بۇگىنگى كۇننىڭ جاڭالىعى مەن جاقسىلىعىن كورگەن سايىن ولاردىڭ ءوز-وزىنەن بولا قويماعانىن, اسىرەسە كەشەگى تاۋەلسىزدىك قارساڭىنداعى, مەملەكەتتىلىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قايشىلىقتار مەن قيىندىقتاردى باسىنان وتكىزگەن بىزدەر, اعا ۇرپاق – دەربەس, ەركىن ەل بولىپ, جاسامپازدىق جولىنىڭ قۇندىلىعىن ايرىقشا ءتۇسىنىپ, باعالاي ءبىلۋدى جاس ۇرپاق تا ساناسىمەن, جۇرەگىمەن سەزىنىپ, ساقتاي السا دەپ تىلەرىمىز انىق.
سونىمەن بىرگە كەشەگى مەن بۇگىنگىنىڭ كەسكىن-كەلبەتىن ساراپتاپ, سالىستىرۋىمىز دا ءارى تابيعي, ءارى قاجەت.
ءبىز كىم ەدىك؟ كىم بولدىق؟ نەدەن باستادىق؟ قانداي ارمان, يگىلىككە قول جەتكىزە الدىق؟ بولاشاعىمىز, ءۇمىتىمىز نەدە؟
بۇگىنگى بۇكىل جەتىستىگىمىز بەن جاقسىلىعىمىز, باقىتىمىز باستاۋىن مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتەن الاتىنى حاق.
شاعىن ماقالادا ەڭ ماڭىزدى قۇبىلىستاردى اتاساق تا جەتكىلىكتى بولار. ەزىلگەن ەڭسەمىز وداقتىق ورتالىق بيلىكتىڭ قۇرساۋىندا, يدەولوگيالىق, ساياسي باعىنىشتا بولدىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا سول بۇعاۋدان قۇتىلدىق. ەڭ الدىمەن رۋحاني بوستاندىق الدىق. ءوز مەملەكەتىمىزدىڭ تۋىن كوتەردىك. ەلىمىزدەگى ونەركاسىپتىڭ 93 پايىزى ماسكەۋدىڭ قۇزىرىندا ەدى. سولار توقتادى. اۋەل باستا جاپپاي جۇمىسسىزدىق جايلادى. 4 ميلليوننان استام ادام جۇمىسسىز قالدى. ءونىم جوق. قارجى جوق. جالاقى جوق.
ەل تۇرمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن شۇعىل ەكونوميكالىق رەفورما قاجەت بولدى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سوندىقتان ەكونوميكالىق رەفورمادان باستادى. سول جول ناتيجەلى بولدى. قازاق دەگەن ۇلتتى دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى مۇشەسى دارەجەسىنە كوتەرىپ, الەمگە تانىتۋ قاجەت بولدى. ولاي ەتپەسەك بىزبەن ەشكىم ساناسپاس ەدى. ەلباسىنىڭ بىلىكتى قايراتكەرلىگى ۇلتتىڭ ۇلاندارىن, ولاردىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن, قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگىن الەم ارەناسىنا شىعارا الدى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ وزىق, ەڭ قۋاتتى, ەڭ دامىعان مەملەكەتتەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن ساناساتىن بولدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا جۇرگىزىلگەن ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ زامان تالابىنا ساي, ۇندەس ءارى ۇدەمەلى جالعاسۋىنىڭ ناتيجەسىندە پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ كەلەسى بۋىنعا ءوتۋى قامتاماسىز ەتىلىپ, بارلىق يگى باستامالارعا ساباقتاستىق قالىپتاستى.
بۇكىل حالىق بولىپ سايلاعان ەكىنشى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتىڭ قاسيەتتى قادىرىن ۇلىقتاپ, ونى بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى ەتۋ ماقساتىندا وسى ۇستانىمعا ەكپىن بەرۋى دە ەل قولداۋىنا يە ەكەنى دە اقيقات. جاڭا كەزەڭگە جاڭا دەم بەرۋ كۇن تارتىبىنە كوتەرىلدى. سوندىقتان دا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن جولعا قويدى. قوعام دامۋى مەن جاڭارۋ جولدارىنىڭ جاڭا جوبالارىن ۇسىندى.
اسىرەسە ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا پرەزيدەنت قوعام تامىرىنىڭ بۇلكىلىن قالتقىسىز تاۋىپ, كوپتەگەن جاڭا ويلارىن, پىكىرلەرىن, كەيبىر تۇستاردا ناقتى شەشىمدەرىن ورتاعا سالدى. پرەزيدەنت: ء«بىز سىندارلى ديالوگ ارقىلى جاڭا ساياسي مادەنيەتتىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز. سونىڭ ارقاسىندا سان الۋان پىكىرلەر مەن بالاما كوزقاراستار, سىندارلى ۇستانىم, جاۋاپكەرشىلىك سياقتى قۇندىلىقتار الدىڭعى قاتارعا شىعادى», دەپ قوعامنىڭ, حالىقتىڭ, كوپتەگەن ادامنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەردى قوزعادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇنداي ۇيعارىمدارى ءسوز جوق ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ىزگىلىكتى جولمەن وسۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. ەلىمىزدىڭ ەجەلگى داستۇرىندەگى وتكىر ءسوز, ورىندى پىكىر ايتۋ, ايتىلعان ءسوزدى تىڭداي ءبىلۋ مادەنيەتىنىڭ ءبىزدىڭ حالقىمىزعا ءتان ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. كەيبىر ساياساتكەرلەر باتىستىڭ پوپۋليستىك ۇلگىلەرىنە باس ۇرىپ, ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماستان «بەتتەن الىپ, توسكە شابۋ» ورەسكىلدىكتەرىمەن كوزگە تۇسكىسى كەلەدى. ادامدارعا جاۋاپسىز جالا جاۋىپ, «جاقتىم قارا» تاسىلدەرى ەتەك الماعانى ءجون. ونىڭ دەنى بۇگىن پايدا بولىپ نەمەسە ەندى تابىلىپ وتىرعان جاڭالىق ەمەس, سوڭعى وتىز جىلدىڭ باستاۋىندا ورەكپىپ شىعىپ, ءورىس الا الماي ءوشىپ جاتقان بەلگىلى بايبالامدار. سوندىقتان دا پرەزيدەنت قوعامدا, ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ قوعامعا شىنايى جاناشىرلىعى مەن ادالدىعىن العا تارتىپ, سالاماتتى, ساياسي مادەنيەتى جوعارى ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, ناقتى ۇسىنىستارىن ايتتى. قوعاممەن ديالوگتى پرەزيدەنت ءوزى باستاپ وتىر. ياعني, پىكىر الىسۋعا شىققان ءار ازامات جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ءدال پرەزيدەنتتىڭ وزىندەي ءتۇسىنۋى, ءبولىسۋى كوزدەلەدى. ءبىز وسى جاعىن دا ەسكەرۋىمىز قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ وزەگى دە وسىنداي ماقساتتان تۋىندايدى.
