جەتىستىكتى الگىندەي كەلەڭ­سىزدىكتەرىمەن كەرى تارتىپ وتىرعان الەۋەتى زور, مۇمكىندىگى مول اۋىلدىق وكرۋگتىڭ جاعدايى وسىنداي. بۇعان ءتيىستى ورىندار نە ايتار ەكەن؟

نۇربول الدىباەۆ,

«ەگەمەن قازاقستان».

الماتى وبلىسى,

ەڭبەكشىقازاق اۋدانى,

بايتەرەك اۋىلى.