مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جىل باسىنان بەرى قازاقستان وڭىرلەرىندە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, تۇرعىنداردىڭ تابىسىن وسىرۋگە جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار مەملەكەتتىك باعدارلامالار بەلسەندى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ءجونى بولەك.
حولدينگ بۇگىنگى تاڭدا +بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ جوعارعى ستاندارتتارى مەن سەنىمدىلىگى نەگىزىندە قولايلى قارجى قىزمەتتەرىن كورسەتەدى. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ونەركاسىبىنىڭ وندىرىستىك, اقپاراتتىق جانە سەرۆيستىك ينفراقۇرىلىمىن ءارى قاراي دامىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك جانە تارتىلعان قاراجاتتى قولجەتىمدى, ماقساتتى ءارى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ەلوردادان 30 شاقىرىم قاشىقتاعى قابانباي باتىر اۋىلىندا ورنالاسقان «اگروپارك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى دە بۇگىندە ءىرى قارا مالدى شەتەلگە ەكسپورتتاۋ بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇر. اتا كاسىپتى كۇنكورىس كوزىنەن بولەك, بيزنەسكە اينالدىرا بىلگەن بەيبىتحان قابدىراحمانوۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كەلگەنىنە سەگىز جىلدان اسقان. بىراق مال شارۋاشىلىعىنا ارالاسا باستاعانىنا نەبارى ءبىر جارىم جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ەڭبەك جولىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەن باستاپ, قارجى, مۇناي سالاسىن يگەرگەننەن كەيىن ءوز كاسىبىن دوڭگەلەتۋگە كىرىسكەنىن ايتادى. 2011 جىلى كولەمى شاعىن مەنشىكتى جەرىندە ءتۇرلى كوكونىس پەن مال شارۋاشىلىعىنا ىڭعايلانعان اس قورىن وسىرە باستاپتى. «كارتوپ, ءسابىزدى بيزنەسكە اينالدىرۋدىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى. ءبىر جەرگە بىرنەشە جىل قاتارىنان ءدان ەگە المايسىڭ, ويتكەنى توپىراق تا دەمالۋى كەرەك. جەرىنىڭ قۇنارىن اسىرىپ, مول ءونىم الۋدى كوزدەگەندەر وزىنە تيەسىلى اۋماقتى ۇتىمدى پايدالانا ءبىلۋى ماڭىزدى», دەيدى كاسىپكەر.
ايماقتارداعى مال شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن ازىق-ت ۇلىككە دەگەن سۇرانىس جىل وتكەن سايىن ازايا باستاعان كورىنەدى. ءسويتىپ بەيبىتحان قابدىراحمانوۆ 2015 جىلى ءىرى قارا مال ۇستاۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, بيزنەس باستاۋدىڭ جولىن قاراستىرۋعا كىرىسكەن. جەرگىلىكتى بانكتەردەگى كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋ باعدارلامالارى مەن نەسيە, ۇستەماقى مولشەرىنە قاناعاتتانباعان ول سول جىلى اقپان ايىندا «اگروكرەديت» اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنا ءوتىنىش بەرگەن. قاجەتتى قۇجاتتار ءتىزىمىن تۇگەندەپ, راسىمدەۋ جۇمىستارى باس-اياعى 3 جىلعا سوزىلعان. دەسە دە تالابى تاۋداي كاسىپكەر وڭاي بەرىلۋدى ءتىپتى ويلاماي, العا ادىمداي تۇسكەن. وسىلايشا 2018 جىلى «اگروەكسپورت» باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جىل سايىنعى سەگىز پايىزدىق ۇستەمەاقىمەن 560 ميلليون تەڭگە نەسيە الدى. بۇل قارجى كولەمى بيزنەستى باستاۋداعى ەڭ باستى قاجەتتىلىك – قۇرىلىس جانە جوندەۋ جۇمىستارىنا ارنالعان قۇرىلعىلاردى ساتىپ الۋعا كەتىپتى.
2026 جىلعا دەيىن مەملەكەت تاراپىنان كاسىپكەرگە جالعا بەرىلگەن جەردىڭ اۋماعى 66,5254 گەكتاردى الىپ جاتىر. ايتۋىنشا, بىرنەشە ونجىلدىق قاتارىنان قاڭىراپ جاتقان دالا بۇرىن مال شارۋاشىلىعىنىڭ قازانى قايناپ جاتقان بولىگى بولعان. «يكەمگە كەلەتىن ورىنداردى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, جارامسىزىن تولىقتاي ءسۇرىپ تاستاپ, جاڭاسىن تۇرعىزۋدىڭ ءوزى ءبىرشاما ۋاقىت پەن قاراجاتتى تالاپ ەتتى. ەسەسىنە, زاماناۋي وفيس پەن مالدى كۇتىپ – باپتاۋعا ىڭعايلى ورىن سالدىق. ءار سالانىڭ ءوز قىر-سىرى بولاتىنى سياقتى, مۇنداي قوجالىقتى ەڭ باسىنان باستاپ دۇرىس تۇرعىزۋدىڭ قۇپياسىن ءبىلۋ ءۇشىن مۇحيت اسىپ, اقش-قا بارىپ, شەتەلدىك كاسىپكەرلەردىڭ شارۋا قوجالىعىمەن جاقىننان تانىستىم. ءتىپتى ءىرى قارانى اۋا رايىنا قاراي قالاي باپتاۋ كەرەگىن مەڭگەرىپ كەلدىم. كوشپەندىلەردىڭ ۇرپاعى بولسام دا مال ۇستاۋدا اسا تاجىريبەلى ەمەس ەدىم», دەيدى بەيبىتحان قابدىراحمانوۆ.
كاسىپكەر العاشقىدا بورداقىلاۋ اۋماعىن 3000 باس ءىرى قاراعا جوسپارلاعان بولسا, كەيىننەن ونى 5000 باسقا كەڭەيتكەن. ال اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى «اگروبيزنەس» باعدارلاماسىمەن تاعى دا 200 ملن تەڭگە قارجىلاي كومەك كورسەتتى. قاجەتتى تەحنيكا مەن ماشينا جابدىقتارى تۇراقتى جۇمىسقا ساقاداي ساي بولعاندا «اگروپارك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ وكىلدەرى مال ساتىپ الۋعا كىرىستى. «شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي-اق, ءىرى قارا باستى اۋىل-ايماقتى ارالاپ ءجۇرىپ, ەل ىشىنەن ىزدەدىك. ويتكەنى شارۋاشىلىققا جارامدى, تەز سەمىرۋگە ىڭعايلى, اسىل تۇقىمدى مالدار وزىمىزدە دە بار. ەڭ باستىسى, ولار تۇراقتى كليماتقا بەيىمدەلگەن», دەيدى كاسىپكەر.
اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ديرەكتور ورىنباسارى ولجاس بايماحانوۆتىڭ مالىمەتىنشە, «اگروپارك» جشس-نا ءىرى قارا ت ۇلىكتى ساتىپ الۋ ءۇشىن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا جىلىنا 15 پايىزدىق ۇستەمەاقىمەن 350 ميلليون تەڭگە مولشەرىندە قارجى بولىنگەن. بۇل 1650 باس مالدى الۋعا جوسپارلانعان سوما. ەڭ ءتيىمدىسى, كورپوراتسيا قاشان دا كاسىپكەردىڭ كىرىسى مەن شىعىسىنا نەگىزدەلىپ, تولەم ۋاقىتىن سوعان وراي ىڭعايلاي الادى.
باس-اياعى ءۇش ايدىڭ ىشىندە 1300-دەن اسا ءىرى قارانى ساتىپ الۋ ءۇشىن مەكەمە ويداعىدان ايتارلىقتاي از كولەمدە قارجى جۇمساعان. قالعان سوما مالدى بورداقىلاۋ جۇمىستارىنا تولەنگەن. ء«بىزدىڭ وزگە سەرىكتەستىكتەردەن ەرەكشەلىگىمىز – بورداقىلاۋعا ارنالعان ازىق-تۇلىكتى ءوزىمىز ەگەمىز. وعان دا ارنايى ۋاقىت پەن جۇمىس كۇشىن جۇمىلدىرىپ, ءوز باقىلاۋىمىزدا ۇستاۋعا تىرىسامىز. سوندا, بىرىنشىدەن, قارجى ۇنەمدەلسە, ەكىنشىدەن, ءونىمنىڭ ساپاسىنا ەش الاڭدامايمىز. مىسالى, باسقا ايماقتاردا مالعا بەرىلەتىن ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى ءالى دە وڭ شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. قازاقستان بويىنشا بۇل ءادىس ازىرگە بىزدە عانا بار. ويتكەنى ءبىز مالدى بورداقىلاۋ بيزنەسىنە كوكتەن تۇسكەن جوقپىز. ءوزىمىزدىڭ كوكونىس ءوسىرۋ سالاسىنداعى تاجىريبەمىزبەن كەلدىك. سونىڭ ارقاسىندا, ءىسىمىز تەز وڭعا باستى», دەيدى «اگروپارك» جشس-ءنىڭ باسشىسى بەيبىتحان قابدىراحمانوۆ.
پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننىڭ توراعالىعىمەن تامىزدا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مال شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلانىپ, جىل باسىنان بەرى اتقارىلعان جۇمىستار مەن ءالى كۇنگە دەيىن جاۋابىن تاپپاعان ماسەلەلەر دە تالقىعا تۇسكەن ەدى. وتىرىستا ايتىلعان مالىمەتكە وراي, جارتىجىلدىقتا مال شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 962,2 ملرد تەڭگەدەن 1063,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن, ياعني 10,5 پايىزعا ۇلعايعان. سونىڭ ىشىندە سيىر ەتىن ءوندىرۋ 477 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل ىشكى تۇتىنۋدىڭ 98 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى.
وسى ورايدى «اگروپارك» جشس-نىڭ ۇلەسى دە ەداۋىر كوزگە تۇسەدى. نەبارى 6-7 ايدا مەكەمەدەن جالپى 750 باس ءىرى قارا مال ساتىلىمعا شىقتى. ونىڭ ىشىندە 300 باس ت ۇلىك كورشى وزبەكستانعا ەكسپورتتالسا, 450 باس ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە كەتتى.
قازاقستاندىقتاردىڭ اراسىندا جەكە كاسىپ اشۋعا, تاۋەلسىز بيزنەسمەن بولۋعا دەگەن قۇلشىنىس كۇن ساناپ ارتىپ جاتقانى ءبىز ايتپاي-اق بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە قالاداعى جىلتىراعان ءومىر مەن ادەمى كەڭسەسىن اۋىلداعى ءيىسىنىڭ ءوزى مۇرىن جاراتىن فەرماعا ايىرباستاۋعا دايىن جاستار كوپ.
«جىل باستالعالى ءبىزدىڭ كورپوراتسيا 300-دەن استام اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى بيزنەسكە قولداۋ كورسەتتى. وعان مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بارلىعى 11 ملرد تەڭگە قاراجات بولدىك. كوبىسى, كوكتەمگى دالالىق ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا ۇمتىلاتىنى بايقالدى. ءداندى داقىلدار ەگۋ مەن كوكونىس, جەمىس-جيدەك وندىرۋگە ەڭ كوپ قاراجات كەتتى. سونداي-اق جىلقى مەن ءىرى قارانى بورداقىلاۋ سالاسى دا كەڭەيۋدە. ايتا كەتەرلىگى, ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىنان بولەك باسقا دا ۇلكەندى-كىشىلى كاسىپ تۇرلەرىنە قولداۋ بىلدىرۋگە قاشان دا ءازىرمىز», – دەيدى, اگرارلى نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ولجاس بايماحانوۆ.
قابانباي باتىر اۋىلىنىڭ ىرگەسىندە ورىن تەپكەن «اگروپارك» جشس-ءنىڭ قۇرامىندا بۇگىنگى تاڭدا مالدى بورداقىلاۋعا ارنالعان ورىنداردان باسقا تولىق جابدىقتالعان ۆەتەرينارلىق ورتالىق پەن ەڭسەلى وفيس بار. ارقانىڭ قاقاعان ايازىندا دا, كەي كۇنى شىداتپايتىن شىلىڭگىر شىلدەسىندە دە مالدىڭ ازىعىن ۋاقتىلى بەرىپ, استى-ۇستىنە تۇسەتىن جۇمىسشىلار ءۇشىن دە بارلىق جاعداي جاسالعان. بۇل بيزنەستىڭ العا باسۋىنا مول ۇلەسىن قوساتىن ولارعا مەكەمە باسشىلىعى ارنايى جاتاقحانا دا سالىپ بەرگەن. وسىلايشا «اگروپارك» جسش ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ەكسپورتتىڭ وسۋىنە, ىشكى سۇرانىستى تولىقتىرۋعا ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوسىپ, اۋىل تۇرعىندارىن تۇراقتى تۇردە جۇمىسپەن جانە ءۇي-جايمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ويتكەنى ءىرى قارانى بورداقىلاۋ دا بۇكىل ءبىر ۇجىمنىڭ بىرىككەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا عانا كوڭىل كونشىتەر ناتيجە بەرەدى. فەرما اسىل تۇقىمدى ت ۇلىكتى بۇزاۋ كەزىنەن ساتىپ الىپ, 5-6 اي ابدەن باپتايدى. وسى ارالىقتا مالدىڭ كەيبىرى تولدەپ كوبەيە تۇسەتىن كورىنەدى. ال قاجەتتى مولشەردە ەت جيناپ, دايىن بولعان ءىرى قارا ساتىلىمعا شىعادى. بىرنەشە مىڭ باس مالعا يەلىك ەتىپ, مەكەمەگە تۇسەتىن كىرىستى ارتتىرۋدا ءاربىر جۇمىسشىنىڭ ۇلەسى جوعارى.
«بۇگىندە ەڭ ماڭىزدى رەسۋرس سانالاتىن – قىمبات ۋاقىتىم مەن ءومىرىمدى وسى بيزنەسكە سارپ ەتىپ ءجۇرمىن. مەندەگى ماقسات – كاسىپكەرلىكتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تيىسىنشە ۇلەس قوسۋ. ال وسى جولدا ماعان باعىت-باعدار بەرىپ, قولداۋ كورسەتكەن اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى. قاشان دا, قانداي جاعداي بولسا دا كورپوراتسيا كاسىپكەرلەردەن كومەگىن ايامايدى. مەن ولارعا تولىقتاي سەنەمىن», دەيدى بەيبىتحان قابدىراحمانوۆ.
راسىندا, 60 گەكتاردان استام اۋماقتى الىپ جاتقان وسى بيزنەستىڭ بەرەكەلى بولۋى كاسىپكەردەن بولەك, ەل ەكونوميكاسى مەن اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن اسا ءتيىمدى. ءتورت ت ۇلىك مال ءاۋ باستان ۇلتىمىزدىڭ نەگىزگى تابىس كوزى سانالعان. ونى ءتاۋىر بيزنەسكە اينالدىرىپ, اتا كاسىپتى جالعاستىرۋ – ناعىز ەردىڭ ءىسى.
سىمبات تورەقۇلوۆا