ءبىزدىڭ قوعامدا ەڭ ءبىر سەزىمتال ءارى ءتۇيىنى تولىق شەشىلمەگەن ماسەلە – جەر جانە ونى ءتيىمدى پايدالانۋ پروبلەماسى. ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دا بۇعان ۇزدىكسىز نازار اۋدارىپ كەلەدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وسى ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ەل ىشىندە ءالى دە ادىلەتتىلىككە ءارى مەملەكەتتىلىككە جەتە الماي جۇرگەنىنە قىنجىلىسپەن قوعامنىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىر. جەرگە قاتىستى تۇيتكىلدەر كوپ سوزبۇيداعا جىبەرىلمەي ايرىقشا تازالىقپەن شەشىلۋى ءتيىس. مەملەكەتىمىزدىڭ قۇزىرلى ورىندارىنا تىكەلەي اكىمدىكتەرگە ناقتى تاپسىرمالار دا بەرىلىپ كەلەدى. وسى جولى دا قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورىندارعا ناقتى تاپسىرما بەرىلدى. ونى حالىق جىلى جانە سەنىممەن, ۇمىتپەن قابىلدادى. قۇپتايدى. جىبەرىلگەن قاتەلىكتەر بارشىلىق. قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەتىن جاقتارى كوپ. بارلىق وڭىرلەرگە ورتاق كەمشىلىكتەر جەتكىلىكتى. سونداي-اق ءار وڭىردە ءارتۇرلى تەك سول وڭىرلەرگە ءتان قايشىلىقتار ادامداردىڭ نارازىلىعىن تۋعىزىپ ءجۇر. سولاردى مەملەكەتتىك جاۋاپكەرشىلىكپەن ساراپتاپ, قاراستىرىپ, ءادىل شەشىمدەر قابىلداۋ بيلىك پارىزى.
پرەزيدەنت سوزىندە جەردى پايدالانۋدا سوتتاردىڭ رولىنە توقتالدى. الايدا, قازىرگە دەيىنگى كوپ جاعدايدا سوتتاردىڭ دا ادىلدىگى جەتپەي تۇرعانى بەلگىلى. ەل سوتقا جۇگىنەدى. سوتتان ادىلدىك ىزدەيدى. سول سەنىم بيىگىنەن شىعۋ سوتتاردىڭ مىندەتى, بورىشى.
پرەزيدەنت ءسوزىنىڭ قاي بولىگى بولسا دا ول ادام قۇقىعىنىڭ, قۇقىقتىق كەڭىستىگىمىزدىڭ ساقتالۋىنا ايرىقشا ءمان بەرەدى. ادام قۇقىعى ازاماتتاردىڭ قۇقىعى ساقتالۋىمەن بىرگە مەملەكەت, قوعام ومىرىنە بەلسەنە قاتىناسۋىمەن دە ايقىندالادى. جوعارىدا ايتىلعان ساياسي مادەنيەتىمىزدىڭ ءوزى دە ازاماتتاردىڭ جالپىعا بىردەي ادام قۇقىعى نورمالارىنىڭ ورىندالۋى مەن مۇمكىندىكتەرىنە, ءارتۇرلى ساياسي پارتيالاردىڭ جۇمىستارى مەن سايلاۋعا قاتىسىپ, ءوز باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندىلىك كورسەتۋىنىڭ ناتيجەسى. ساياسي پارتيالار قۇرۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان جيىرما مىڭ مۇشەسى بولۋى دا زور ىقىلاسپەن قارسى الىنعان جاڭالىق ەكەنىن دە ايتۋىمىز ورىندى. سونداي-اق پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا تۋرالى, جاستار مەن ايەلدەردىڭ پارلامەنتتىك قىزمەتكە قاتىناسۋى تۋرالى تىڭ ويلارى ەل ىشىندە قىزۋ تالقىلانىپ, قولداۋ تاۋىپ وتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كىرىسكەن العاشقى كۇنىنەن باستاپ ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ساياسي مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ, دامۋدىڭ مازمۇندى سالاسى ەكەندىگىنە نازار اۋدارىپ, سالماقتى ءسوز, ساليقالى ويىن حالىققا ۇسىندى. بۇل – حالىق ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان اشىق ءارى ماڭىزدى قادام. بىرلىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىز, ءوزارا ىنتىماعىمىز حالقىمىزدى دامۋدىڭ ساپالى ورىنە كوتەرەرىنە دە سەنىمدىمىز.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى